◄ ۱۱ میلیون تن روی چرخ ها؛ ترانزیت جاده ای ایران در یک سال پر تردد
ترانزیت جاده ای کالا در سال ۱۴۰۴ با رشد قابل توجهی همراه شد و عبور حدود ۱۱ میلیون تن کالا از مرزهای زمینی، نقش مسیرهای جادهای را در حمل ونقل بین المللی کشور برجسته کرد.
در جهان امروز، بسیاری از کالاهایی که روی قفسه فروشگاه ها، در کارخانه ها یا حتی در بنادر دیده می شوند، پیش از هر چیز، مسافر یک جاده بوده اند. حمل ونقل جاده ای، ستون کم سروصدای زنجیره تأمین جهانی است؛ ستونی که در ایران نیز در سال ۱۴۰۴ نقش آن در ترانزیت و رفت وآمد بین المللی کالا، پررنگ تر از همیشه دیده شد
به گزارش تین نیوز، اگر مسیر یک کانتینر را از لحظه خروج از کارخانه تا رسیدن به مقصد نهایی دنبال کنیم، تقریباً همیشه جایی از راه، به آسفالت می رسیم؛ به جاده ای که کامیون روی آن حرکت می کند. حتی در روزگاری که از کریدورهای ریلی، خطوط هوایی و حمل ونقل دریایی بسیار گفته می شود، هنوز هم این چرخ های کامیون ها هستند که حلقه های آخر و بسیاری از حلقه های میانی جابه جایی را تکمیل می کنند.
در ترانزیت بین المللی هم داستان همین است؛ کریدورهای بزرگ تجاری، روی نقشه با خطوطِ کِشیده شده نشان داده می شوند، اما در واقعیت، این خطوط چیزی جز مجموعه ای از جاده ها و مسیرهای زمینی نیستند که روز و شب زیر بار عبور کامیون ها هستند. هر جا صحبت از اتصال کشورها، عبور کالا میان قاره ها و دسترسی سریع تر به بازارهای جدید است، رد پای حمل ونقل جاده ای هم دیده می شود؛ چه در مرزهای اروپا، چه در مسیرهای آسیای میانه و چه در راه های منتهی به خلیج فارس.
ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. موقعیتی که روی نقشه برای کشور تعریف شده، آن را در میانه مسیرهایی قرار داده که شرق را به غرب و شمال را به جنوب پیوند می دهند. اما این جایگاه جغرافیایی، تا زمانی که به جاده و مسیر قابل اتکا ترجمه نشود، صرفاً یک موقعیت روی کاغذ است. آنچه در عمل به کریدور ترانزیتی معنا می دهد، کیفیت راه ها، ایمنی محورها، وضعیت پایانه های مرزی و امکان عبور پیوسته ناوگان باری است.
سال ۱۴۰۴ را می توان از این زاویه سالی پررفت وآمد برای جاده های ترانزیتی ایران دانست. برآوردها از عبور حدود ۱۱ میلیون تن کالای ترانزیتی از مرزهای زمینی حکایت می کند؛ رقمی که پشت آن روزها و شب های زیادی نهفته است که کامیون ها در جاده ها حرکت کرده اند، مرزها فعال مانده اند و محورهای ارتباطی، بار سنگین این رفت وآمد را به دوش کشیده اند.
در پنج ماهه نخست همین سال، بیش از ۶.۵ میلیون تن کالا از طریق مرزهای زمینی جابه جا شد؛ عددی که نشان می دهد مسیر از همان ماه های اول، رو به شلوغ تر شدن بوده است. در این میان، بسیاری از چشم ها معمولاً به سمت نمودارها، کشور مبدأ و مقصد یا نوع کالا می رود، اما بخشی از داستان، در سکوت جاده ها می گذرد؛ در محورهایی که باید زیر فشار تردد ناوگان سنگین دوام بیاورند، در پایانه هایی که باید با موج کامیون ها کنار بیایند و در کسانی که وظیفه دارند این مسیرها را زنده و قابل استفاده نگه دارند.
