◄ اصلاح ساختار حراست دستگاه ها یک ضرورت اجتناب ناپذیر

مقدمه 

صاحب نظران همواره بر این نکته اتفاق نظر دارند که مداخله‌ بدون نظارت عناصر قدرت در امور اجرایی و اقتصادی جوامع به ویژه گلوگاه های حساس و تصمیم گیر، بدون نظارت های پیشینی و پسینی مؤثر  منجر به  نشت فساد وحذف شایسته سالاری، شکل گیری اقتصاد غیر مولد، انحراف در مسیر توسعه کشور، حیف و میل منابع و در نهایت ریزش سرمایه های اجتماعی مردم و تورم خواهد شد.

معضلی که کشور عزیزمان ایران هم طی سال های اخیر کم و بیش با آن روبرو بوده و هست، و به رغم وجود منابع بسیار غنی در بخش های مختلف، سفره و معیشت مردم با مشکلات عدیده ای  مواجه بوده که به اعتقاد کارشناسان حدود هفتاد درصد آن داخلی و ناشی از عدم اصلاح ساختارهای نامناسب، گلوگاه های آسیب زا و ضعف های مدیریتی می باشد.

آنچه که ریاست و مسئولان قوه قضائیه طی این سال ها بارها در جمع مسئولان و گروه های مردمی فعال در امر مبارزه با فساد بیان کرده اند، حاکی از آن است  که در کشور بیش از دویست گلوگاه  آسیب زا  شناسایی شده که  قاضی القضات کشور آقای اژه ای در یکی از همین دیدارها ضمن گلایه از عملکرد ضعیف حراست دستگاه ها در مبارزه با مفاسد، بیان کردند ما در راستای سند تحول قضایی در حال برنامه ریزی برای اصلاح  این گلوگاها هستیم اما یک دست صدا ندارد، لذا جامعه نخبگانی و اهل قلم می بایست در راستای جهاد تبیین با باز نشر، انتظارات رهبر شهید، سران قوا بخصوص ریاست قوه قضائیه و مردم مبعوث شده در خیابان مبنی بر تقویت نظارت ها در  بخش، اقتصاد، فرهنگ و خدمت رسانی عزتمندانه ، گام مؤثری در راستای اصلاح این گلوگاه ها و به طور اخص حراست دستگاه ها بمنظور تقویت این جایگاه مهم و پر رنگ کردن نقش پیشگیرانه آن بردارند، که در این یادداشت به آن پرداخته خواهد شد.

الف ) تعریف حراست در لغت و عرف اداری

حراست در لغت به معنای پاسداری و مراقبت کردن است. اما به لحاظ عرف اداری حراست به اداره یا واحدی گفته می شود که در قلب تشکیلات یک سازمان وظیفه خطیر مراقبت از سلامت کلیه اجزای ریز و درشت مادی و معنوی من جمله صیانت از مهمترین سرمایه یک دستگاه یعنی نگهداری، حمایت و هدایت نیروی انسانی و در مجموع تربیت و کادر سازی نیروی انسانی، متعهد و توانمند در تراز انقلاب اسلامی برای پیشبرد طرح های اقتصادی و فرهنگی  کشور، حفظ منابع و جلوگیری از نفوذ عوامل داخلی و خارجی را عهده دار می باشد.

ب)  اهم وظایف حراست در دستگاه ها:

۱- ارتقا و حفظ توانمندی حفاظتی و امنیتی در جهت تسهیل و پیشبرد اهداف دستگاه و جلوگیری از نفوذ

۲- ارائه مشورت های مؤثر، اطلاع رسانی سریع و به موقع، اعمال نظارت مستمر و اجرای اقدامات اثر بخش به منظور پیشگیری از بروز هرگونه انحراف مالی و حفاظت همه جانبه از منابع مالی و سرمایه انسانی سازمان، بستن منافذ فساد و ارجاع تخلفات صورت گرفته به مقامات ذیصلاح و پیگیری آن

ج) تاریخچه تشکیل حراست دستگاه ها پس از انقلاب اسلامی

نگاهی به تاریخچه تشکیل حراست ها پس از انقلاب اسلامی نشان می دهد، حراست دستگاه ها بر اساس ماده واحده قانون مصوب ۱۳۶۸/۲/۱۲ مجمع تشخیص مصلحت نظام با اهداف و تشکیلات سازمانی خاص به عنوان یک مجموعه اجرایی و نظارتی از مصادیق بارز و حیطه شمول اصول و قواعد مذکور بوده و در همه نهادها، وزارتخانه ها و سازمانهای انقلاب اسلامی تشکیل شده و شروع به فعالیت کرده است.

