بازار استراتژیک جدید ایران کجاست؟ | بازتعریف نقشه تجارت ایران
در شرایطی که تحولات ژئوپلیتیکی، محدودیت های منطقه ای و تغییر مسیرهای لجستیکی، معادلات تجارت جهانی را دگرگون کرده است، ایران نیز ناگزیر به بازتعریف نقشه تجارت خارجی خود شده است.
در شرایطی که تحولات ژئوپلیتیکی، محدودیت های منطقه ای و تغییر مسیرهای لجستیکی، معادلات تجارت جهانی را دگرگون کرده است، ایران نیز ناگزیر به بازتعریف نقشه تجارت خارجی خود شده است.
به گزارش تین نیوز به نقل از همشهری آنلاین، بازتعریفی که این بار بیش از هر زمان دیگری بر ظرفیت های زمینی، کریدورهای منطقه ای و بازارهای همسایه تکیه دارد. از مرزهای شمال غربی و بازار اوراسیا گرفته تا منطقه آزاد دوغارون در شرق کشور و مسیرهای ترانزیتی عراق، اکنون مجموعه ای از فرصت های تازه پیش روی اقتصاد ایران قرار گرفته که می تواند وابستگی سنتی تجارت کشور به برخی مسیرهای محدود را کاهش دهد.
اوراسیا؛ بازار استراتژیک جدید ایران
در سال های اخیر، اهمیت مرزهای شمال غرب ایران و مسیرهای ارتباطی با ارمنستان و منطقه قفقاز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از کارشناسان معتقدند این منطقه می تواند به یکی از مهم ترین دروازه های تجارت ایران با بازارهای منطقه ای و حتی اروپا تبدیل شود.
علیرضا نظیف، دبیر میز تجاری ارمنستان، با اشاره به ظرفیت های ژئوپلیتیکی این منطقه معتقد است مسیرهای ارتباطی ایران با ارمنستان و قفقاز، نقش کلیدی در اتصال کشور به بازارهای منطقه ای و اروپایی دارند و باید به عنوان یک اولویت راهبردی در سیاست تجاری کشور دیده شوند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند نزدیکی جغرافیایی ایران به بازار اوراسیا، مزیت مهمی برای کاهش هزینه های حمل ونقل، تسهیل صادرات و توسعه همکاری های صنعتی و سرمایه گذاری به شمار می رود. در عین حال، تحولات اخیر منطقه و برخی محدودیت ها در مسیرهای سنتی تجارت دریایی باعث شده اهمیت این بازار نسبت به گذشته افزایش یابد.
کریدور شمال–جنوب؛ شریان تازه تجارت منطقه
در کنار توسعه روابط اقتصادی با اوراسیا، کریدور شمال–جنوب نیز به یکی از مهم ترین پروژه های راهبردی ایران در حوزه ترانزیت تبدیل شده است؛ مسیری که می تواند ایران را از طریق شبکه ای ترکیبی از حمل ونقل جاده ای و ریلی به قفقاز، روسیه و بازارهای اروپایی متصل کند.
این کریدور علاوه بر کاهش زمان و هزینه جابه جایی کالا، می تواند جایگاه ایران را در زنجیره تجارت بین المللی تقویت کرده و مناطق مرزی کشور را به مراکز جدید اقتصادی و لجستیکی تبدیل کند.
با این حال، کارشناسان هشدار می دهند که بهره برداری از این فرصت، نیازمند سرعت عمل در تکمیل زیرساخت هاست. پروژه هایی نظیر پایانه های مرزی، پل های ارتباطی، توسعه خطوط ریلی و کریدور ارس باید متناسب با تحولات سریع منطقه پیش بروند؛ چرا که رقابت میان کشورهای منطقه برای جذب مسیرهای ترانزیتی بسیار جدی شده است.
در همین راستا، پیشنهاد تشکیل کارگروه ویژه توسعه کریدورهای مرزی با مشارکت دستگاه های اجرایی، گمرک، مناطق آزاد و بخش خصوصی مطرح شده تا هماهنگی لازم برای استفاده مؤثر از این ظرفیت ها ایجاد شود.
دوغارون؛ دروازه هوشمند تجارت شرق
همزمان با تمرکز بر مسیرهای شمالی، شرق ایران نیز در حال تبدیل شدن به یکی از محورهای مهم تجارت منطقه ای است. منطقه آزاد دوغارون که در مرز ایران و افغانستان قرار دارد، اکنون با رویکرد مناطق آزاد نسل هفتم وارد مرحله تازه ای از توسعه شده است.
