◄ چالش موتورسیکلت در تهران؛ جریمه به‌ تنهایی راه‌ حل نیست

نشست تخصصی بررسی چالش های موتورسیکلت در شهر تهران نشان داد که مسئله موتورسیکلت را نمی توان صرفا با جریمه و اعمال قانون حل کرد؛ بلکه ایمنی موتورسواران، طراحی معابر، آموزش، تولید وسیله نقلیه ایمن، حمل و نقل عمومی، فناوری و نحوه تصمیم گیری شهری، همگی در شکل گیری این بحران نقش دارند.

به گزارش تین نیوز، علی بهارلوئی عضو انجمن حمل و نقل پایدار گزارشی از نشست تخصصی «چالش های موتورسیکلت در شهر» که چند روز پیش به همت انجمن حمل و نقل پاک و پایدار در دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران برگزار شد، در شبکه های اجتماعی ارایه کرد.

نشستی که در آن، موضوع موتورسیکلت و چالش های ناشی از حضور گسترده این وسیله در شبکه حمل ونقل شهری از زوایای مختلف بررسی شد.

در این نشست، مرضیه باریکانی، مهرداد تقی زاده، ناصر رزاق منش، سرهنگ احسان مومنی، امین بروجردیان، مهدی حسن زاده و یعقوب آزاده دل، هر یک از منظر تخصص و تجربه خود به ابعاد مختلف مسئله موتورسیکلت پرداختند.

موتورسیکلت؛ سهم قابل توجه در سفرهای شهری و تلفات

به گفته بهارلوئی، بر اساس آمارهای مطرح شده در این نشست، حدود ۵ میلیون موتورسیکلت در تهران تردد می کنند و این وسیله نقلیه حدود ۲۳ درصد از جابه جایی های شهری، معادل حدود ۴.۵ میلیون سفر، را به خود اختصاص می دهد. در مقابل، حدود ۴۸ درصد تلفات شهری مرتبط با موتورسیکلت عنوان شد.

این ارقام نشان می دهد موتورسیکلت دیگر یک وسیله نقلیه حاشیه ای در تهران نیست، بلکه به یکی از بازیگران اصلی نظام حمل ونقل شهری تبدیل شده است؛ در حالی که زیرساخت، طراحی معابر، هندسه خیابان ها و نظام ایمنی شهر هنوز به طور کامل با این واقعیت منطبق نشده است.

یکی از محورهای مهم این نشست، بررسی راهکارهای کاهش تخلفات و تصادفات موتورسیکلت بود. موضوعاتی از جمله ارتقای ایمنی موتورسیکلت از مرحله تولید، آموزش هدفمند راکبان، استفاده از کلاه ایمنی هوشمند، طراحی مناسب تر معابر، توسعه دوربین های نظارتی، اعمال قانون، استفاده از موتورسیکلت های برقی و طراحی متناسب وسیله نقلیه برای گروه های مختلف کاربران مورد بحث قرار گرفت.
تجربه های آموزشی نیز نشان داد که آموزش هدفمند می تواند در کاهش تخلفات و تصادفات موتورسواران مؤثر باشد.

در بخش دیگری از نشست، پلیس راهور تصویری از شرایط موجود در سطح شهر ارائه کرد؛ شرایطی که در آن تعداد بسیار زیادی موتورسیکلت در شبکه معابر تردد می کنند و منابع انسانی محدودی وظیفه نظارت و اعمال قانون بر این حجم از تردد را بر عهده دارند.

همچنین محدودیت های ناشی از مأموریت های مختلف، برنامه های شهری و برگزاری مراسم نیز می تواند بر ظرفیت نظارت و اعمال قانون در برابر تخلفات تاثیر بگذارد.
این شرایط یک پرسش اساسی را مطرح می کند: آیا می توان انتظار داشت پلیس به تنهایی مسئله ای را حل کند که بخشی از آن ریشه در ساختار حمل ونقل و تصمیم های شهری دارد؟

چرا راکب موتورسیکلت را نمی توان فقط متخلف دید؟

یکی از نکات مطرح شده در این نشست، ضرورت نگاه چندبعدی به رفتار موتورسواران بود. در شرایطی که حمل و نقل عمومی پاسخگوی تمام نیازهای سفر شهروندان نیست و استفاده از خودرو شخصی نیز در بسیاری از سفرها با هزینه و زمان قابل توجه همراه است، موتورسیکلت برای بخشی از شهروندان به ابزاری برای جبران محدودیت های شبکه حمل ونقل تبدیل شده است.

از این منظر، راکب موتورسیکلت را نمی توان صرفا به عنوان یک «متخلف» تعریف کرد؛ زیرا در برخی موارد، او همزمان استفاده کننده و قربانی کاستی های نظام حمل ونقل شهری است.

برآیند مباحث این نشست نشان می دهد که حل چالش موتورسیکلت نیازمند مجموعه ای از اقدامات هماهنگ است؛ از طراحی و تولید وسیله نقلیه ایمن و آموزش راکبان گرفته تا ایجاد زیرساخت مناسب، نظارت مؤثر، اجرای قانون و استفاده هدفمند از فناوری.

در چنین شرایطی، مفهوم شهر هوشمند نیز تنها به نصب دوربین، استفاده از GPS یا جمع آوری داده محدود نمی شود. شهر هوشمند زمانی معنا پیدا می کند که تصمیم های شهری بر اساس داده و اطلاعات کافی اتخاذ شوند و آثار هر تصمیم بر سایر بخش های حمل و نقل نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.

برای نمونه، هر تصمیم درباره خودرو می تواند بر رفتار موتورسواران و الگوی سفر آنها تأثیر بگذارد. اجرای طرح های ترافیکی نیز ممکن است رفتار جدیدی در شبکه حمل و نقل ایجاد کند. بنابراین ارزیابی پیامدهای تصمیم ها پیش از اجرای آنها، بخشی مهم از حکمرانی هوشمند شهری است.

موتورسیکلت؛ آینه ای از چالش های مدیریت شهری

بهارلوئی در شرح برداشت خود از این نشست گفت: مهم ترین جمع بندی این نشست را شاید بتوان در این نکته خلاصه کرد که بحران موتورسیکلت فقط بحران یک وسیله نقلیه نیست. این مسئله با موضوعاتی مانند محیط زیست، مصرف انرژی، اقتصاد، ایمنی، آسیب های اجتماعی، آموزش، قانون، نظارت و کیفیت تصمیم گیری شهری ارتباط دارد.

از این منظر، موتورسیکلت می تواند تصویری از وضعیت شهر ارائه کند؛ تصویری که در آن زیرساخت، قانون، آموزش، مشارکت شهروندان، اعتماد عمومی و کیفیت تصمیم های مدیریتی در کنار یکدیگر دیده می شوند.

بنابراین پرسش اساسی دیگر صرفا این نیست که «با موتورسیکلت چه کنیم؟» بلکه این است که چگونه شهری بسازیم که پیش از اتخاذ هر تصمیم، پیامدهای آن را برای شهروندان و کل نظام حمل ونقل ارزیابی کند؟