تولید لکوموتیو داخلی در انتظار یک تصمیم حیاتی

بازدید مدیران ارشد سازمان برنامه و بودجه از کارخانه لکوموتیو مپنا در شرایطی انجام شد که پشت فضای مثبت این دیدار، یک هشدار جدی درباره آینده یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های تولید لکوموتیو کشور وجود دارد. کارخانه‌ای که توان تولید سالانه ۳۰ دستگاه لکوموتیو را دارد اما در صورت تداوم بلاتکلیفی قراردادها و تامین نشدن منابع مالی، با خطر توقف فعالیت و از دست رفتن سرمایه انسانی و صنعتی خود مواجه است. در این میان، قرارداد تولید ۴۰ دستگاه لکوموتیو MAP30 با راه‌آهن که اجرای آن متوقف مانده، بیش از هر موضوع دیگری نیازمند تصمیم و اقدام فوری است.

به گزارش خبرنگار تین نیوز، سالن‌های تولید لکوموتیو مپنا، جایی که بخش قابل توجهی از توان صنعتی کشور برای ساخت و بازسازی ناوگان ریلی شکل گرفته است، روز چهارشنبه ۱۱ شهریورماه میزبان مدیرانی از سازمان برنامه و بودجه کشور بود. بازدیدی که اگرچه موجب آشنایی تصمیم گیران بودجه ای با توانمندی‌های صنعتی مپنا انجام شد اما در عمل فرصتی برای طرح یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های صنعت ریلی کشور بود. این که آیا قرار است ظرفیت ایجادشده برای تولید لکوموتیو در ایران حفظ و فعال شود یا کارخانه‌ای که با سرمایه‌گذاری سنگین و اتکا به توان متخصصان داخلی شکل گرفته، درگیر توقف و تعطیلی شود؟ 

جمعی از معاونان و مدیران ارشد سازمان برنامه و بودجه کشور در این بازدید ضمن حضور در کارخانه‌های گروه مپنا، از نزدیک در جریان ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه این مجموعه قرار گرفتند. فضای نشست میان مدیران مپنا و مسئولان سازمان برنامه مثبت توصیف شد و مسئولان این سازمان نیز بر اهمیت حمایت از بنگاه‌های بزرگ و راهبردی و تقویت تولید داخل تأکید کردند.

با این حال، برای صنعت ریلی، اهمیت این دیدار بیش از آنکه به بازدید از خطوط تولید محدود باشد، به تصمیم‌هایی بازمی‌گردد که می‌تواند سرنوشت ظرفیت تولید لکوموتیو در کشور را تعیین کند.

قراردادی که نباید بیش از این معطل بماند

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این نشست، وضعیت پروژه لکوموتیو MAP30 بود. لکوموتیوی که مپنا آن را به عنوان قدرتمندترین لکوموتیو باری کشور طراحی و تولید کرده و برای ساخت ۴۰ دستگاه از آن با راه‌آهن قرارداد منعقد شده اما این قرارداد، علیرغم حمایت راه آهن و تاکید مدیرعامل آن برای اجرایی شدن این قرارداد و با وجود آماده بودن ظرفیت تولید، همچنان متوقف مانده است.

اهمیت اجرای این قرارداد تنها به تولید ۴۰ دستگاه لکوموتیو محدود نیست. در شرایطی که ناوگان ریلی کشور با کمبود لکوموتیو و کاهش بهره‌وری ناوگان موجود دست‌وپنجه نرم می‌کند، توقف قراردادی که می‌تواند بخشی از نیاز کشور به لکوموتیو باری را پاسخ دهد، به معنای از دست دادن زمان طلایی، افزایش گلوگاه های حمل و نقل ریلی، هدررفت سرمایه و فرسایش و چه بسا نابودی ظرفیت تولید داخلی است.

مدیرعامل شرکت مهندسی و ساخت لکوموتیو مپنا نیز در این نشست اعلام کرد که این شرکت تاکنون ۲۳۷ دستگاه ناوگان تولیدی و ۳۸ دستگاه ناوگان بازسازی‌شده به شبکه ریلی کشور تحویل داده است. به گفته سید کوروش برارثانی، از حدود ۹۰۰ دستگاه لکوموتیو فعال کشور، نزدیک به ۳۰ درصد در این مجموعه تولید، بازسازی یا راه‌اندازی شده است.

این آمار نشان می‌دهد موضوع، صرفاً یک کارخانه یا یک قرارداد نیست بلکه صحبت از بخشی از ظرفیت واقعی صنعت لکوموتیوسازی کشور است که در طول سال‌ها شکل گرفته و اکنون برای ادامه فعالیت به سفارش و منابع مالی پایدار نیاز دارد.

