◄ نفتکش غول پیکر ایرانی در هند؛ نشانه ای از بازگشت صادرات بزرگ ایران
شرکت رهگیری نفتکش تنکرترکرز اعلام کرد: یک ابرنفتکش ایرانی را امروز در سواحل هند مشاهده کرده که قرار است نفت خود را به هند تحویل دهد.
گزارش های منتشرشده از سوی شرکت های رهگیری نفتکش ها نشان می دهد که یک ابرنفتکش دیگر متعلق به ناوگان ایران، با نام «دورنا» (DORENA)، در روزهای اخیر در سواحل جنوبی هند مشاهده شده است.
به گزارش تین نیوز، شرکت تنکرترکرز که یکی از معتبرترین منابع تحولات حمل ونقل نفتی در جهان است، اعلام کرده که این کشتی عظیم آخرین بار چند ساعت قبل از اعمال محاصره و محدودیت های جدید، در آب های ایران دیده شده بود و سپس با گذشت مدت کوتاهی، در سامانه AIS در محدوده ساحلی هند ظاهر شده است.
طبق اعلام این نهاد، «دورنا» قرار است حدود دو میلیون بشکه نفت خام را در مقصدی در جنوب هند تخلیه کند. آن گونه که منابع بین المللی گزارش داده اند، این تحویل دقیقاً با آخرین روز باقی مانده از مهلت معافیت تحریمی آمریکا هم زمان است؛ معافیتی که امکان می دهد برخی کشورها برای مدت محدود و در چارچوب هایی مشخص، نفت ایران را دریافت کنند.
مشاهده «دورنا» در نزدیکی پایانه های بزرگ واردات انرژی هند، نشان دهنده تغییر مهمی در جریان تجارت نفت خام میان تهران و دهلی نو است. هند یکی از مشتریان سنتی نفت ایران بوده و تا پیش از تشدید تحریم های یک جانبه ایالات متحده، یکی از بزرگ ترین واردکنندگان نفت ایران به شمار می رفت. اما طی سال های اخیر، واردات رسمی هند تقریباً به صفر رسیده بود. اکنون و پس از هفت سال وقفه، ظهور دوباره نفتکش های ایرانی در مسیر هند از دید بسیاری تحلیلگران نشانه ای از تغییرات در موازنه انرژی منطقه ای تلقی می شود.
تنکرترکرز تأیید کرده است که «دورنا» با ظرفیت یک ابرنفتکش متعارف یا VLCC، می تواند تا حدود دو میلیون بشکه نفت خام حمل کند و داده های AIS این شناور نشان می دهد مقصد آن یکی از پالایشگاه های بزرگ در جنوب هند است. هرچند نام پالایشگاه در گزارش این شرکت ذکر نشده، اما معمولاً چنین حجم هایی به پالایشگاه های پیچیده ای مانند «مانگالور» یا واحدهای واقع در ایالت تامیل نادو تحویل داده می شوند.
این تحویل هنگامی اهمیت بیشتری می یابد که بدانیم تنها یک هفته پیش، برای نخستین بار پس از هفت سال، یک ابرنفتکش ایرانی دیگر نیز دو میلیون بشکه نفت را در هند تخلیه کرده بود. منابع خبری بین المللی گزارش دادند که دهلی نو پرداخت هزینه این محموله را «با یوان» تسویه کرده است؛ موضوعی که در سطح بین المللی نیز بازتاب گسترده ای داشت، زیرا نشان دهنده تلاش هند برای استفاده از مسیرهای مالی غیر دلاری جهت ادامه تجارت انرژی با کشورهای تحت محدودیت است.
به نوشته رویترز، این دومین انتقال بزرگ نفت ایران به هند طی یک بازه کوتاه بود و با تحویل جدید «دورنا»، شمار محموله های نفتی ایران که در طول تنها یک هفته وارد هند شده اند به سه محموله و حجم کل آن ها به حدود شش میلیون بشکه می رسد. این رقم برای بازاری که سال ها بخش عمده ای از نفت ایران را با منابع جایگزین تأمین کرده٬ نشان دهنده یک چرخش قابل توجه در الگوی واردات است.
از سوی دیگر، داده ها نشان می دهد که برخلاف برخی محموله ها که با خاموش بودن طولانی مدت سامانه AIS حمل می شوند، «دورنا» در بخش پایانی مسیر خود AIS را روشن کرده است. این امر معمولاً در مرحله نزدیک شدن به مقصد و برای هماهنگی با مقامات بندری انجام می شود. منابع آگاه در صنعت نفت معتقدند چنین اقدام هایی نشان می دهد که عملیات تخلیه این کشتی احتمالاً به صورت رسمی و هماهنگ با مقامات بندری هند صورت می گیرد.
