◄ سیستم کنترل سرعت مجاز متغیر (VSL) و بهره وری آزادراه ها
سیستم های محدودیت سرعت متغیر (VSL) از اطلاعات موجود در جاده نظیر سرعت ترافیک، حجم تردد، شرایط آب و هوایی و وضعیت سطح جاده استفاده می کند تا سرعت های مناسب را تعیین کرده و به رانندگان نمایش دهد. این راهکار در آزادراه ها باعث بهبود ایمنی و کاهش تصادفات تا 34% شده است.
در سال های اخیر، استفاده از سامانه های هوشمند مدیریت ترافیک به یکی از مهم ترین ابزارهای ارتقای بهره وری شبکه های حمل و نقل تبدیل شده است. در همین راستا، آقای مهندس محمد پورمحمدتقی در مقاله ای با عنوان «تأثیر استفاده از سیستم کنترل سرعت مجاز متغیر در افزایش بهره وری حمل و نقل در آزادراه ها» (VSL) به بررسی یکی از راهکارهای نوین مدیریت ترافیک پرداخته است؛ راهکاری که می تواند ضمن ارتقای ایمنی، ظرفیت عملیاتی شبکه را افزایش و باعث کاهش زمان سفر شود.
ایشان با اشاره به محدودیت های روش های سنتی کنترل سرعت (تابلوها و دوربین های کنترل سرعت با عملکرد استاتیک)، سامانه کنترل سرعت مجاز متغیر (Variable Speed Limit) را به عنوان ابزاری هوشمند معرفی می کند که امکان تغییر لحظه ای سرعت مجاز را متناسب با شرایط ترافیکی، وضعیت جوی و رخدادهای پیش بینی نشده فراهم می سازد. این رویکرد در بسیاری از کشورهای پیشرفته به عنوان بخشی از سامانه های حمل و نقل هوشمند مورد استفاده قرار گرفته و نتایج قابل توجهی در کاهش تصادفات و بهبود جریان ترافیک و زمان سفر به همراه داشته است. در این پژوهش، آزادراه تهران-قم به عنوان نمونه مطالعاتی انتخاب شده و عملکرد سامانه از طریق شبیه سازی در نرم افزار AIMSUN مورد ارزیابی قرار گرفته است.
سناریوی مورد بررسی، وقوع یک تصادف و انسداد مسیر در بخشی از آزادراه بوده که در آن اثرات اعمال محدودیت سرعت متغیر بر رفتار رانندگان و عملکرد شبکه در حالت وجود سیستم سرعت مجاز متغیر و شرایط تابلوهای ایستا تحلیل شده است.
یافته های تحقیق نشان می دهد که اعمال کنترل سرعت مجاز متغیر توانسته است آثار قابل توجهی بر شاخص های بهره برداری از شبکه داشته باشد. بر اساس نتایج شبیه سازی، زمان سفر کاربران شبکه حدود ۱/۵ درصد کاهش یافته است. همچنین میزان توقف وسایل نقلیه ۱۹ درصد کمتر شده و میزان تأخیر نیز حدود ۳/۵ درصد کاهش یافته است. از سوی دیگر، تولید آلاینده های ناشی از ترافیک نزدیک به ۱/۵ درصد کاهش یافته که نشان دهنده تأثیر مثبت این سامانه بر جنبه های زیست محیطی حمل و نقل است. افزون بر این، در سناریوی وقوع حادثه، کاهش حدود چهار ساعته زمان سفر کل وسایل نقلیه در مدت زمان شبیه سازی مشاهده شده است. اهمیت این نتایج تنها به آزادراه ها محدود نمی شود. تجربه جهانی نشان می دهد که مدیریت هوشمند سرعت، همانند بسیاری از فناوری های نوین بهره برداری، بیش از آنکه به توسعه فیزیکی زیرساخت وابسته باشد، به استفاده بهتر از ظرفیت موجود شبکه متکی است. به بیان دیگر، افزایش بهره وری همواره مستلزم احداث مسیرهای جدید نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد می توان از طریق بهینه سازی بهره برداری، ظرفیت پنهان شبکه را آزاد کرد. جمع بندی مقاله پورمحمدتقی آن است که سامانه کنترل سرعت مجاز متغیر می تواند ابزاری مؤثر برای کاهش پیامدهای حوادث، بهبود ایمنی، کاهش زمان سفر، کاهش توقف و تأخیر، و همچنین کاهش آلاینده های زیست محیطی باشد. این نتایج نشان می دهد که بهره گیری از فناوری های هوشمند مدیریت ترافیک، می تواند نقش مهمی در ارتقای بهره وری و افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه های حمل و نقل به ویژه در مسیرهای پرتردد مستعد حوادث و نیازمند مدیریت هوشمند سرعت از جمله آزادراه تهران-شمال در کشور ایفا کند.
تعریف سازمان آزادراه های آمریکا FHWA، (Federal Highway Administration): «سیستم های محدودیت سرعت متغیر (VSL) از اطلاعات موجود در جاده نظیر سرعت ترافیک، حجم تردد، شرایط آب وهوایی و وضعیت سطح جاده استفاده می کند تا سرعت های مناسب را تعیین کرده و به رانندگان نمایش دهد. این راهکار در آزادراه ها باعث بهبود ایمنی و کاهش تصادفات تا 34% شده است.
سیستم های VSL همچنین می توانند با ارائه اطلاعات پیش از وقوع ترافیک سنگین یا مسدود شدن احتمالی خطوط، انتظارات رانندگان را مدیریت کرده و احتمال تصادفات ثانویه را کاهش دهند. این سیستم ها برای مقابله با شرایط نامساعد جوی یا کاهش سرعت خودروهایی که با سرعت زیاد به یک صف ترافیکی یا گلوگاه (محل انباشت ترافیک) نزدیک می شوند، کاربرد دارند. VSL با کاهش سرعت، این امکان را فراهم می کند که آستانه تحمل آسیب دیدگی بدن انسان رعایت شود، این امر از سه طریق محقق می شود: بهبود دید (میدان دید)، فراهم کردن زمان بیشتر برای توقف رانندگان و کاهش نیروهای ضربه در هنگام تصادف.»
