◄ منطق تعرفه حمل و نقل بار در راه آهن آلمان (DB Cargo)
تعرفه حمل و نقل ریلی آلمان که در این جدول بازتاب یافته، یک «مدل تعرفه گذاری هوشمند» است که به جای نگاهِ صرف به مسافت، بر «بهره وری کل زنجیره تأمین» تمرکز دارد. این سیستم مبتنی بر قیمت تمام شده و به نفع شرکت های تولیدی و بازرگانی و منافع مردم و کشور آلمان است و پیام آن اینست که: «هرچه دورتر بروید، ریل اقتصادی تر می شود».
ساختار تعرفه های حمل و نقل راه آهن آلمان، به ویژه در بارهای سنگین با واگن های چندمحوره (4 و 6)، نمایی از سیاست های «اقتصاد مقیاس» (Economies of Scale) در لجستیک مدرن است. در صفحه 6 (Prices and Services of DB Cargo AG) نسخه 2017 شاهد یک تفاوت معنادار میان «افزایش مسافت» و «افزایش هزینه» هستیم که به خوبی نشان می دهد سیستم تعرفه گذاری، با هدف تشویق حمل و نقل ریلی برای مسافت های طولانی تنظیم شده است. افزایش ۱۵ برابری مسافت (از ۱۰۰ به ۱۵۰۰ کیلومتر) منجر به افزایش ۵ برابری هزینه ها نشده؛ که کلید درک جذابیت حمل و نقل ریلی در مسافت های بلند است.
تحلیل رابطه مسافت و تعرفه: برای درک این که چرا هزینه حمل با ۱۵ برابر شدن مسافت تنها کمتر از ۵ برابر می شود (برای بازه های وزنی مشابه)، باید به ماهیت هزینه های عملیاتی در راه آهن توجه کرد. هزینه های جابه جایی بار را می توان به دو دسته «هزینه های ثابت مبدأ و مقصد» (Terminal Costs) و «هزینه های متغیر طی مسیر» (Line-haul Costs) تقسیم کرد.
در ۱۰۰ کیلومتر اول، بخش بزرگی از مبلغ پرداختی (مثلاً ۱۰۷۷ یورو برای بازه وزنی اول) صرف هزینه های عملیاتی می شود که مستقل از طول مسیر هستند؛ هزینه هایی نظیر مانور واگن در ایستگاه مبدأ، تشکیل قطار، عملیات بارگیری، هزینه های اداری، تعرفه های دسترسی به شبکه در ایستگاه های اصلی و استهلاک تجهیزات در نقاط اتصال. این «هزینه ورود»، برای قطاری که قرار است ۱۰۰ کیلومتر برود با قطاری که قرار است ۱۵۰۰ کیلومتر طی کند، تفاوت چندانی ندارد.
اما وقتی مسافت افزایش می یابد، این هزینه های ثابت در یک مسیر طولانی تر مستهلک می شوند. در واقع، هرچه فاصله افزایش می یابد، سهم «هزینه ثابت» در قیمت نهایی هر کیلومتر کاهش یافته و وزن «هزینه های متغیر» (مانند انرژی کشش لوکوموتیو و نیروی انسانی طی مسیر) بیشتر می شود. با این حال، حتی هزینه های متغیر در راه آهن نیز به دلیل بهینه سازی مصرف انرژی و بهره وری قطارهای باری در مسافت های بلند، به صورت تصاعدی رشد نمی کنند. (هزینه وزن اضافی نیز همین منطق را دارد)
چرا با ۱۵ برابر شدن مسافت، هزینه تنها ۵ برابر می شود؟ اگر تعرفه حمل و نقل ریلی به صورت خطی محاسبه می شد، قیمت حمل در ۱۵۰۰ کیلومتر باید ۱۵ برابر قیمت ۱۰۰ کیلومتر باشد. اما در اینجا با یک نمودار نزولی از «هزینه به ازای هر کیلومتر» مواجه هستیم. دلایل اصلی این پدیده عبارتند از: 1) توزیع هزینه های ثابت: همان طور که بیان شد، هزینه های سنگینِ تشکیل قطار در ایستگاه های مبدأ و مقصد، وقتی بر ۱۵۰۰ کیلومتر تقسیم می شوند، تأثیر بسیار کمتری نسبت به زمانی دارند که بر ۱۰۰ کیلومتر تقسیم می شوند. این امر باعث می شود «هزینه نهایی هر کیلومتر» در مسافت های طولانی به شدت کاهش یابد. 2) بهره وری لوکوموتیو و خدمه:در مسیرهای کوتاه، زمانِ صرف شده برای مانور و توقف در مقایسه با زمان حرکت، بسیار زیاد است،. لوکوموتیو در این حالت کمترین میزان توقف و شروع (که پرمصرف ترین بخش حرکت است) را دارد.
3) سیاست های ترغیبی (Pricing Strategy): راه آهن آلمان با این الگوی تعرفه ای، عملاً به دنبال جذب بارهای سنگین به سمت ریل و خروج آن ها از جاده هاست. آن ها می دانند که در مسافت های کوتاه، حمل و نقل جاده ای به دلیل انعطاف پذیری، رقیب اصلی است. بنابراین، با کاهش شیب افزایش تعرفه در مسافت های بالا، مزیت رقابتی خوبی در مسافت های بلند ایجاد کرده اند.
تحلیل داده های ارائه شده در ستون اول جدول: برای بازه وزنی تا ۳۴.۵ تن، در ۱۰۰ کیلومتر، ۱۱۹۴ یورو و در ۱۵۰۰ کیلومتر، ۵۵۵۶ یورو با ضریب افزایش حدود ۴.۶۵ برابر. این نشان می دهد که نرخ رشد هزینه ها در ۵۰۰ کیلومتر اول بیشتر و هرچه به سمت ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ کیلومتر می رود، شیب افزایش قیمت ملایم تر می شود. این یعنی «سود اقتصادی» مشتری در مسافت های طولانی بیشتر و با پرداخت هزینه کمتر از یک سومِ نرخ خطی (نسبت به مسافت)، کالای خود را ۱۵۰۰ کیلومتر جابه جامی کند.
نتیجه گیری: تعرفه حمل و نقل ریلی آلمان که در این جدول بازتاب یافته، یک «مدل تعرفه گذاری هوشمند» است که به جای نگاهِ صرف به مسافت، بر «بهره وری کل زنجیره تأمین» تمرکز دارد. این سیستم مبتنی بر قیمت تمام شده و به نفع شرکت های تولیدی و بازرگانی و منافع مردم و کشور آلمان است و پیام آن اینست که: «هرچه دورتر بروید، ریل اقتصادی تر می شود».
