◄ خلاصه برنامه راهبردی زیرساخت و حمل و نقل اسپانیا، PEIT / بازگشت به ریل و توسعه ریلی
عباس قربانعلی بیک می گوید: برنامه PEIT اسپانیا با اختصاص ۴۴ درصد بودجه به بخش ریلی، از طریق ایجاد شبکه کارایی بالا و اصلاح عرض خطوط، به دنبال تقویت اتصال اسپانیا به شبکه ریلی اروپا و تحول لجستیک است.
برنامه راهبردی زیرساخت و حمل و نقل اسپانیا (PEIT) برای دوره ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰، که در ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۵ به تصویب هیئت وزیران اسپانیا رسید (بیش از 180 صفحه)، جامع ترین و بلندپروازانه ترین سند برنامه ریزی حمل و نقل در تاریخ این کشور است.
این برنامه با بودجه ای بالغ بر ۲۴9 میلیاردیورو، معادل میانگین سالانه حدود ۱.۵% تولید ناخالص داخلی، چهار هدف کلی را دنبال می کرد: ارتقای کارایی سیستم حمل و نقل، تقویت انسجام اجتماعی و سرزمینی، افزایش کیفیت و ایمنی، و کمک به تحرک پایدار.
برخلاف دوره های پیشین که محور اصلی سرمایه گذاری ها جاده بود، PEIT یک چرخش راهبردی به سمت ریل را در مرکز سیاست زیرساختی قرار داد. راه آهن نه تنها بزرگ ترین سهم سرمایه گذاری را به خود اختصاص داد، بلکه به عنوان ستون فقرات یک سیستم حمل و نقل بین وجهی، راهکار اصلی کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، تقویت همبستگی سرزمینی و کاهش وابستگی به جاده تعریف شد. این برنامه حاصل بیش از یک سال کار کارشناسی، مشارکت نهادهای دولتی، تشکل های زیست محیطی و کارگری بود و نخستین طرح زیرساختی اسپانیا محسوب می شود که فرآیند ارزیابی راهبردی زیست محیطی اروپا را طی کرد.
در بخش ریلی، PEIT نزدیک ۱۰9 میلیارد یورو، یعنی 44% کل سرمایه گذاری و بزرگ ترین سهم میان شیوه های حمل و نقل، پیش بینی کرد. اگر سرمایه گذاری های مربوط به حمل و نقل شهری و ریلی حومه ای نیز در نظر گرفته شود، این سهم به نزدیک نیمی از بودجه کل می رسد. محور اصلی این سرمایه گذاری، ایجاد «شبکه با کارایی بالا» به طول حدود ۱۰.۰۰۰ کیلومتر بود که قرار بود شبکه ریلی موجود را به میزان چشمگیری گسترش دهد.
از این مقدار، حدود ۷.۰۰۰ کیلومتر به خطوط ریلی پرسرعت با ترافیک مختلط اختصاص داشت؛ یعنی خطوطی که هم برای قطارهای مسافربری پرسرعت و هم برای قطارهای باری قابل استفاده باشند. این ویژگی، نوآوری کلیدی PEIT نسبت به برنامه های پیشین اروپایی بود و هدفش افزایش بهره وری سرمایه گذاری، کاهش هزینه های نگهداری و جلوگیری از ایجاد شبکه های جداگانه و ناکارآمد بود.
خطوط شبکه با کارایی بالا عمدتاً دوخطه، برقی، با عرض استاندارد اروپایی و سرعت بالا طراحی می شدند تا قابلیت تعامل با شبکه ریلی فرانسه و دیگر کشورها فراهم شود.
- اسپانیا برای حل مشکل تاریخی اختلاف عرض خط با اروپا، PEIT فرآیند تدریجی تغییر عرض خطوط به عرض استاندارد را آغاز کرد. این اقدام، به ویژه برای اتصال اسپانیا به شبکه ریلی پرسرعت اروپا و تسهیل حمل و نقل بین المللی کالا حیاتی بود.
- در کنار توسعه خطوط جدید، برنامه توجه ویژه ای به حمل و نقل ریلی کالا داشت. برای معکوس کردن روند نزولی سهم راه آهن در حمل بار، یک طرح مکمل با سرمایه گذاری نزدیک به ۵ میلیارد یورو پیش بینی شد. اقدامات کلیدی شامل آزادسازی خطوط راه آهن معمولی برای ترافیک باری پس از افتتاح خطوط پرسرعت، ساخت خطوط گذر برای جدا کردن ترافیک باری از مسافری، تقویت اتصالات ریلی به بندرهای اصلی و ایجاد پایانه های بین وجهی بود. هدف این بود که راه آهن به جای رقیب جاده، به مکمل آن در زنجیره لجستیک تبدیل شود و سهم بار ریلی از حدود ۴% به سطوح بالاتر افزایش یابد.
بخش دیگری از سرمایه گذاری ریلی PEIT به راه آهن حومه ای و شهری اختصاص یافت. حدود ۳۲.۵ میلیارد یورو برای حمل و نقل شهری، از جمله توسعه شبکه های حومه ای (Cercanías) در مناطق کلان شهرهایی مانند مادرید، بارسلونا، بیلبائو و والنسیا، در نظر گرفته شد. این طرح ها با هدف کاهش ترافیک خودروی شخصی، بهبود دسترسی شهروندان به خدمات عمومی و کاهش آلودگی هوا طراحی شدند. همچنین ۳.۶ میلیارد یورو برای حمل و نقل بین وجهی مسافر و کالا اختصاص یافت تا ایستگاه های ریلی به فرودگاه ها، بندرها و شبکه جاده ای متصل شوند.
نمونه شاخص اجرای این برنامه، خط پرسرعت کوردوبا-مالاگا به طول ۱۵۵ کیلومتر بود که در دسامبر ۲۰۰۷ افتتاح شد. این پروژه شامل حدود ۳۰ کیلومتر تونل و ۳۵ پل بود و زمان سفر به ساحل دل سول را حدود ۹۰ دقیقه کاهش داد.
همچنین ادامه توسعه خط مادرید-بارسلونا و اتصال آن به شبکه پرسرعت، اسپانیا را به یکی از کشورهای پیشرو در این حوزه تبدیل کرد. اسپانیا با اجرای PEIT و در پایان دوره، دومین شبکه راه آهن پرسرعت بزرگ جهان را در اختیار داشت و قطارهای AVE به نماد مدرنیزاسیون و انسجام سرزمینی تبدیل شدند.