طی این سال، در بسیاری از محورهای شرقی، غربی و جنوبی، پروژه های بهسازی و نگهداری مسیرهای ترانزیتی در جریان بود؛ اقداماتی که شاید برای رانندگان و صاحبان کالا تنها به شکل جاده ای هموارتر، زمان سفر کوتاه تر و توقف کمتر دیده شود، اما در واقع حاصل برنامه ریزی های ریز و درشت برای کاهش استهلاک راه ها و افزایش ایمنی است. رفع نقاط پرحادثه، تقویت ابنیه فنی، آسفالت ریزی مجدد در مسیرهای پراستفاده و سامان دهی ورودی ها و خروجی های منتهی به مرز، از جمله کارهایی بود که در حاشیه همین رشد ترانزیت انجام شد.
در کنار آن، پایانه های مرزی نیز ناچار بودند خود را با این حجم تردد هماهنگ کنند. توسعه محوطه ها، نظم دهی به صف کامیون ها، بهبود باندهای تردد و استفاده از تجهیزات کنترلی و نظارتی، همه تلاش هایی بود که باعث شد رفت وآمد کامیون ها در مرزها کمتر به صف های طولانی و گلوگاه های خسته کننده تبدیل شود. ساعت های فعالیت در برخی مرزها افزایش یافت و هماهنگی میان دستگاه های مختلف مرزی بیشتر شد تا کامیون ها بتوانند با توقف کمتر از مرز عبور کنند.
از سوی دیگر، حضور سامانه های نظارت تصویری و کنترل سرعت در مسیرهای پرتردد به بخشی از چهره جدید جاده های ترانزیتی تبدیل شد. این سامانه ها در ظاهر تنها دوربین هایی هستند کنار جاده؛ اما در عمل، ابزاری برای کاهش سرعت های غیرمجاز، مدیریت رفتار رانندگان و پیشگیری از حوادثی اند که می توانند یک محور ترانزیتی را ساعت ها یا حتی روزها دچار اختلال کنند. در سالی که حجم تردد بالا بود، همین اقدامات کمک کرد جاده ها بتوانند تحت این فشار دوام بیاورند.
شرایط جوی هم همیشه همراه مسیرها نیست. در بخشی از سال ۱۴۰۴، بارش ها، کولاک و طوفان در بعضی استان ها، جاده های منتهی به مرز را تحت تأثیر قرار داد. اما استقرار تیم های راه دار و آماده باش ماشین آلات در مقاطع مختلف، باعث شد مسیرها در کمترین زمان ممکن بازگشایی شوند و جریان حرکت ناوگان باری قطع نشود. شاید در خبرها تنها به صورت کوتاه از «بازگشایی محور» یاد شود، اما برای کامیونی که در کریدور ترانزیتی قرار دارد، هر ساعت بسته بودن جاده، یعنی تأخیر، هزینه و فشار بیشتر بر حلقه های بعدی زنجیره حمل ونقل.
به این ترتیب، رشد ترانزیت جاده ای در سال ۱۴۰۴ تنها یک عدد روی کاغذ نبود؛ پشت این عدد، شبکه ای از جاده ها، پایانه ها، سیستم های نظارتی و عملیات میدانی قرار داشت که تلاش کردند مسیر عبور کالا از ایران، قابل پیش بینی تر، ایمن تر و روان تر باشد. حمل ونقل جاده ای در این میان نقشی دوگانه داشت: هم کانالی برای اتصال ایران به کریدورهای بین المللی و هم میدانی برای آزمون دوام زیرساخت ها و توان مدیریت مسیرهای ترانزیتی
سال ۱۴۰۴ نشان داد که ترانزیت، فقط عبور کامیون از مرز نیست؛ داستانی است که از دل جاده ها می گذرد. هر کامیونی که مرز را رد می کند، قبل از آن صدها کیلومتر راه را پشت سر گذاشته و در طول این مسیر، شبکه ای از زیرساخت ها و اقدامات پنهان، مراقب بوده اند این سفر ناتمام نماند. اگر حمل ونقل جاده ای همچنان یکی از مهم ترین ابزارهای حضور ایران در ترانزیت بین المللی است، به خاطر همین تلاش های مداومی است که در متن خبرها کم دیده می شوند، اما در واقع، ستون اصلی روایت عبور کالا از سرزمین ایران را شکل می دهند.