     هشدار درباره آینده کارخانه

در این میان، سخنان محسن پورسیدآقایی، رئیس هیئت‌مدیره شرکت صنایع حمل‌ونقل مپنا، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. وی شکل‌گیری و توسعه کارخانه لکوموتیو مپنا را نتیجه اعتماد گذشته سازمان برنامه و بودجه و راه‌آهن به توان داخلی دانست و تأکید کرد: این مجموعه می‌تواند یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های حمل‌ونقل ریلی کشور، یعنی تأمین لکوموتیو، را برطرف کند اما تحقق این ظرفیت، بدون منابع مالی ممکن نیست.

به گفته پورسیدآقایی، ظرفیت بالقوه کارخانه مپنا امکان تحویل سالانه ۳۰ دستگاه لکوموتیو را فراهم می‌کند، مشروط بر اینکهشرکت  منابع مالی لازم برای تولید و بازسازی در اختیار این مجموعه قرار گیرد.

این اظهارات را می‌توان هشداری روشن درباره آینده کارخانه تلقی کرد:   اگر قراردادهای موجود، به‌ویژه قرارداد ۴۰ دستگاه MAP30، هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف نشوند و منابع مالی مورد نیاز تأمین نشود، حفظ خطوط تولید و نیروی انسانی متخصص این مجموعه با دشواری جدی مواجه خواهد شد.  

     سرمایه‌ای که نباید دوباره از دست برود

در سال‌هایی که کشور برای توسعه صنعت ریلی به واردات تجهیزات و فناوری وابستگی داشته، مپنا توانسته بخشی از زنجیره تولید لکوموتیو را در داخل کشور ایجاد کند. اکنون در این مجموعه، نیروی انسانی متخصصی فعالیت می‌کند که تجربه چندین ساله در طراحی، ساخت، بازسازی و نگهداری لکوموتیو دارد.

علی امام، مدیرعامل هلدینگ حمل‌ونقل مپنا، نیز با اشاره به سرمایه انسانی شکل‌گرفته در این مجموعه طی دو دهه گذشته، حفظ این نیروهای متخصص را نیازمند ثبات کاری و حمایت دانست.

این نگرانی زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم تعطیلی یا کاهش فعالیت یک کارخانه تخصصی، صرفاً خاموش شدن چند خط تولید نیست. بازگرداندن متخصصانی که در صورت نبود سفارش و امنیت شغلی از مجموعه خارج شوند، احیای زنجیره تأمین و بازسازی ظرفیت‌های صنعتی از دست‌رفته، هزینه و زمان بسیار بیشتری خواهد داشت.

   مپنا یک دارایی ملی است

در مقابل این دغدغه‌ها، فضای حاکم بر نشست مپنا و سازمان برنامه و بودجه مثبت بود. محمد قاسمی، معاون هماهنگی برنامه و بودجه سازمان برنامه و بودجه کشور، مپنا را یکی از مهم‌ترین بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی کشور دانست و تأکید کرد: اقتصاد ایران برای رشد و توسعه به بنگاه‌هایی مانند مپنا نیاز دارد.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت بخش حقیقی اقتصاد، مپنا را یک «دارایی ملی» توصیف کرد و گفت سازمان برنامه و بودجه با استفاده از ظرفیت‌های قانونی خود از تقویت و حفظ بنگاه‌های بزرگ اقتصادی حمایت خواهد کرد.

حمید امانی، معاون فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه نیز بر ضرورت سفارش پایدار برای تولید داخل تأکید کرد و گفت تولید داخلی زمانی توجیه اقتصادی خواهد داشت که مبتنی بر سفارش پایدار باشد. این اظهارات را می‌توان نشانه‌ای از نگاه مثبت سازمان برنامه و بودجه به حفظ ظرفیت تولید لکوموتیو در کشور دانست؛ موضوعی که برای مپنا و صنعت ریلی اهمیت بالایی دارد.

     وعده‌ای که باید سریع به اقدام تبدیل شود

با وجود فضای مثبت ایجادشده در این بازدید، اکنون مهم‌ترین مطالبه این است که حمایت‌های مطرح‌شده از سطح اظهارات فراتر رفته و به تصمیم عملی تبدیل شود. کارخانه لکوموتیو مپنا بیش از آنکه به مثبت اندیشی مسئولان سازمان بودجه نیاز داشته باشد به تحرک عملی و اجرای قراردادهای موجود و تأمین منابع مالی نیاز دارد.

از این رو، بازدید سازمان برنامه و بودجه از کارخانه لکوموتیو مپنا می‌تواند نقطه شروع یک تصمیم مهم باشد؛ تصمیمی برای اینکه ظرفیت تولید لکوموتیو در کشور حفظ شود و سرمایه‌ای که طی دو دهه ایجاد شده، قربانی بلاتکلیفی مالی و قراردادی نشود.

اکنون توپ در زمین تصمیم‌گیران است.  قول حمایت و تأکید بر ملی بودن مپنا زمانی ارزش واقعی پیدا می‌کند که منابع مالی تأمین و قرارداد ۴۰ دستگاه لکوموتیو هرچه سریع‌تر وارد مرحله اجرا شود. صنعت ریلی ایران برای جبران کمبود لکوموتیو فرصت چندانی برای از دست دادن ندارد.