د)  آسیب شناسی حراست ها از بدو فعالیت

آسیب شناسی جایگاه خطیر حراست از تاریخ تشکیل و فعالیت آن به دلیل نقش حساسی که در سلامت دستگاه، پیشگیری از وقوع نفوذ، نگهداشت نیروی انسانی و کادر سازی  کارکنان در تراز انقلاب اسلامی، حفظ اسناد و مدارک، جلوگیری از حیف و میل منابع و به حداقل رساندن آسیب ها دارد، نشان می دهد  اصلاح طرح حراست ها، درپی ظهور مفاسد کلان اقتصادی در دستگاه ها و تشکیل پرونده های متعدد فساد در قوه قضائیه در دو دهه اخیر، فرمان هشت ماده ای رهبر شهید به سران قوا در امر مبارزه قاطع با فساد و بستن منافذ آن، نارضایتی های اجتماعی و مطالبه عمومی مردم برای مبارزه با فساد و بستن گلوگاه های آسیب زا، بنا به ضرورتی که در جامعه احساس می گردید، نمایندگان مجلس و دلسوزان را برآن داشت تا طرح اصلاح گلوگاه حساس حراست دستگاه ها و نهادها را در دستور کار خود قرار دهند، اما با گذشت زمان به رغم پیگیری های صورت گرفته به علت مقاومت هایی که وجود داشت، منتج  به نتیجه نشد، و در نهایت مسکوت ماند، حتی در مقطعی نمایندگان مجلس به دلیل اهمیت موضوع این طرح را بر اساس اصل هشتاد و پنج قانون اساسی به کمیسیون امنیت ملی ارجاع دادند اما علیرغم رای اکثریت اعضا به آن بازهم منجر به تصویب و ابلاغ این طرح نگردید و بلا تکلیف ماند.

نگاهی به عملکرد حراست ها  از تاریخ  تصویب و فعال شدن آن در دستگاه ها نشان داد به رغم اقدامات مؤثری که بسیاری از مسئولان متعهد و انقلابی در این پست حساس انجام داده و مانع از نفوذ، حیف و میل منابع عمومی و ارتقا سلامت دستگاه ها شده اند، به دلیل انباشت قدرت در دست افرادی خاص، وابستگی مادی و انتخاب مسئول آن توسط رئیس دستگاه، پاسخگو نبودن در هنگام حیف و میل منابع، آسیب هایی را متوجه این گلوگاه نظارتی نمود، و طراحان را به این نتیجه رساند که برای  ارتقای این جایگاه و جلوگیری از نشت فساد و افزایش رضایت مندی مردم، صیانت واقعی از نیروی انسانی متعهد، متخصص و انقلابی، ایجاد امید در افکار عمومی، پیگیری اصلاح ساختار حراست دستگاه ها را مجددا در دستور کار خود قرار دهند.

همه دلسوزان نظام بر این امر واقفند، مسئول حراست به عنوان چشم بینای هر دستگاه محسوب شده و براساس وظیفه ذاتی خود مراقبت از اجزای ریز و درشت مادی و معنوی هر سازمانی را عهده دار می باشد، که رصد محیط، پیشگیری و بستن منافذ تخلف و فساد و ارجاع به مقامات ذیصلاح از مهمترین وظایف این جایگاه محسوب می گردد.

از سوی دیگر  مسئولان حراست به دلیل نقش نظارتی و پیشگیرانه ای که دارند، به عنوان ناظر  تقریبا در غالب مناقصات و مزایده ها، امضا و یا نظارت بر صورت جلسات و اسناد تعهدآور و اجازه جابجایی و ورود و خروج هر نوع جنس و کالا در سازمان  به عنوان عضو مؤثر در محیط دستگاه حضور مستمر داشته و علاوه بر آن بر اساس شرح وظایف می بایست با جمع آوری بموقع اخبار از طریق منابع محیطی خود به گونه ای عمل نماید تا از شکل گیری هرگونه نطفه تخلف و فساد و انتصاب اشخاص فاقد صلاحیت و دارای زمینه تخلف به مشاغل حساس جلوگیری و کنترل سلامت دستگاه، منابع مالی و صیانت از نیروی انسانی را به بهترین شکل ممکن انجام و موجبات ارتقا آن را فراهم نمایند.

اما گذر زمان  و فساد های ریز و درشتی که در دو دهه اخیر در حوزه های مختلف اقتصادی، فرهنگی و عمرانی کشور اتفاق افتاد نشان داد، آسیب هایی  همواره متوجه این جایگاه مهم بوده و هست که نیازمند بررسی و اصلاح می باشد که مهمترین آن عبارت است از:

۱- قدرت کنترل نشده و بدون نظارت مؤثر و پاسخگویی

۲- فساد های کلان دو دهه اخیر به ویژه در امر خصوصی سازی و ارز

۳- نفوذ افراد وابسته به دشمن و گروه های معاند به پست های کلیدی دستگاه ها 

۴- انتخاب و انتصاب، مسئولان حراست توسط رؤسای دستگاه ها و وابستگی مادی ( دریافت حقوق و مزایای مستمر و غیر مستمر) مدیران حراست  از دستگاه محل اشتغال

این عوامل در کنار مسائل دیگر موجب گردیده حراست به عنوان چشم دستگاه به دلایل پیش گفته نتواند در مقابل سوءجریان های عوامل قدرت و ثروت و ضایع شدن منافع عمومی مردم و بیت المال، از خود عکس العمل مناسب وبموقع  نشان داده و از نشت فساد پیشگیری نماید.

ادامه دارد ...