◄ لزوم بازنگری در ضوابط تردد خودروهای مناطق آزاد با رویکرد ایمنی راه ها
افزایش تردد خودروهای مناطق آزاد در جاده های کشور، ضرورت بازنگری در قوانین کنترل سرعت و پوشش کامل سامانه های ثبت تخلف را دوچندان کرده است.
مدیریت سرعت یکی از ارکان اصلی نظام ایمنی راه ها در جهان محسوب می شود. مطالعات بین المللی نشان داده است که کاهش سرعت متوسط تردد، تأثیر مستقیمی بر کاهش فراوانی و شدت تصادفات دارد. به همین دلیل، طی سال های اخیر بخش عمده ای از سرمایه گذاری های حوزه ایمنی راه در کشورهای مختلف به سمت توسعه سامانه های هوشمند کنترل سرعت، ثبت تخلفات و مدیریت جریان ترافیک هدایت شده است.
در کشور ما نیز توسعه سامانه های ثبت تخلف سرعت، دوربین های نظارت تصویری به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای کاهش تلفات جاده ای در دستور کار قرار گرفته است. فلسفه این سامانه ها، ایجاد عدالت در نظارت، افزایش پوشش کنترل و کاهش وابستگی به کنترل های انسانی است.با این وجود، یکی از چالش هایی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، موضوع تردد خودروهای مناطق آزاد در شبکه راه های کشور است.
در سال های اخیر با افزایش تعداد مناطق آزاد و توسعه محدوده فعالیت آنها، تعداد خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد نیز روندی افزایشی داشته است. این روند به احتمال زیاد در سال های آینده نیز ادامه خواهد داشت و سهم این ناوگان در ترافیک محورهای برون شهری بیش از گذشته خواهد شد.از سوی دیگر، این خودروها عموما از سطح فناوری، توان موتور، شتاب گیری و تجهیزات ایمنی بالاتری نسبت به بخش قابل توجهی از ناوگان سواری کشور برخوردارند. همین موضوع موجب می شود سرعت حرکت آنها در بسیاری از محورهای برون شهری بیش از میانگین جریان ترافیک باشد.اما مسئله اصلی صرفاً سرعت یک خودرو نیست. در مهندسی ترافیک پدیده ای تحت عنوان همگرایی رفتاری رانندگان وجود دارد؛ به این معنا که رانندگان تمایل دارند سرعت خود را با جریان غالب ترافیک تطبیق دهند.
هنگامی که یک خودروی پرقدرت با سرعت بالا در مسیر حرکت می کند، بسیاری از رانندگان دیگر نیز تلاش می کنند سرعت خود را به آن نزدیک کنند؛ حتی اگر خودروی آنها از نظر فنی، ترمز، پایداری و ایمنی قابلیت چنین سرعتی را نداشته باشد.نتیجه این رفتار، افزایش ریسک تصادفات شدید، خروج از مسیر، واژگونی و برخوردهای پرانرژی است که بخش قابل توجهی از تلفات جاده ای کشور را تشکیل می دهد. از منظر نظارتی نیز موضوع دارای اهمیت مضاعف است. در شرایطی که سیاست کلان کشور حرکت به سمت نظارت هوشمند و مدیریت سرعت از طریق سامانه های الکترونیکی است، لازم است تمامی ناوگان در چرخه کنترل و اعمال قانون قرار داشته باشند. هرگونه محدودیت در پایش، ثبت تخلف یا اعمال مقررات برای بخشی از ناوگان، می تواند اثربخشی نظام مدیریت سرعت را کاهش دهد و اهداف ایمنی راه ها را با چالش مواجه سازد.
بر این اساس، به نظر می رسد با توجه به افزایش مستمر تعداد خودروهای مناطق آزاد، توسعه شبکه نظارت هوشمند جاده ای و ضرورت یکپارچگی نظام کنترل سرعت در کشور، بازنگری در ضوابط و مقررات مرتبط با تردد این ناوگان امری ضروری باشد. این بازنگری می تواند با هدف ارتقای ایمنی، افزایش اثربخشی سامانه های هوشمند، برقراری عدالت در نظارت و کاهش رفتارهای پرخطر ترافیکی انجام شود.
ایمنی راه ها زمانی محقق خواهد شد که تمامی کاربران راه، بدون استثنا، تحت یک نظام نظارتی واحد، هوشمند و اثربخش قرار گیرند؛ زیرا در نهایت آنچه جان انسان ها را تهدید می کند، نه نوع پلاک خودرو، بلکه سرعت کنترل نشده و رفتار پرخطر در شبکه راه های کشور است.
