◄ چالش های انتقال تجارت از دریا به ریل

رئیس کل سازمان توسعه تجارت با تشریح کارنامه ۶ ماهه بازرگانی خارجی، از تغییر اجباری آرایش لجستیکی کشور در مواجهه با فشارهای ژئوپلیتیک پرده برداشت؛ راهبردی که هرچند توانست ۴۰ واحد درصد از بار تحت محاصره بنادر جنوبی را به کریدورهای جایگزین منتقل کند، اما به دلیل گرانی ذاتی حمل ریلی و تنگناهای زیرساختی، تجارت خارجی را با چالش جدی «افزایش هزینه تمام شده» و «ازدحام شدید در پایانه های مرزی» روبه رو ساخته است.

به گزارش سرویس لجستیک و ترانزیت تین نیوز، وابستگی تاریخی تجارت خارجی ایران به آبراه های جنوبی در شرایط تنش های منطقه ای، لزوم تنوع بخشی به شیوه های حمل ونقل و استفاده از کریدورهای زمینی را دوچندان کرده است. با این حال، انتقال بار از دریا به ریل و جاده با دست اندازهای ساختاری، به ویژه در بخش تعرفه و ظرفیت پایانه های مرزی همراه بوده است؛ موضوعی که محور اصلی سخنان معاون وزیر صمت در آستانه بیست وهشتمین روز ملی صادرات قرار گرفت.

سهم ۷۵ درصدی دریا و هدف گذاری محاصره بنادر

محمدعلی دهقان دهنوی، معاون وزیر صمت و رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، در نشست خبری تشریح برنامه های هفته صادرات، با تأکید بر مزیت اقتصادی بی رقیب حمل دریایی اظهار کرد:«مزیت بزرگ تجارت، وجود دریاست. حمل ونقل از مسیر دریا فوق العاده ارزان و راحت است و به همین دلیل، کشورها برای بیشترین بخش تجارت خود از دریا استفاده می کنند. آمارهای تجارت کشور پیش از شرایط جنگی نشان می دهد که تقریباً ۷۵ درصد وزن تجارت خارجی از طریق دریا بوده که عمده این رقم نیز از طریق خلیج فارس و دریای عمان انجام می شده است.»

وی با تشریح سناریوی ایجاد محدودیت برای شریان های دریایی کشور افزود: «نقشه دشمنان از محاصره بنادر این بود که ۷۵ درصد تجارت خارجی را تحت الشعاع قرار دهند، ولی آمار ۶ ماهه تجارت نشان می دهد که از لحاظ وزنی ۳۴ درصد تجارت را از دست دادیم؛ در حالی که صادرات و واردات ۴۰ واحد درصد از آنچه تحت محاصره قرار گرفته بود، با روش هایی که بخش خصوصی در اختیار دارد و بخشی از طریق کریدورها و راه های ارتباطی دیگر حمل شد.»

اصطکاک کریدورهای جایگزین؛ ریل گران تر و مرزها متراکم تر

رئیس کل سازمان توسعه تجارت با صراحت به موانع فنی و مالی شیفت بار به شبکه زمینی و ریلی اشاره کرد و گفت:«تجارت با ریل گران تر از حمل دریایی است. علاوه بر افزایش هزینه های حمل ونقل، تجارت زمینی ازدحامی هم در مرزها ایجاد می کند. بنابراین در این مدت ما به طور همزمان با دو معضل افزایش هزینه ها و مشکل ازدحام مرزی روبه رو بودیم.»

وی در ادامه با اشاره به افت ۲۰ درصدی ارزش تجارت خارجی در نیمه نخست امسال یادآور شد که نوسانات ژئوپلیتیک و هزینه های مازاد لجستیکی، مستقیماً تراز تجاری را متأثر کرده و ضرورت چاره اندیشی مشترک برای کاهش هزینه های مبادله را نشان می دهد.

هم افزایی با راه آهن برای شکستن بن بست های ریلی

دهقان دهنوی فعال سازی پتانسیل های ترانزیتی را تنها راهکار جبران افت های دریایی دانست و تصریح کرد:«در طول ماه های گذشته اقدامات گسترده ای برای فعال تر کردن کریدورهای ترانزیتی در بخش هایی که می توانند جبران کننده مسیرهای محدودشده باشند، انجام شده است. در همین راستا، تفاهم نامه ای میان سازمان توسعه تجارت و شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران با حضور وزیر راه و شهرسازی منعقد خواهد شد تا ادامه مسیر را به ویژه در حوزه کریدورهای ریلی هموار کنیم.»

معاون وزیر صمت با تأکید بر اینکه مأموریت محوری همه دستگاه ها در شرایط فعلی ارزآوری است، خاطرنشان کرد:«طی ۷ روز هفته صادرات، طیف متنوعی از دستگاه های اجرایی، نهادهای عمومی و اتاق های بازرگانی حضور خواهند داشت تا نشان دهیم همه پای کار هستند تا به کمک بخش خصوصی بیایند و بتوانیم افت های تجارت در طول بحران را در نیمه دوم سال جبران کنیم.»

داده های ارائه شده از سوی سازمان توسعه تجارت نشان می دهد که ریل و جاده، نقش یک «سوپاپ اطمینان حیاتی» را در حفظ شریان های تجاری ایفا کرده اند؛ اما پایدارسازی این مدل نیازمند اصلاح نظام تعرفه ای راه آهن، نوسازی ناوگان باری و هماهنگی گمرکی برای پایان دادن به صف های مرزی است تا شکاف هزینه حمل ریلی در قیاس با دریا به حداقل برسد.