◄ آیا مشکل حمل و نقل جاده ای فقط نوسازی ناوگان فرسوده است؟

نوسازی ناوگان حمل و نقل جاده ای یکی از مهم ترین چالش های صنعت حمل و نقل کشور است؛ با این حال، مشکلات این بخش تنها به فرسودگی کامیون ها و ضرورت جایگزینی ناوگان محدود نمی شود.

در این یادداشت علی اکبر عادلی کارشناس حمل و نقل مقاله شهرام آدم نژاد با عنوان « نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی جاده ای؛ سرمایه گذاری ملی برای کاهش مصرف سوخت، نه انتقال هزینه به راننده » را مورد بررسی قرار داده و به موضوعاتی همچون بهره وری ناوگان، مصرف سوخت، کیفیت گازوئیل، آلودگی هوا، مدیریت حمل و نقل جاده ای و ساختار اقتصادی این بخش پرداخته است. 

متن یادداشت علی اکبر عادلی را بخوانید:

آقای شهرام آدم نژاد شما سال ها در سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای بوده اید چرا این ایده های زیبا را اجرایی نکردید؟

نوسازی ناوگان فقط کاهش مصرف انرژی و افزایش توان اقتصادی دولت و راننده نیست. ما بیش از سه برابر کشور های توسعه یافته گاز CO2 از طریق کامیون های فرسوده نه ولی پر مصرف وارد آسمان کشور می کنیم.

راستی در دوران صدارت شما که برنامه جامع حمل و نقل تدوین شد، برای کاهش میلیون ها تن گاز CO2 که باعث افزایش دمای کره زمین، آسیب های جسمی انسان ها، افزایش سرسام آور هزینه های دارو و درمان، از دست رفتن نیروهای انسانی جامعه و هزاران بلایای دیگر که همگی ناشی از پر مصرف بودن ناوگان جاده ای و انتشار گازهای آلوده به ویژه انتشار گازکربنیک است، چه توصیه هایی ارائه شد؟

آیا فقط ناوگان جاده ای بار پر مصرف است؟ آیا در برنامه جامع حمل و نقل پیش بینی شده است که الان میزان گوگرد موجود در گازوئیل که تخریب کننده پنهان اجزای موتور ناوگان و تشدید فزونی مصرف سوخت می شود، چند ppm است و برای مثال: در ۵ سال آینده مقدار آن در گازوئیل چقدر خواهد بود؟

اصولا برای افزایش کیفیت مصرف سوخت، مسئولان حمل و نقل جاده ای با همکاری وزارت نفت چه اقداماتی را برای کاهش مصرف سوخت می بایستی انجام دهند؟ تا جایی که بنده اطلاع دارم برنامه جامع حمل و نقل به جزئیات آلودگی هوا و کیفیت مصرف سوخت و همین استفاده از فناوری های مدرن کاهش مصرف انرژی کمتر توجه داشته است.

جناب آدم نژاد دولتمردان حمل و نقل جاده ای ما وقتی در صندلی ریاست نشسته اند برنامه مدون و اقتصاد محوری برای نوسازی ناوگان ارائه نمی کنند. اما وقتی وارد جامعه بخش خصوصی می شوند اولین شعارشان نوسازی ناوگان جاده ای است.

نگارنده در نوشته های کوتاه خودم، بارها متذکر شده ام که درد حمل و نقل جاده ای ما فرسودگی ناوگان نیست، بلکه ضعف مدیریت و تصمیم گیری های غلط و بهره وری بسیار پایین ناوگان جاده ای است.

اگر از فردا تمام ناوگان جاده ای بار فرسوده را از چرخه حمل و نقل جاده ای خارج کنید و هیچ کامیون جدیدی به ناوگان اضافه نکنید اما الگوی مدیریت بهره وری را تغییر دهید، از نظر جا به جایی کالا همان نتیجه ای حاصل می شود که الان با همه ناوگان دارد.

اگر در برنامه ریزی حمل و نقل جاده ای، ظرفیت بارگیری کامیون و یا تریلی راحتی یک تن، در هر سفر افزایش دهید و یا توقف های بارگیری و تخلیه را در مبدا و مقصد کم و مدت زمان هر سفر را کاهش و در مجموع تعداد سفرها را افزایش دهید هم به اقتصاد راننده کمک کرده اید و هم به اقتصاد دولت. چون حاصل ارتقای مدیریت بهره وری خیلی بیشتر از منفعت صرفه جویی سوخت است.

در این زمینه سخن فراوان دارم. به اعتقاد بنده حمل و نقل ایران به جای این که زیربنای اقتصاد باشد با مدیریت بهره وری و تصمیم گیری های غلط بار مالی سنگینی به دولت تحمیل می کند.

جناب آدم نژاد، ساختار حمل و نقل جاده ای ما مشکل دارد. شما هر نوسازی ای انجام دهید با ساختار و مدیریت بهره وری غلط فعلی بازهم حمل و نقل جاده ای ما در جا خواهد زد.

در دوره ای که معاون راهداری بودید، با توصیه و تایید جنابعالی وزارت راه بخشنامه افزایش وزن ناخالص کامیون ها و تریلی ها را بدون در نظر گرفتن شرایط فنی ناوگان موجود و ایمنی جاده ای، برای اجرا ابلاغ کرد.

می دانید با این بخشنامه افزایش وزن چه بلایی سر سرمایه های ملی کشور آمد؟ این بخشنامه علاوه بر تخریب روسازی جاده ها باعث ناپایداری وسایل نقلیه باری و در نتیجه تصادفات زیادی در جاده ها شده است که زیان های حاصل از آن بیشتر از صرفه جویی مصرف سوخت بوده است.

بنده همان طوری که در مقالات خودم، اثرات تخریبی این بخشنامه را با استدلال مهندسی و توزیع نادرست وزن بار بین محورها تشریح کرده ام، حاضرم در هر جمع فنی ثابت کنم که این بخشنامه چه زیان هنگفتی بر پیکر اقتصاد کسور وارد کرده است.

حمل و نقل نکات اقتصادی فراوان دارد که متاسفانه ما به آنها ورود نکرده ایم. همان طوری که گفتم سخن فراوان است. اما در ختم کلام باز هم تکرار می کنم که با ساختار خودمالکی فعلی، نوسازی ناوگان به نفع هیچ یک از رانندگان زحمتکش کشور نخواهد بود. چون بنیان حمل و نقل جاده ای باید و باید اصلاح شود.