الگوی نسل هفتم مناطق آزاد، مبتنی بر توسعه هوشمند، اقتصاد دیجیتال، صادرات محوری، حکمرانی نوین و پایداری اقتصادی و زیست محیطی است؛ مدلی که بسیاری از کشورهای جهان آن را به عنوان نسل جدید مناطق آزاد دنبال می کنند.
محمدرضا مودودی، مدیرعامل منطقه آزاد دوغارون، اعلام کرده سند توسعه این منطقه بر همین مبنا تدوین شده و هدف آن تبدیل دوغارون به یک شهر تجاری مدرن و هاب اقتصادی شرق کشور است.
موقعیت ویژه دوغارون در همجواری با بازار ۴۰ میلیونی افغانستان و قرار گرفتن در محور ارتباطی مشهد–هرات، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت، ترانزیت و خدمات لجستیکی ایجاد کرده است.
بر اساس برنامه های اعلام شده، توسعه زنجیره ارزش زعفران، گردشگری سلامت، پزشکی دیجیتال، شهر سوختی، شهر نمایشگاهی، زون معدنی و مزرعه خورشیدی از جمله پروژه های کلیدی این منطقه خواهد بود.
کارشناسان معتقدند اگر زیرساخت های حمل ونقل و خدمات هوشمند در دوغارون تکمیل شود، این منطقه می تواند به یکی از مهم ترین مراکز صادراتی و خدماتی شرق کشور تبدیل شود و سهم ایران را در تجارت با افغانستان و آسیای میانه افزایش دهد.
عراق؛ مسیر جایگزین تجارت پس از امارات
در کنار شمال و شرق، تحولات جدید در عراق نیز توجه فعالان اقتصادی را جلب کرده است. اخیراً گزارش هایی منتشر شده که نشان می دهد نخست وزیر عراق دستور تسهیل ترانزیت کالاهای ایرانی از گمرکات این کشور را صادر کرده است؛ اقدامی که می تواند در بازآرایی مسیرهای تجاری ایران نقش مهمی ایفا کند.
طی سال های گذشته، بخش مهمی از تجارت خارجی ایران از طریق امارات متحده عربی و شبکه صادرات مجدد این کشور انجام می شد. اما تغییرات اخیر در سیاست های لجستیکی و محدودیت های منطقه ای باعث شده فعالان اقتصادی به دنبال مسیرهای جایگزین باشند.
برآوردها نشان می دهد حجم واردات ایران از امارات سالانه به حدود ۱۷ میلیارد دلار می رسد که بخش عمده آن در واقع صادرات مجدد کالا از سایر کشورهاست. همین وابستگی باعث شده هرگونه اختلال در مسیر امارات، مستقیماً بر زنجیره تأمین ایران اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، عراق می تواند به یکی از مسیرهای مهم جایگزین برای ترانزیت و تجارت ایران تبدیل شود؛ به ویژه آنکه این کشور از موقعیت مناسب زمینی و اتصال به شبکه های منطقه ای برخوردار است.
البته کارشناسان تأکید می کنند بهره برداری واقعی از این ظرفیت، نیازمند توسعه زیرساخت های حمل ونقل، هماهنگی گمرکی و توافقات پایدار ترانزیتی میان دو کشور است. در غیر این صورت، صرف صدور دستور اداری نمی تواند تحول ماندگاری در تجارت منطقه ای ایجاد کند.
عبور از تجارت سنتی
مجموعه این تحولات نشان می دهد ایران به تدریج در حال حرکت به سمت تنوع بخشی به مسیرهای تجاری و کاهش وابستگی به الگوهای سنتی تجارت خارجی است. توسعه همکاری با اوراسیا، تقویت کریدور شمال–جنوب، هوشمندسازی مناطق آزاد و فعال سازی مسیر عراق، همگی بخشی از تلاش برای بازتعریف جایگاه ایران در نقشه جدید تجارت منطقه ای به شمار می روند.
با این حال، موفقیت در این مسیر نیازمند تصمیم گیری سریع، توسعه زیرساخت ها، هماهنگی نهادی و جذب سرمایه گذاری است. در فضای رقابتی امروز، کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند سریع تر از فرصت های ژئوپلیتیکی و ترانزیتی خود بهره برداری کنند؛ فرصتی که برای ایران نیز اکنون بیش از هر زمان دیگری فراهم شده است.
