◄ خواب های احمد الشرع برای جایگزینی تنگه هرمز با چهار دریا

این طور به نظر می رسد که سوریه ی احمد الشرع به دنبال ماهی گرفتن از آب گل آلود تحولات منطقه ای است و این هدف را با تعریف مسیرهای جدیدی برای انتقال نفت و گاز منطقه به اروپا و مدیترانه دنبال می کند.  وی که موقعیت متزلزلی در کشورش دارد تلاش می کند با طرح هایی مثل «چهار دریا» و «۴+۱» اهمیت تنگه هرمز را کاهش دهد که این امر موقعیت ترانزیتی ایران را به چالش می کشد.

پروژه «چهار دریا»، که با نام «ابتکار کریدور ۹» نیز شناخته می شود، یک شبکه یکپارچه حمل و نقل و انرژی را طراحی می کند که خلیج فارس، دریای مدیترانه، دریای خزر و دریای سیاه را به هم متصل می کند. هدف اصلی این طرح معرفی سوریه و ترکیه به عنوان مراکز حیاتی برای جریان های انرژی و تجارت منطقه ای است.

بی بی سی در گزارشی در این باره نوشته است احمد شرع، رئیس جمهور سوریه، در نشست های اخیر خود در ترکیه و اتحادیه اروپا اعلام کرده است که کشورش قصد دارد از موقعیت استراتژیک خود استفاده کند و دسترسی امنی از خلیج فارس به دریای مدیترانه فراهم نماید. بخشی از این طرح شامل بازسازی و توسعه شبکه های خطوط لوله نفتی از میادین خلیج فارس و عراق به بنادر مدیترانه ای است. برآوردها نشان می دهد که بازسازی خط لوله کرکوک-بانیاس حدود ۴.۵ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت و سالانه ۲۰۰ میلیون دلار درآمد ترانزیتی برای سوریه به همراه خواهد داشت.

علاوه بر خطوط لوله نفت، طرح توسعه خط لوله گاز عربی و مسیر پیشنهادی گاز قطر-ترکیه نیز مدنظر قرار دارد که از طریق سوریه و ترکیه، گاز قطر را به اروپا منتقل می کند. این اقدامات می توانند به کاهش وابستگی اروپا به مسیرهای دریایی سنتی، به ویژه تنگه هرمز، کمک کنند و فشار استراتژیک بر این گذرگاه حیاتی را کاهش دهند.

طرح «۴+۱» و یکپارچه سازی شبکه حمل و نقل

در کنار پروژه چهار دریا، سوریه طرح «۴+۱» را معرفی کرده است که تمرکز آن بر ایجاد کریدورهای امن و یکپارچه انرژی از طریق مسیرهای خشکی است. هدف این طرح کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی سنتی و ایجاد شبکه ای چندگانه شامل مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی است.

این دو پروژه مکمل یکدیگر عمل می کنند؛ پروژه چهار دریا تمرکز بر اتصال آبراه ها دارد و طرح «۴+۱» اقتصادهای منطقه ای را به هم مرتبط می کند. مجموع هزینه این پروژه ها بر اساس برآوردهای خوش بینانه کمتر از ۵۰ میلیارد دلار است، اما تأمین مالی، شرایط امنیتی و بازسازی زیرساخت ها در مناطق جنگ زده سوریه چالش های اصلی محسوب می شوند.

این کریدورها، در صورت تحقق، به اروپا و مدیترانه مسیرهای جدیدی برای واردات انرژی ارائه می کنند و به طور مستقیم می توانند موقعیت ترانزیتی ایران و نقش سنتی تنگه هرمز را تحت تأثیر قرار دهند. به عبارت دیگر، این مسیرها می توانند وابستگی جهانی به تنگه هرمز را کاهش دهند و ایران را از نقطه کنترل اصلی جریان انرژی منطقه ای به حاشیه برانند.

چالش ها و رقابت منطقه ای

با وجود جذابیت و پتانسیل بالای پروژه ها، واقعیت های سیاسی، اقتصادی و امنیتی سوریه محدودیت های جدی ایجاد می کنند. بازسازی خطوط لوله، توسعه شبکه ریلی و جاده ای و تأمین منابع مالی نیازمند منابع مالی هنگفت - برآوردها این منابع را حداقل 50 میلیارد دلار را نشان می دهد - ، هماهنگی منطقه ای و حمایت کشورها و نهادهای بین المللی است. همچنین کمبود نیروی کار ماهر و شرایط امنیتی ناپایدار در برخی مناطق، پیشرفت پروژه ها را کند می کند.

علاوه بر این، طرح های سوریه با رقابت شدید طرح های جایگزین روبرو هستند. مهم ترین این برنامه ها، کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا است که مسیر دریایی از هند به امارات متحده عربی را با خطوط ریلی از عربستان و اردن به بندر حیفا متصل می کند و سپس کالاها به اروپا منتقل می شوند. این پروژه ها نیز بدون عبور از ایران انجام می شوند و به نوعی موقعیت ترانزیتی این کشور را به چالش می کشند.

در مجموع، تحقق پروژه های سوریه می تواند فشار استراتژیک بر تنگه هرمز را کاهش دهد و به کشورهای مصرف کننده انرژی مسیرهای جایگزین ارائه کند. در عین حال، این طرح ها با کاهش نقش ایران در شبکه ترانزیتی منطقه، زمینه رقابت جدید انرژی و تجارت در خاورمیانه را فراهم می آورند و جایگاه ژئوپلیتیک این کشور را تضعیف می کنند.

نهایتا این که پروژه های «چهار دریا» و «۴+۱» می توانند در بلندمدت تنگه هرمز را کمتر حیاتی کنند و وابستگی اروپا و کشورهای منطقه به مسیر دریایی ایران را کاهش دهند. با ایجاد شبکه های زمینی و آبی جایگزین، نه تنها امنیت انرژی افزایش می یابد، بلکه امکان دور زدن ایران و کاهش درآمد ترانزیتی این کشور نیز فراهم می شود. با این حال، تحقق این پروژه ها مستلزم اسپانسرهای دارای انگیزه پرقدرت، ثبات سیاسی، امنیت منطقه ای و همکاری بین المللی است و بدون این مولفه ها، این ایده ها تنها در حد طرح های بلندپروازانه باقی خواهند ماند.

انتهای پیام