ناوگان ابرنفتکش های ایران طی سال های اخیر برای ادامه صادرات نفت، به ویژه در دوره تشدید تحریم ها، از مسیرهای طولانی تری نظیر شرق آسیا، آب های آزاد، یا انتقال کشتی به کشتی استفاده کرده است. اما آنچه حضور «دورنا» را مهم می کند، بازگشت آشکار به یک بازار سنتی است؛ بازاری که به دلیل ظرفیت پالایشگاهی بالا و رشد اقتصادی سریع، همواره از مشتریان مهم نفت ایران بوده است.
در شرایطی که هند چندین منبع تأمین نفت دارد و در سال های گذشته عمدتاً به خرید از روسیه، عربستان و عراق متمایل شده بود، افزایش دریافت نفت از ایران می تواند پیامدهایی در بازار انرژی آسیا داشته باشد. رشد واردات نفت سبک و فوق سنگین ایران برای پالایشگاه های پیچیده هند مناسب است و با توجه به مشکلات عرضه در برخی نقاط، این واردات می تواند جذابیت اقتصادی بالاتری نیز داشته باشد.
با این حال، کارشناسان انرژی یادآور می شوند که این روند، دست کم در کوتاه مدت، وابسته به چگونگی تمدید یا عدم تمدید معافیت های تحریمی است. در صورتی که چتر معافیت محدود باقی بماند، دهلی نو و تهران می توانند به صورت مدیریت شده به تبادل نفت ادامه دهند. اما در صورت پایان کامل این مهلت، احتمال پیچیده تر شدن سازوکارهای مالی و حمل ونقل وجود دارد.
فارغ از مسائل تحریمی، مشاهده مجدد ابرنفتکش های ایران در مقیاس تجاری و نه صرفاً در مسیرهای دور از بازارهای رسمی، نشان دهنده افزایش فعالیت این ناوگان است؛ مسئله ای که از منظر ظرفیت حمل، می تواند امکانات بیشتری برای انتقال محموله های بزرگ فراهم کند. «دورنا» به عنوان یکی از نفتکش های بزرگ، به دلیل اندازه و مشخصات فنی اش می تواند در ترمینال های بزرگ هند پهلو بگیرد و بدون نیاز به عملیات انتقال کشتی به کشتی، تخلیه مستقیم انجام دهد.
هم زمان با ظهور این نفتکش، برخی منابع تحلیلی نیز معتقدند که مصرف انرژی هند در حال افزایش دوباره است و این کشور تلاش دارد منابع متنوع تری برای تأمین نفت خام خود بیابد. هرچند هند روابط گسترده ای با بازارهای خلیج فارس دارد، اما سابقه طولانی همکاری با ایران باعث شده که پالایشگاه های هندی به کیفیت نفت خام صادراتی ایران آشنایی بیشتری داشته باشند.
در روزهای اخیر، رسانه های اقتصادی چند کشور دیگر نیز به موضوع پرداخت یوان برای تسویه بخشی از معاملات نفتی میان ایران و هند اشاره کرده اند. استفاده از ارزهای محلی یا غیردلاری برای خرید نفت یکی از روندهای نوظهور در بازار انرژی آسیاست و در سال های اخیر در مبادلات میان چند کشور دیگر نیز مشاهده شده است. این الگو می تواند در آینده، مسیرهای تازه ای برای تجارت انرژی ایجاد کند؛ هرچند که احتمالاً همچنان در چارچوب محدودیت ها و قوانین بین المللی با ملاحظاتی همراه خواهد بود.
در مجموع، حضور ابرنفتکش «دورنا» در نزدیکی سواحل جنوبی هند را می توان بخشی از یک روند بزرگ تر دانست؛ روندی که طی آن، پس از چند سال کاهش محسوس صادرات به شبه قاره هند، اکنون نشانه هایی از بازگشت ظرفیت بالای انتقال نفت ایران به این بازار مشاهده می شود. اینکه این روند تا چه اندازه پایدار خواهد ماند، مسئله ای است که وابسته به عوامل سیاسی، اقتصادی و بازار جهانی انرژی است. اما آنچه روشن است این که در فاصله تنها یک هفته، حجم واردات هندی از ایران به اندازه ای بوده که بار دیگر توجه بازیگران بزرگ این حوزه را به خود جلب کند.
