تهران زیر آفتاب/ شهری که برای گرما طراحی نشده است

این روزها دماسنج ها از صبح تا غروب بالای ۳۵ درجه را نشان می دهند؛ اما گرمای هوایی که ما واقعاً لمس می کنیم، دمای هوا نیست. گرمای آسفالتی است که ساعت ها آفتاب را در خود ذخیره کرده و شب هم آن را پس می دهد.

در روزهای اوج تابستان، دمای سطح پیاده روها و خیابان های تیره در بسیاری از شهرها از ۶۰ درجه هم فراتر می رود؛ دمایی که ایستادن روی آن حتی برای چند ثانیه، برای کودکان و سالمندان دشوار است.

جزیره  حرارتی؛ شهری که خودش را گرم می کند

تهران در تابستان به یک «جزیره  حرارتی» تبدیل می شود؛ پدیده ای که در آن شهر به دلیل آسفالت، بتن، تراکم ساختمان ها و کمبود پوشش گیاهی، چند درجه از حومه و مناطق اطراف گرمتر می شود. خیابان ها و بام ها در روز انرژی خورشید را جذب می کنند و شب ها آن را به هوا برمی گردانند؛ به همین دلیل است که شب های تهران هم دیگر خنکای سابق را ندارند.

در این میان، بخش مهمی از مسئله به طراحی شهری برمی گردد: ساختمان های بلندی که جریان باد محله را می گیرند، کوچه های باریکی که تهویه نمی شوند، پارکینگ های روباز آسفالت شده و خیابان هایی که سال هاست درختانشان را برای تعریض از دست داده اند.

گرما هم عادلانه توزیع نمی شود

نکته تلخ ماجرا اینجاست که گرمای شدید، همه را یکسان اذیت نمی کند. محلاتی که درخت کمتری دارند، آسفالت بیشتری دارند و ساختمان های بلندتری در آنها ساخته شده، چند درجه گرمتر از محلات سرسبزند. کسی که امکان کولر و فضای سبز خصوصی دارد، این گرما را «ناراحتی» می بیند؛ اما برای کسی که ناچار است ساعت ها در ایستگاه اتوبوس بایستد، پشت موتور در ترافیک باشد یا در خانه  بدون تهویه از بچه و سالمند مراقبت کند، گرمای شدید یک تهدید جدی سلامت است.

نقد منصفانه: مسئله، نبود نیت نیست؛ نبود الزام است

نمی توان منکر تلاش ها شد؛ توسعه پارک ها و کاشت درخت در سال های اخیر قابل انکار نیست. اما واقعیت این است که بخشی از این سرمایه، در نقطه ای دیگر هدر می رود: قطع درخت برای تعریض خیابان، آسفالت کردن فضاهای باز و صدور مجوز برای ساختمان هایی که هیچ الزامی برای رعایت سایه اندازی و تهویه ندارند.

سایه، زیرساخت است؛ نه تزئین

گرمای تابستان پدیده ای آب و هوایی است و هیچ مدیری مسئول بارش آفتاب نیست؛ اما مسئولیت «گرمتر شدن شهر» بر عهده تصمیم هایی است که ما برای طراحی شهر می گیریم. هر درختی که برای یک پروژه قطع می شود، هر پیاده رویی که بدون سایه آسفالت می شود و هر برجی که باد محله را می گیرد، یک قسط از تابستان های آینده ماست که همین حالا پرداخت می شود.