چالش‌ های ناخواسته جنگ تحمیلی و فرصت‌ های نهفته در آن برای صنعت حمل و نقل ریلی ایران

مجید محرمی: در دوره جنگ تحمیلی، صنعت حمل و نقل ریلی به عنوان شریان حیاتی لجستیک، با چالش های جدی روبرو می شود اما همزمان فرصت های استراتژیک ایجاد می کند.

بر اساس تجربیات تاریخی (مانند جنگ جهانی دوم، جنگ خلیج فارس و درگیری های اخیر)، خلاصه ای از کلیدی ترین موارد ارائه می شود: 

چالش های اصلی ناخواسته و راهکارهای آن

شرایط جنگی برخی چالش های اصلی ناخواسته برای صنعت حمل و نقل ریلی ایجاد می کند و برای کاهش آسیب های این چالش ها راهکارهایی اجرا و با اجرای مناسب این راهکارها، فرصت های جدید ایجاد می شود. این راهکارها در ۴ گانه زیر برنامه ریزی و محقق می شوند:

۱. مدیریت ریسک 

۲. اجرای پدافند غیر عامل 

۳. مدیریت بحران

۴. افزایش تاب آوری کسب و کار 

۱.  آسیب به دارایی ها و زیرساخت ها: بمباران شبکه ریلی شامل خطوط، پل ها و ایستگاه ها، ناوگان و پایانه های تخلیه و بارگیری منجر به توقف عملیات می شود. در این شرایط با مقاوم سازی، اجرای پدافند غیر عامل، ایجاد پناهگاه ها و مسیرهای جایگزین، آماده سازی بخش ها جهت مدیریت بحران و ابداع روش های نوین می توان آسیب ها را به حداقل رساند و تداوم کسب و کار را تضمین کرد.

۲. اختلال در تأمین: کمبود سوخت، کمبود قطعات یدکی و خستگی روانی نیروی انسانی به دلیل تحریم و جنگ تحمیلی و .... در این شرایط با ذخیره سازی استراتژیک، تنوع تأمین کنندگان، بومی سازی تولید و ... زنجیره تامین را مدیریت کرد.

۳. کاهش امنیت و ایمنی: با شروع جنگ تحمیلی تهدیدات امنیتی برای کارکنان، زیرساخت ها و محموله ها شروع می شود. با پیاده سازی سیستم های نظارتی، به کارگیری هوش مصنوعی و آموزش  کارکنان می توان این تهدیدات را خنثی کرد و امنیت و ایمنی را دو قبضه کرد.

۴. تغییر تقاضا: با فراگیر شدن جنگ تحمیلی، با توجه به اولویت نیازهای نظامی، تقاضای نظامی افزایش می یابد و تقاضای غیرنظامی کاهش می یابد. تمام سازمان ها باید با اصلاح اولویت بندی عرضه خدمات حمل و نقل بار، مسافر و سایر خدمات، دیجیتالی سازی و برنامه ریزی ان تقاضای جدید را مدیریت می کنند.

۵. افزایش هزینه های مالی: پیرو تغییرات ایجاد شده، هزینه های مالی از جمله تعمیرات، بیمه و ... افزایش پیدا می کنند. در مواجه با این افزایش، می توان با اصلاح بودجه، تعریف بودجه اضطراری و بیمه های جنگی، نقدینگی را مدیریت کرد تا هزینه ها بهینه شود. 

با بررسی چالش های اصلی ناخواسته ناشی از جنگ تحمیلی و راهکارهای مواجهه با این چالش ها، فرصت های زیر را می توان شناسایی کرد:

فرصت های کلیدی ناشی از جنگ تحمیلی برای صنعت حمل و نقل ریلی

۱. لجستیک نظامی: حمل سریع، حجم بالای تجهیزات، مهمات و نیروها را لجستیک نظامی می نامند. لجستیک نظامی، نقش کلیدی در پیروزی جنگ دارد. مانند حمل تانک ها در جنگ اوکراین.

۲. حمل امدادرسانی: توزیع سریع کمک های بشردوستانه و مواد غذایی تاب آوری کشور را افزایش می دهد. این فرصت همکاری با سازمان های بین المللی را افزایش می دهد.

۳. سرمایه گذاری دولتی: بودجه های دولت ها برای پیروزی در جنگ ها، موجب بازسازی و ارتقای زیرساخت ها در دوران جنگ تحمیلی و بعد از آن می شود.

۴. نوآوری فناوری ها: نیاز به تجهیزات و زیرساخت های تهاجمی، تدافعی، نرم و رسانه ای موجب نوآوری فناوری های مرتبط خواهند شد. مانند سامانه های هوشمند ضدتهاجم. فناوری های جدیدی از ادغام فناوری های روز با فناوری های دفاعی داخلی نوآوری می شود.

۵. صادرات محصولات و خدمات: با توجه به افزایش تنش ها در دنیا تقاضا به خدمات و محصولات نظامی رو به افزایش است و فرصت تبدیل  به هاب منطقه ای را در دوران جنگ تحمیلی و پس از آن برای صنعت حمل و نقل ریلی و شرکت های آن و فرصت صادرات به همسایگان را ایجاد می کند. 

توصیه برای شرکت های حمل و نقل ریلی:

 افزایش تاب آوری: با تمرکز بر برنامه های اضطراری و تاب آوری که در قبل گفته شد تاب آوری را افزایش دهید. 

همکاری: از طریق مشارکت با دولت، تولید کنندگان، خدمات دهندگان و انعقاد قراردادهای بلندمدت همکاری را افزایش دهید.

 آینده نگری: از طریق سرمایه گذاری در صنایع ریلی الکتریکی، هیبریدی برای استقلال از سوخت های فسیلی، از طریق سرمایه گذاری در فناوری های نوین ریلی برای رهایی از فناوری های منسوخ اقدام کنید. 

سخن پایانی: جنگ تحمیلی چالش های فوری ناخواسته ایجاد می کند اما با مدیریت صحیح آنها، به رشد بلندمدت منجر می شود.

* مشاور برنامه ریزی راهبردی و توسعه کسب و کار