◄ بخشودگی جرایم رانندگی؛ کاهش بازدارندگی و افزایش انتظار برای بخشش

مهدی حسن زاده کارشناس حمل و نقل شهری، با اشاره به پیامدهای بخشودگی جرایم رانندگی می گوید بخشودگی گسترده و تکرار شونده می تواند بازدارندگی جریمه ها را کاهش دهد، انگیزه پرداخت به موقع را تضعیف کند و به ایمنی ترافیک آسیب بزند.

به گزارش تین نیوز، مهدی حسن زاده، کارشناس حمل و نقل شهری، درباره بخشودگی جرایم رانندگی در ایران معتقد است این اقدام می تواند هم اثر مثبت کوتاه مدت داشته باشد و هم پیامدهای منفی بلندمدت. مهم ترین مسئله این است که بخشودگی جریمه رانندگی، اگر قرار است باشد، به صورت موردی و مشروط انجام شود یا به شکل گسترده و تکرار شونده؟

مهم ترین تبعات بخشودگی جرایم رانندگی از دیدگاه مهدی حسن زاده که در شبکه های اجتماعی بیان کرده است: 

۱. کاهش بازدارندگی جریمه های رانندگی 

وقتی راننده تصور کند ممکن است جرایم رانندگی در آینده بخشوده شوند، هزینه مورد انتظار تخلف کاهش پیدا می کند. در نتیجه ممکن است تخلفاتی مثل سرعت غیرمجاز، توقف دوبله، عبور از چراغ قرمز یا ورود به خطوط ویژه افزایش پیدا کند.

۲. ایجاد انتظار برای بخشودگی جریمه

اگر بخشودگی جرایم رانندگی چند بار تکرار شود، یک رفتار قابل پیش بینی شکل می گیرد:
تخلف → انباشت جریمه → انتظار برای بخشودگی → عدم پرداخت
این موضوع می تواند اعتبار نظام جریمه را کاهش دهد.

۳. بی عدالتی نسبت به رانندگان قانون مدار

راننده ای که جریمه رانندگی خود را به موقع پرداخت کرده، عملاً هزینه ای را متحمل شده که ممکن است راننده متخلف بعداً از پرداخت آن معاف شود. بنابراین بخشودگی گسترده می تواند انگیزه پرداخت به موقع را هم کاهش دهد.

۴. کاهش درآمدهای قابل تخصیص به ایمنی و حمل و نقل 

جرایم رانندگی صرفاً یک منبع درآمد عمومی نیستند و بخشی از منابع حاصل از جرائم طبق قوانین و مقررات به حوزه هایی مانند ایمنی راه ها، حمل و نقل و کاهش تصادفات اختصاص پیدا می کند. بنابراین بخشودگی گسترده می تواند منابع این بخش ها را کاهش دهد.

۵. اثر احتمالی بر ایمنی ترافیک 

نکته مهم این است که جریمه به تنهایی عامل اصلی کاهش تخلف نیست؛ احتمال شناسایی و اعمال قطعی جریمه نیز بسیار مهم است. اگر راننده بداند تخلف تقریباً همیشه ثبت می شود و جریمه نیز قطعی وصول خواهد شد، بازدارندگی بیشتر است. بخشودگی های مکرر جرایم رانندگی می تواند این قطعیت را تضعیف کند.

۶. بخشودگی جرایم رانندگی و آثار مثبت احتمالی 

با وجود پیامدهای احتمالی، بخشودگی جریمه های رانندگی می تواند آثار مثبت هم داشته باشد. مثلاً اگر هدف، وصول حجم بزرگی از جرائم معوق باشد، یک بخشودگی محدود، یک باره و مشروط به پرداخت اصل جریمه می تواند باعث شود بخشی از بدهی های انباشته سریع تر وصول شود. همچنین در شرایط اقتصادی خاص، می تواند فشار مالی برخی خانوارها را کاهش دهد.

با این حال، علیرغم این نفع، بهتر است بخشودگی جرایم رانندگی انجام نشود.

از منظر سیاست گذاری ترافیک، شاید مهم ترین آسیب بخشودگی های مکرر جرایم رانندگی این باشد که «جریمه» را از یک هزینه قطعی تخلف به یک بدهی قابل مذاکره تبدیل می کند.