◄ تجربه موفق طرح واریانت و تونل ریگ-زرین در محور اردکان–چادرملو
بهره برداری از واریانت ریگ–زرین در راه آهن اردکان چادرملو، افزون بر حذف گلوگاه ریلی ناشی از ترکیب فراز و قوس، طول بلاک ریگ–زرین را حدود 4 کیلومتر کاهش داد و زمینه کاهش زمان سیر، افزایش سرعت بازرگانی و ارتقای ظرفیت عبور قطارها را فراهم ساخت
دکتر یوسف رحیمی زاده از راه آهن یزد: محور ریلی اردکان چادرملو یکی از راهبردی ترین کریدورهای باری شبکه راه آهن کشور به شمار می رود. این محور به تنهایی سهمی در حدود ۲۰% از حمل و نقل ریلی کشور را به خود اختصاص داده و یکی از مسیرهای اصلی انتقال مواد معدنی از مناطق چادرملو و سنگان به مراکز بزرگ صنعتی و فولادی، از جمله فولاد مبارکه، گندله سازی اردکان، فولاد خوزستان و ذوب آهن اصفهان است. ازاین رو، هرگونه محدودیت هندسی یا بهره برداری دراین مسیر می تواند بر ظرفیت حمل، گردش واگن، مصرف سوخت، هزینه به کارگیری لکوموتیو و در نهایت عملکرد بخش مهمی از شبکه ریلی کشور اثرگذار باشد.
یکی از مهم ترین گلوگاه های این محور در سال های گذشته، وجود فراز ۱۵ در هزار در بلاک ریگ–زرین بود. این فراز در جهت حرکت از ریگ به زرین با قوسی به شعاع ۴۵۰ متر ترکیب می شد. هم زمانی فراز غالب با قوسی دارای شعاع کم، مقاومت مضاعفی در برابر حرکت قطارهای باری ایجاد می کرد؛ به گونه ای که مقاومت ناشی از قوس مذکور، معادل حدود ۱٫۵ در هزار به فراز مسیر می افزود. در نتیجه، فراز معادل ۱۶٫۵ در هزار مبنای تنظیم بار قطارها و تعیین رژیم بهره برداری در این محور قرار می گرفت.
پیامدهای این وضعیت در بهره برداری روزمره کاملاً محسوس بود؛ از جمله کاهش تناژ قطارها، افت سرعت، ناتوانی برخی لکوموتیوها در حرکت با حداقل سرعت پیوسته، درجازدگی چرخ روی ریل، افزایش احتمال توقف قطار در بلاک و تشدید آسیب به ریل، چرخ و سایر اجزای ناوگان. این شرایط همچنین می توانست احتمال وقوع سوانح را افزایش دهد. بنابراین، اصلاح هندسی این محدوده نه صرفاً اقدامی توسعه ای، بلکه ضرورتی برای ارتقای ایمنی، قابلیت اطمینان و بهره وری محور محسوب می شد.
پس از انجام مطالعات فنی، احداث واریانت جدید ریگ–زرین به طول حدود ۱۴ کیلومتر، شامل تونلی به طول ۸۰۰ متر، با هدف کاهش فراز غالب از ۱۵ به حدود ۱۰٫۳ در هزار تصویب شد. عملیات زیرسازی، احداث تونل و ابنیه فنی طرح از سال ۱۳۸۸ آغاز شد و عملیات روسازی مسیر نیز در سال ۱۳۹۶ تکمیل و خط به بهره برداری رسید.
این واریانت به صورت دوخطه طراحی شد؛ یک خط آن به طور کامل به بهره برداری رسیده و خط دوم نیز به پیشرفت فیزیکی حدود ۹۰ درصد دست یافته است، اما تکمیل آن در حال حاضر متوقف مانده است که اجرای ۱۰ درصد باقی مانده آن نیز می تواند نقش مؤثری در افزایش ظرفیت شبکه و بهره برداری بهینه از سرمایه گذاری انجام شده داشته باشد. هزینه اجرای این طرح در زمان احداث حدود ۸۴ میلیارد تومان بود که کاهش فراز غالب، تاکنون آثار قابل توجهی بر عملکرد محور داشته و برآوردها از افزایش حدود ۲۵ درصدی ظرفیت حمل و بهره وری حکایت دارد؛ به گونه ای که هزینه اجرای واریانت ریگ–زرین طی سال های بهره برداری جبران شده است.
بیشتر بخوانید:
اتمام عملیات ریل گذاری تونل و واریانت ریگ ـ زرین
افتتاح تونل و واریانت ریگ-زرین در دهه فجر
بهره برداری از واریانت ریگ–زرین، افزون بر حذف گلوگاه ناشی از ترکیب فراز و قوس، طول بلاک ریگ–زرین را حدود 4 کیلومتر کاهش داد و زمینه کاهش زمان سیر، افزایش سرعت بازرگانی و ارتقای ظرفیت عبور قطارها را فراهم ساخت. کاهش درجازدگی، تقلیل استهلاک خط و ناوگان، بهبود ایمنی و افزایش درآمد حاصل از حمل بار نیز از دیگر آثار مستقیم اجرای این طرح بود. این اقدام نمونه ای مناسب از مدیریت دارایی ها، بازیافت تجهیزات و استفاده بهینه از سرمایه های موجود در راه آهن به شمار می رود.
با وجود موفقیت واریانت ریگ–زرین، ظرفیت ایجادشده هنوز به طور کامل در سطح محور قابل بهره برداری نیست. در سه بلاک ساغند–خشومی، خشومی–دره انجیر و دره انجیر–نی باد، در مجموع به طول ۵٫۴۵ کیلومتر، فرازهای ۱۳ در هزار همچنان باقی مانده اند. از آنجا که قطارهای باری باید از مبدأ بر اساس دشوارترین فراز کل مسیر تشکیل شوند، تناژ قطارهای خروجی از چادرملو همچنان بر مبنای فراز غالب ۱۳ درهزار تنظیم می شود. به بیان دیگر، اگرچه فراز معادل ۱۶٫۵ درهزار در بلاک ریگ–زرین حذف شده است، سه قطعه باقی مانده همچنان به عنوان گلوگاه های مسیر عمل کرده و امکان استفاده کامل از ظرفیت سرمایه گذاری انجام شده را محدود می کنند. بررسی های فنی نشان می دهد که با احداث حدود ۱۰ کیلومتر واریانت جدید و اصلاح سه محدوده یادشده، می توان فراز غالب مسیر را به حدود ۱۱ درهزار کاهش داد. تحقق این طرح، بدون افزایش تعداد لکوموتیوها، نیروی انسانی و ظرفیت خطوط، امکان افزایش تناژ قطارها و ارتقاء بهره وری زیرساخت موجود را تا حدود ۱۵% فراهم می کند.
