◄ خلاصه قانون هدفمندی یارانه ها مصوب 1388 و تاکید بر بخش انرژی
عباس قربانعلی بیک: قانون هدفمندسازی یارانه ها با ۱۶ ماده برای اصلاح قیمت حامل های انرژی، کالاهای اساسی و حمایت از تولید تصویب شد؛ اما در اجرا با تورم، کسری منابع و عدم حذف دهک های پردرآمد مواجه شده است.
قانون هدفمند کردن یارانه ها، مصوب ۱۵ دی ۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی، مشتمل بر ۱۶ ماده و ۱۶ تبصره است. این قانون به عنوان مهم ترین بخش طرح تحول اقتصادی، با هدف اصلاح نظام یارانه ها، واقعی کردن قیمت حامل های انرژی و کالاهای اساسی، و هدایت منابع حاصل از آن به سمت اقشار آسیب پذیر و بخش تولید تدوین شد.
بر اساس این قانون، دولت مکلف شد قیمت حامل های انرژی از جمله بنزین، گازوئیل، نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع را به تدریج تا پایان برنامه پنجم توسعه، به حداقل ۹۰ درصد قیمت فوب خلیج فارس برساند. همچنین قیمت گاز طبیعی باید به حداقل ۷۵ درصد قیمت صادراتی و قیمت برق به قیمت تمام شده نزدیک شود. یارانه کالاهای اساسی مانند گندم، برنج، روغن، شیر و شکر نیز مشمول هدفمندسازی قرار گرفت.
منابع حاصل از اجرای این قانون به سه بخش اصلی تقسیم شد: حداکثر ۵۰ درصد برای پرداخت یارانه نقدی و غیرنقدی به خانوارها، ۳۰ درصد برای حمایت از تولید و بهینه سازی مصرف انرژی، و ۲۰ درصد برای جبران آثار اجرای قانون بر اعتبارات هزینه ای و تملک دارایی های سرمایه ای. پرداخت یارانه نقدی به سرپرست خانوار و بر اساس اطلاعات درآمدی خانوارها انجام می شد. همچنین دریافت یارانه منوط به ارائه اطلاعات صحیح شد و سازوکار اعتراض به قطع یارانه پیش بینی گردید.
این قانون، سازمان هدفمندسازی یارانه ها را با ماهیت شرکت دولتی برای اجرای قانون تأسیس کرد. تمام منابع حاصل از اجرای قانون باید به حساب خاصی نزد خزانه داری کل واریز می شد. دولت مجاز شد جابه جایی اعتبارات بین مواد ۷، ۸ و ۱۱ را حداکثر تا ۱۰ واحد درصد در بودجه سنواتی انجام دهد. همچنین معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم می توانست تا دو برابر افزایش یابد.
قانون هدفمندی یارانه ها با وجود اهداف بلندمدت خود برای کاهش فاصله طبقاتی و بهبود بهره وری انرژی، در اجرا با چالش هایی مانند تورم، عدم حذف دهک های پردرآمد و کسری منابع مواجه شد.
خلاصه ۱۶ بند قانون هدفمندی یارانه ها
ماده ۱ – اصلاح قیمت حامل های انرژی: دولت مکلف است قیمت بنزین، گازوئیل، نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع را به تدریج تا پایان برنامه پنجم به حداقل ۹۰٪ قیمت فوب خلیج فارس، قیمت گاز طبیعی را به حداقل ۷۵٪ قیمت صادراتی و قیمت برق را به قیمت تمام شده برساند.
ماده ۲ – تنظیم بازار حامل های انرژی: دولت مجاز است در صورت نوسان قیمت جهانی تا ۲۵٪، بدون تغییر قیمت مصرف کننده، از طریق مابه التفاوت یا یارانه اقدام کند و مبالغ را در حساب تنظیم بازار منظور نماید.
ماده ۳ – تعیین قیمت آب و فاضلاب: دولت مجاز است قیمت آب و کارمزد جمع آوری و دفع فاضلاب را به گونه ای تعیین کند که به تدریج به قیمت تمام شده نزدیک شود.
ماده ۴ – هدفمندسازی یارانه کالاهای اساسی: دولت موظف است یارانه گندم، برنج، روغن، شیر، شکر، خدمات پستی، هواپیمایی و ریلی مسافری را هدفمند کند.
ماده ۵ – یارانه آرد و نان: دولت موظف است یارانه آرد و نان را در اختیار مصرف کنندگان متقاضی قرار دهد؛ سرانه نان روستاییان و اقشار آسیب پذیر حداقل ۵۰٪ بیشتر از سایرین است.
ماده ۶ – حمایت از تولید نان صنعتی: دولت مکلف است سیاست های تشویقی برای گسترش واحدهای تولید نان صنعتی و جبران خسارت واحدهای آسیب دیده اتخاذ کند.
ماده ۷ – پرداخت یارانه نقدی و غیرنقدی: دولت مجاز است تا ۵۰٪ خالص وجوه را برای پرداخت یارانه نقدی و غیرنقدی به سرپرست خانوار، گسترش بیمه های اجتماعی و حمایت از مسکن و اشتغال هزینه کند.
ماده ۸ – حمایت از تولید: دولت مکلف است ۳۰٪ خالص وجوه را برای کمک های بلاعوض، یارانه سود تسهیلات و وجوه اداره شده در راستای بهینه سازی انرژی و اصلاح ساختار تولید هزینه کند.
ماده ۹ – دستورالعمل اجرایی: جزئیات مربوط به تغییر سرپرست خانوار و فرآیندهای اجرایی یارانه از طریق دستورالعمل ماده ۹ آیین نامه مشخص می شود.
ماده ۱۰ – الزام به ارائه اطلاعات صحیح: دریافت یارانه منوط به ارائه اطلاعات صحیح است؛ در صورت اثبات خلاف، دولت مکلف به جلوگیری از ادامه پرداخت و استرداد وجوه است.
ماده ۱۱ – جبران آثار قانون: دولت مجاز است ۲۰٪ خالص وجوه را برای جبران آثار اجرای قانون بر اعتبارات هزینه ای و تملک دارایی های سرمایه ای هزینه کند.
ماده ۱۲ – حساب هدفمندسازی: دولت مکلف است تمام منابع حاصل از اجرای قانون را به حساب خاصی به نام هدفمندسازی یارانه ها نزد خزانه داری کل واریز کند.
ماده ۱۳ – حمایت از خانواده های پرجمعیت: سازمان هدفمندی مکلف است از محل حذف یارانه سه دهک بالا، یارانه فرزندان خانواده های دهک های اول تا چهارم دارای حداقل سه فرزند را سه برابر افزایش دهد.
ماده ۱۴ – جابه جایی اعتبارات: جابه جایی اعتبارات موضوع مواد ۷، ۸ و ۱۱ حداکثر تا ۱۰ واحد درصد در بودجه سنواتی مجاز است.
ماده ۱۵ – تأسیس سازمان هدفمندسازی یارانه ها: به دولت اجازه داده می شود ظرف یک ماه سازمانی با ماهیت شرکت دولتی به نام سازمان هدفمندسازی یارانه ها تأسیس کند.
ماده ۱۶ – افزایش معافیت مالیاتی: دولت مجاز است معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم را طی پنج سال حداکثر تا دو برابر افزایش دهد.
