◄ تهران؛ از ظرفیت های انباشته تا نتایج از دست رفته/ شکاف حکمرانی، رقابت پذیری و آینده توسعه پایتخت
فریبرز واحدی با بررسی جایگاه تهران در شاخص جهانی شهرهای آکسفورد اکونومیکس ۲۰۲۶، نسبت به افت ۳۱ پله ای رتبه پایتخت هشدار داد و بر ضرورت اصلاح حکمرانی شهری، ارتقای کیفیت زندگی، تقویت تاب آوری محیطی و بازنگری در سیاست های توسعه تهران تأکید کرد.
تهران، به عنوان بزرگ ترین کانون جمعیتی، اقتصادی، اداری و خدماتی کشور، از ظرفیت های قابل توجهی در حوزه سرمایه انسانی، فعالیت های اقتصادی، آموزش عالی، خدمات تخصصی و شبکه ارتباطی برخوردار است. بااین حال، برخورداری از این ظرفیت ها لزوما به معنای عملکرد مطلوب شهر یا ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نیست.
بر اساس ارقام منعکس شده در گزارش مبنای این یادداشت، تهران در شاخص جهانی شهرهای آکسفورد اکونومیکس در سال ۲۰۲۶، از میان یک هزار شهر، رتبه ۴۵۹ و امتیاز کل ۴۳ از ۱۰۰ را کسب کرده است. رتبه تهران در سال ۲۰۲۵، مطابق همین گزارش، ۴۲۸ بوده است؛ بنابراین جایگاه آن در رتبه بندی جدید ۳۱ پله تنزل یافته است.
اهمیت این ارقام، صرفا در جایگاه تهران میان شهرهای جهان نیست؛ بلکه در پرسشی بنیادی تر نهفته است:
چرا ظرفیت های انسانی و اقتصادی پایتخت، متناسب با انتظارات، به عملکرد بهتر شهری و بهبود پایدار زندگی شهروندان تبدیل نمی شود؟
مسئله تهران فقط افت جایگاه در رتبه بندی های جهانی نیست؛ مسئله اصلی، فاصله میان ظرفیت های اقتصادی و انسانی پایتخت با کیفیت زندگی شهروندان و نتایج عملکرد نظام مدیریت و حکمرانی شهری است. ارزیابی موفقیت توسعه تهران باید از شمارش پروژه ها فراتر برود و بر بهبود واقعی شرایط زندگی مردم متمرکز شود.
۱ تعریف مسئله؛ شکاف میان ظرفیت شهر و کیفیت عملکرد آن
نتایج گزارش مبنا نشان می دهد تهران در پنج بعد اصلی ارزیابی شهرها، عملکردی نامتوازن دارد. امتیاز نسبتاً بالاتر سرمایه انسانی در کنار امتیاز بسیار پایین حکمرانی، پرسشی جدی درباره نحوه تبدیل ظرفیت های موجود به نتایج ملموس توسعه شهری ایجاد می کند.
