◄ خلاصه استاندارد ریلی ISO 22163:2023 / تحول در مدیریت کیفیت صنایع ریلی جهان

استاندارد ISO 22163:2023 با عنوان «سیستم مدیریت کیفیت ریلی (Railway quality management system) و الزامات خاص برای کاربرد در بخش ریلی»، یک استاندارد بین المللی است که برای کل زنجیره تأمین صنعت ریلی طراحی شده است.

1) تاریخچه: این استاندارد در ژوئیه ۲۰۲۳ منتشر و جایگزین ISO/TS 22163:2017 گردید. ریشه های ISO 22163 به استاندارد IRIS بازمی گردد که از سال ۲۰۰۶ توسط اتحادیه صنایع ریلی اروپا (UNIFE) برای تأمین کنندگان تجهیزات ریلی تدوین شد. در سال ۲۰۱۵، UNIFE پیشنهاد تبدیل IRIS به یک استاندارد بین المللی را به کمیته فنی ISO/TC 269 ارائه داد. در ۲۰۱۷، مشخصات فنی ISO/TS 22163 منتشر شد که مبتنی بر ISO 9001:2015 بود و در سال ۲۰۲۳ نسخه کامل ISO 22163 منتشر شد.

2) دایره شمول: این استاندارد برای اپراتورهای ریلی، مدیران زیرساخت، شرکت های تعمیر و نگهداری، تولیدکنندگان تجهیزات، توزیع کنندگان، ارائه دهندگان راه حل های کلید در دست و تأمین کنندگان تجهیزات تست و ابزار قابل استفاده است. تمام الزامات آن عمومی است و برای هر سازمانی در زنجیره تأمین ریلی، صرف نظر از نوع محصول یا خدمت، قابل اعمال است.

3) اصول مهم استاندارد:  ISO 22163 تنها تکرار ISO 9001 نیست؛ بلکه اصول و الزامات خاص صنعت ریلی را نیز در خود جای داده است. مهم ترین این اصول عبارت اند از :

الف- RAMS/LCC: که استاندارد سازمان را ملزم می کند فرآیندهای مستند برای مدیریت قابلیت  اعتماد، آماده بکاری، قابلیت نگهداری، ایمنی و هزینه چرخه عمر ایجاد کند. این اصل تضمین می کند محصول یا سیستم ریلی در طول عمر خود ایمن، قابل اتکا و مقرون به صرفه باقی بماند.

ب- KPI و PI: استاندارد بر پایش عملکرد از طریق شاخص های کلیدی عملکرد (KPI) و شاخص های عملکرد (PI) تأکید دارد. این شاخص ها باید برای فرآیندهای کلیدی تعریف شوند و به طور منظم اندازه گیری و تحلیل گردند.

پ- مدیریت دانش: سازمان باید دانش سازمانی را شناسایی، ثبت، حفظ و منتقل کند تا وابستگی به افراد کاهش یابد و تجربه های کلیدی از دست نرود. ت- بهبود مستمر: استاندارد حامی بهبودمستمر در عملکرد، فرآیندها و محصولات است که از طریق اقدامات اصلاحی، پیشگیرانه، ممیزی داخلی، بازنگری مدیریت و خودارزیابی انجام می شود.

ث- مدیریت ریسک و فرصت: شناسایی، ارزیابی و مدیریت ریسک ها و فرصت ها در سراسر سیستم مدیریت کیفیت الزامی است.

ج- مدیریت پروژه: برای پروژه های ریلی، الزامات مشخصی در زمینه برنامه ریزی، کنترل، منابع، زمان بندی و تحویل وجود دارد.

چ- مدیریت پیکربندی: کنترل تغییرات در محصول و مستندات فنی برای حفظ انطباق و قابلیت ردیابی ضروری است.

ح- مدیریت زنجیره تأمین: سازمان باید تأمین کنندگان خود را ارزیابی، پایش و کنترل کند تا کیفیت در کل زنجیره تضمین شود. خ- شایستگی و آموزش: کارکنان باید برای انجام وظایف مربوط به کیفیت، ایمنی و RAMS شایستگی لازم را داشته باشند.

4) رویکرد فرآیندی، رهبری، تمرکز بر مشتری، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و مدیریت روابط، این اصول پایه ای از ISO 9001 نیز در ISO 22163 حفظ شده و با الزامات ریلی تقویت می شوند.

5) پیاده سازی ISO 22163 مزایای متعددی دارد: افزایش ایمنی محصول و عملیات، بهبود کیفیت و کاهش خرابی ها، ارتقای بهره وری، کاهش هزینه های چرخه عمر، بهبود مدیریت زنجیره تأمین، افزایش رضایت مشتری و ذی نفعان، و تقویت اعتبار بین المللی سازمان.

6) این گواهی نامه در بسیاری از مناقصات بین المللی ریلی یک مزیت رقابتی جدی یا حتی پیش شرط پذیرش است.

7)  ISO 22163الزامات سخت گیرانه تر و تخصصی تری در زمینه RAMS/LCC، مدیریت پروژه، ایمنی محصول و پایش عملکرد دارد. همچنین برخلاف ISO 9001، ممیزی آن سطح بلوغ و عملکرد سازمان را نیز ارزیابی می کند.

8) توصیه های اصلی برای شروع: برای شروع موفق، ابتدا باید تحلیل شکاف انجام شود تا فاصله وضعیت فعلی با الزامات استاندارد مشخص گردد. تعهد مدیریت ارشد و تأمین منابع، شرط اصلی موفقیت است. آموزش کارکنان در همه سطوح ضروری است. نقشه برداری فرآیندها و تعریف KPIها باید در اولویت باشد. RAMS/LCC و مدیریت دانش باید به عنوان فرآیندهای کلیدی مستقر شوند. مدیریت ریسک و مدیریت پروژه باید جدا مورد توجه قرار گیرد، سپس با ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت، آمادگی سازمان برای ممیزی صدور گواهی نامه سنجش گردد (اجرا معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ماه).