◄ جزئیات طرح منطقه آزاد مشترک خوی وان مرسین/ ایجاد چهارمین گذرگاه مرزی میان ایران و ترکیه

ایران و ترکیه در مسیر دستیابی به افق تجارت ۳۰ میلیارد دلاری، در حال گذار از الگوهای سنتی تبادل کالا به سمت خلق یک کریدور یکپارچه زنجیره ارزش هستند؛ کلان پروژه ای با محوریت «منطقه آزاد مشترک خوی وان مرسین» که با اتصال پس کرانه های مرزی شمال غرب ایران به بنادر آب های گرم مدیترانه، هندسه ترانزیت و تولید مشترک دو کشور را دگرگون خواهد کرد.

از تبادل مرزی تا زنجیره ارزش منطقه ای

به گزارش سرویس لجستیک و ترانزیت تین نیوز، برای دهه ها، دادوستد میان تهران و آنکارا در چارچوب کلاسیک «خرید و فروش در مبادی ورودی» تعریف می شد؛ مدلی که اگرچه در سال ۱۴۰۴ به تراز ۱۹.۲ میلیارد دلاری و در پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۶.۵ میلیارد دلار رسید، اما دیگر کشش پر کردن شکاف ۱۰.۸ میلیارد دلاری تا هدف گذاری ۳۰ میلیارد دلاری را ندارد. بن بست الگوهای سنتی سبب شده تا استراتژیست های اقتصادی دو کشور نگاه خود را از تراز تجاری صرف به عمق لجستیک معطوف کنند. در این میان، ابتکار تاسیس منطقه آزاد مشترک «خوی وان مرسین» نه صرفاً یک توافق کاغذی، بلکه یک بازآرایی بنیادین است؛ طرحی که مصوبه دولت ایران را اخذ کرده و با پیگیری دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، اکنون در انتظار نهایی سازی هماهنگی ها با آنکاراست تا مرز خوی و گذرگاه ریلی رازی را به پیشران تولید و حمل ونقل ترکیبی بدل سازد.

نبض تپنده بازرگان؛ ضرورت گره گشایی از شریان زمینی

واقعیت آن است که هیچ طرح لجستیکی بدون ساماندهی گذرگاه های موجود به سرانجام نمی رسد. مرز بازرگان به عنوان پیشانی اتصال زمینی، هم اکنون بار سنگین جریان ترانزیت شرق به غرب را به دوش می کشد. آمارها نشان می دهد حجم عملیات در این پایانه به شدت رو به افزایش است؛ صادرات از این معبر با ثبت ۱۹۰ هزار تن کالا در پنج ماه نخست سال جهشی ۴۰ درصدی را تجربه کرده و ورود کالاهای اساسی و ملزومات دارویی با حجم ۱۵۰ هزار تن، رشدی خیره کننده معادل ۲۵۰ درصد داشته است. برای حفظ این شریان حیاتی، هماهنگی شیفت های کاری گمرک و بهره گیری از تیر الکترونیکی (e-TIR) تردد شبانه روزی را از مرز ۳۵۰ دستگاه عبور داده و روی مرز ۴۰۰ کامیون متمرکز کرده است؛ تدبیری که اتحادیه بین المللی حمل ونقل جاده ای (IRU) نیز آن را عنصری کلیدی برای پایداری کریدور گوربولاغ بازرگان قلمداد می کند.

کوزه رش؛ گشایش چهارمین معبر برای مهار گلوگاه ها

تجربه سال های اخیر اثبات کرده که تمرکز انحصاری بار بر سه معبر موجود، در زمان اوج تقاضا، هزینه های لجستیکی و صف های توقف طولانی را به فعالان اقتصادی تحمیل می کند. از همین رو، دیپلماسی تجاری دو کشور احداث گذرگاه چهارم در منطقه «کوزه رش» سلماس را روی میز مذاکره نشانده است. به اذعان رایزن بازرگانی ایران در استانبول، ایجاد این معبر جدید، بار ترافیکی و فشار گمرکی بر سامانه های کنونی را کاهش داده و زیرساخت فیزیکی لازم برای عبور بارهای ترانزیتی از مبدأ آسیا به سمت غرب را تثبیت خواهد کرد؛ پیوندی که اجازه نمی دهد جهش حجم بار، به انسداد لجستیکی تبدیل شود.

پیوند ریل و دریا؛ امتداد خوی تا کرانه های مدیترانه

نقطه عطف این بازآرایی، گره خوردن ایستگاه ریلی رازی و پس کرانه های اقتصادی خوی به باراندازهای بین المللی ترکیه از جمله مرسین، ترابزون و ازمیر است. با امتداد این شبکه، بندر مرسین نقشی فراتر از یک لنگرگاه تجاری ترکیه ایفا کرده و عملاً به عنوان پس کرانه دریایی ایران برای دستیابی به مقاصد مدیترانه ای، آفریقایی و اروپایی عمل خواهد کرد. با وجود بیش از ۷ هزار شرکت فعال با سرمایه ایرانی در ترکیه، این کریدور چندوجهی قادر است موانع تعرفه ای، سهمیه بندی ها و مقررات سخت گیرانه ضددامپینگ را خنثی کند؛ چرا که کالا دیگر صرفاً برای بازار مصرفی همسایه ارسال نمی شود، بلکه در قالب یک مشارکت صنعتی-لجستیکی مشترک، با سرعت بالاتر و هزینه تمام شده کمتر روانه آب های بین المللی می گردد.