◄ عملکرد و بهره وری راه آهن از 1364 تا 1376 و نقش شرکت های تعاونی مناطق در ادامه آن

اهداف سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی که در اول خرداد 1384 از سوی رهبر شهید انقلاب به سران قوا ابلاغ گردید، چنین بیان شده: 1) شتاب بخشیدن به رشد اقتصاد ملی، 2) گسترش مالکیت در سطح عموم مردم به منظور تأمین عدالت اجتماعی، 3) ارتقای کارآیی بنگاه های اقتصادی، و بهره وری منابع مادی و انسانی و فناوری، 4) افزایش رقابت پذیری در اقتصاد ملی، 5) افزایش سهم بخش های خصوصی و تعاونی در اقتصاد ملی، 6) کاستن از بار مالی و مدیریتی دولت در تصدی فعالیت های اقتصادی، افزایش سطح عمومی اشتغال، 7) تشویق اقشار مردم به پس انداز و سرمایه گذاری و بهبود درآمد خانوار ها.

در بند ب به بخش تعاونی پرداخته شده: 1) افزایش سهم بخش تعاونی در اقتصاد کشور به ۲۵ درصد تا آخر برنامه پنج ساله پنجم، 2) اقدام موثر دولت در ایجاد تعاونی ها برای بیکاران درجهت اشتغال مولد، 3) حمایت دولت از تشکیل و توسعه تعاونی ها ازطریق روش هایی ازجمله تخفیف مالیاتی، ارائه تسهیلات اعتباری حمایتی ...، 4) رفع محدودیت از حضور تعاونی ها در تمامی عرصه های اقتصادی ازجمله بانکداری و بیمه، 5) تشکیل بانک توسعه تعاون با سرمایه دولت با هدف ارتقای سهم بخش تعاونی در اقتصاد کشور، 6) حمایت دولت از دستیابی تعاونی ها به بازار نهایی و اطلاع رسانی جامع و عادلانه به این بخش، 7) اعمال نقش حاکمیتی دولت در قالب امور سیاستگذاری و نظارت ...، 8) توسعه آموزش های فنی و حرفه ای و سایر حمایت های لازم ...، 9) انعطاف و تنوع در شیوه های افزایش سرمایه و توزیع سهام در بخش تعاونی،10) حمایت دولت از تعاونی ها متناسب با تعداد اعضاء. 11) تأسیس تعاونی های فراگیر ملی برای تحت پوشش قرار دادن سه دهک اول جامعه به منظور فقرزدایی. در این ابلاغیه، اعلام سیاست های بند ج به آینده موکول شد و بخش 5 بند د بر رعایت سیاست های کلی بخش تعاونی در واگذاری ها تاکید گردید. 

باوجود فاصله بیش از یک سال تادابلاغ بند ج سیاست های اصل 44، اهتمامی بر واگذاری شرکت های دولتی به تعاونی ها مشاهده نشد.

 بر اساس جدول آماری ۱۳۱۷ تا 1399، تعداد پرسنل راه آهن که از ۳۳.۲ هزارنفر در ۱۳۵۷ به ۴۰.۸ هزارنفر در سال ۱۳۶۴ رسیده بود، در سال ۱۳۷۶ به ۲۸.۸ هزار نفر کاهش یافت (تعداد کل پرسنل از جمله نیروهای شرکت های تراورس، بالاست و ...)، این هدف بدون اخراج پرسنل و فقط با سیاست عدم جذب نیروی جدید مگر در سطوح کارشناسی و بالاتر در دوره مدیریت 12 ساله جناب آقای مهندس افشار محقق شد و یکی از عوامل کاهش هزینه جاری و وابستگی راه آهن به بودجه دولت گردید.

در این دوره ۱۲ ساله جابجایی بار از ۶.۹ به ۱۴.۴ میلیارد تن کیلومتر رسید و نفر کیلومتر از ۵.۶ به ۶.۱ افزایش یافت و واحد حمل از 12.5 به 20.5 رسید (سیر متوسط بار از ۵۹۳ به ۵۹۰ رسید و سیر متوسط مسافر از ۸۰۳ به ۶۴۶ کاهش یافت) در حالی که طول خطوط از ۴.۶ به ۶ هزار کیلومتر افزایش یافت و تعداد کل لوکوموتیوها از 526 به 556 و تعداد در سرویس از ۳۲۰ به ۲۶۹ دستگاه و تعدادکل واگن باری از ۱۲ به ۱۶.۱ هزار دستگاه رسیده بود و تعداد کل واگن مسافری از ۹۶۵ به ۹۴۵ (و واگن در سرویس از 916 به 756) دستگاه کاهش یافته بود. برای تحقق هدف کاهش تعداد نیروی انسانی، برای تامین نیروی مورد نیاز محور بافق-بندرعباس نیز از جذب نیروی انسانی جدید ممانعت و نیروهای بازنشسته راه آهن ... به کار دعوت شدند.  

رشد بهره وری ناوگان، شبکه و پرسنل در این ایام بسیار قابل توجه بود: بهره وری لوکوموتیو از  23.8 میلیون واحد حمل (جمع تن کیلومتر و نفرکیلومتر) به 36.9 میلیون واحد حمل بر دستگاه رسید و بهره وری واگن باری از 1 میلیون تن کیلومتر برواگن به 1.3 میلیون تن کیلومتر برواگن باری افزایش یافت و در واگن مسافری از 5.8 میلیون نفرکیلومتر برواگن به 6.5 افزایش یافت، بهره وری شبکه از 2.7 میلیون واحدحمل برکیلومتر شبکه به 3.4 افزایش یافت و بهره وری نیروی انسانی از 306 به 712 رسید.

در راه آهن با وجود موفقیت بسیار خوب تعاونی های مسکن، اغلب آنها تعطیل شد (تین 279283) و در واگذاری واگن های باری و مسافری در 1384، علیرغم تاکید رهبر شهید انقلاب در سیاست های ابلاغی هیچ نقشی برای تعاونی های کارکنان منظور نشد.  

اکنون صندوق کارکنان راه آهن می تواند مرکزی باشد برای هماهنگی و پشتیبانی از تشکیل و فعالیت تعاونی های مناطق جهت استفاده از خدمات همکاران بازنشسته برای نگهداری لوکوموتیوهای مانوری، ماشین آلات مکانیزه، احداث و نگهداری خطوط ... .