◄ آیا رایگان شدن بلیت مترو و اتوبوس ترافیک تهران را کاهش می دهد؟
دبیر شورای عالی ترافیک کشور گفت: با نرخ فعلی بلیت، رایگان شدن حمل و نقل عمومی احتمالاً سهم سفرهای عمومی را چندان افزایش نمی دهد.
با نزدیک شدن زمان بررسی طرح «رایگان شدن دائمی حمل ونقل عمومی» در شورای شهر تهران، پرسش مهمی پیش روی افکار عمومی و مدیران شهری قرار گرفته است: آیا حذف کامل کرایه مترو و اتوبوس می تواند به کاهش ترافیک پایتخت بینجامد یا نتیجه آن در عمل با تصور عمومی متفاوت خواهد بود؟
به گزارش تین نیوز، این طرح که از سوی برخی اعضای شورای شهر مطرح شده، هدفش افزایش سهم حمل ونقل عمومی در سفرهای روزانه شهروندان است؛ اما کارشناسان می گویند تصمیم گیری درباره آن بدون تحلیل دقیق، ممکن است پیامدهای اجتماعی و ترافیکی غیرمنتظره ای به همراه داشته باشد.
تجربه جهانی چه می گوید؟
بررسی اجرای این طرح در شهرهای مختلف جهان نشان می دهد که رایگان شدن حمل ونقل عمومی همواره به افزایش قابل توجه استفاده از آن منجر نشده است؛ به ویژه در شهرهایی که پیش از آن نیز کرایه ها پایین بوده است. در چنین شرایطی، حذف کرایه نتوانسته عادت سفر با خودروی شخصی را تغییر دهد و به کاهش ترافیک بینجامد.
از سوی دیگر، برخی شهرها که کرایه حمل ونقل عمومی در آنها عدد قابل توجهی بوده و در عین حال سیستم حمل ونقل ظرفیت خالی داشته، بهبود نسبی در جذب مسافر را تجربه کرده اند. این تفاوت نتایج باعث شده که بسیاری از کارشناسان، رایگان سازی کامل را نسخه ای وابسته به شرایط اقتصادی، ظرفیت ناوگان و رفتار سفر شهروندان بدانند.
حذف کرایه الزاماً رفتار سفر را تغییر نمی دهد
سیدمجتبی شفیعی، دبیر شورای عالی ترافیک کشور، در گفت وگو با ایسنا تأکید کرده است که این طرح با وجود نیت مثبت طراحان، بدون پشتوانه مطالعاتی می تواند ناکارآمد باشد. او توضیح می دهد که تأثیر مالی کرایه بر رفتار سفر، از طریق «آنالیز حساسیت تقاضا به کرایه» قابل سنجش است؛ تحلیلی که در بسیاری از کشورها مبنای تصمیم گیری قرار می گیرد.
شفیعی می گوید:«در شهرهایی که نرخ کرایه پایین بوده، حذف کرایه اثر چندانی روی افزایش تمایل مردم به حمل ونقل عمومی نداشته است. در واقع، حذف پرداخت های کوچک لزوماً رفتار ترافیکی شهروندان را تغییر نمی دهد.»
او هشدار می دهد که در صورت اجرایی شدن و عدم موفقیت طرح، بازگشت دوباره به دریافت کرایه می تواند هزینه اجتماعی سنگینی برای مدیریت شهری ایجاد کند؛ مشابه تجربه حذف و بازگرداندن هزینه پارک در سال های گذشته که با مقاومت اجتماعی همراه شد.
چالش ها و تبعات احتمالی
رایگان شدن دائمی حمل ونقل عمومی می تواند پیامدهای زیر را به همراه داشته باشد:
- افزایش تقاضا بدون افزایش ظرفیت ناوگان
- فشار مالی بر منابع شهرداری
- کاهش کیفیت خدمات در صورت نبود بودجه پایدار
- تقویت سفرهای غیرضروری و اشغال ظرفیت سیستم
- دشواری بازگرداندن کرایه در آینده
شفیعی معتقد است رایگان شدن ممکن است حتی موجب انتقال سفرهای پیاده و دوچرخه به سمت مترو و اتوبوس شود؛ پدیده ای که در برخی شهرهای جهان مشاهده شده و از منظر سلامت شهری، پیامد مثبت محسوب نمی شود.
راه حل های جایگزین از نگاه متخصصان
به گفته دبیر شورای عالی ترافیک، اگر هدف افزایش سهم حمل ونقل عمومی است، راهگشا می تواند توسعه ناوگان مترو و اتوبوس و همچنین حمایت از مدهای حمل ونقل فوق سبک مانند دوچرخه و اسکوتر باشد؛ حوزه ای که در کشور ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
شفیعی می افزاید که اقدامات اخیر در نوسازی ناوگان اتوبوس رانی مثبت بوده، اما توسعه مترو نیز باید با سرعت بیشتری ادامه یابد، زیرا بدون افزایش ظرفیت، افزایش تقاضا نتیجه ای جز ازدحام و کاهش کیفیت خدمات ندارد.
با وجود جذابیت اجتماعی ایده «رایگان شدن بلیت مترو و اتوبوس»، شواهد تجربی و نظر کارشناسان نشان می دهد که این طرح به تنهایی نمی تواند باعث کاهش ترافیک تهران شود. موفقیت چنین سیاستی مشروط به وجود ظرفیت خالی در سیستم، پشتوانه مالی پایدار و تحلیل دقیق رفتار سفر شهروندان است. در غیر این صورت، ممکن است نه تنها به کاهش ترافیک منجر نشود، بلکه بار مالی و مدیریتی سنگینی نیز برای شهر ایجاد کند.
