◄ راهکارهای بخش خصوصی برای افزایش تاب آوری زنجیره لجستیک کشور
همایش «تابآوری لجستیک ایران» صبح امروز سهشنبه ۲۴ شهریور با حضور کارشناسان و فعالان حوزه حمل ونقل و زنجیره تأمین در اتاق بازرگانی ایران در سه محور «لجستیک ایران زیر فشار بحران»، «ژئوپولیتیک زنجیرههای تأمین» و «نقشه راه امنیت زنجیره تأمین» برگزار شد.
همایش تاب آوری لجستیک ایران در حالی برگزار شد که شبکه تأمین کشور با چالش های ساختاری و فشارهای بیرونی متعددی روبروست. این همایش در سه محور کلیدی شامل «واقعیت امروز؛ لجستیک ایران زیر فشار بحران»، «ایران در نظم جدید؛ ژئوپولیتیک و اقتصاد سیاسی زنجیره های تأمین» و «از آسیب پذیری تا تاب آوری؛ نقشه راه امنیت زنجیره های تأمین» تدوین شده است. هدف از این ساختار سه گانه، فراتر از طرح مسائل، ارائه یک مدل عملیاتی برای بنگاه های اقتصادی جهت حفظ پایداری در شرایط عدم قطعیت است.
به گزارش سرویس لجستیک و زیربنایی تین نیوز، این همایش در قالب سخنرانی های مدیریتی و برگزاری دو پنل تخصصی طراحی شده تا ضمن شناسایی نقاط کور زنجیره تأمین، راهکارهای تاب آوری را با حضور کارشناسان ارشد این حوزه به بحث بگذارد. تأکید ویژه این رویداد بر «اقتصاد سیاسی لجستیک»، نشان دهنده اهمیت استراتژیک این نشست در شرایط فعلی است؛ جایی که مدیریت لجستیک دیگر نه یک بخش خدماتی، بلکه رکن اصلی «تاب آوری تولید» محسوب می شود. کارشناسان در این پنل ها به دنبال پاسخ به این پرسش کلیدی هستند که چگونه می توان با اصلاح فرآیندهای مدیریت تأمین، هزینه های سربار ناشی از بحران های ژئوپولیتیک را به حداقل رساند.
گذار ژئولجستیک در جهان و جاماندگی ساختاری ایران
رئیس مرکز پژوهشهای اتاق ایران در همایش تاب آوری لجستیک که امروز در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد با انتقاد از حبس سیاستگذاری کشور در پارادایمهای سنتی حملونقل، اعلام کرد فقدان فرماندهی واحد و ناتوانی در اتصال به شبکههای کریدوری باعث شده تنگه هرمز بهجای اهرم فشار بینالمللی، به تلهای علیه خود اقتصاد ایران تبدیل شود.
عیسی منصوری، رئیس مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی ایران، در تشریح مؤلفههای بنیادین تابآوری لجستیک، از تغییر بنیادین موازنه قدرت جهانی از «جابهجایی کالا» به «مدیریت جریان» پرده برداشت. وی با تبیین سیر تحول لجستیک از دهه ۱۹۶۰ تاکنون شامل دورههای کانتینریسازی، تکوین زنجیرههای ارزش، شبکهای شدن و انقلاب صنعتی چهارم تصریح کرد که در پارادایم نوین «ژئولجستیک»، ابتکاراتی نظیر کلانپروژه «کمربند و راه» (BRI) چین و کریدور «آیمک» (IMEC) قدرت را نه در تولید فیزیکی، بلکه در کنترل شریانهای عبوری تعریف کردهاند. به گفته منصوری، در حالی که اقتصادهای پیشرو صنایع خود را بر بستر جریانهای کریدوری بنا میکنند، ساختار اجرایی ایران کماکان در پارادایمهای اولیه یعنی ساخت صرف زیربناها نظیر راهآهن رشت–آستارا یا اتصال منفصل شیوههای حملونقل زمینگیر شده و نتوانسته به عضوی از شبکه کریدوری و زنجیره ارزش منطقهای تبدیل شود.
تله حکمرانی و بحران تکثر مراکز تصمیمگیری در لجستیک
رئیس مرکز پژوهشهای اتاق ایران با تبیین مفهوم «تله حکمرانی لجستیک»، ریشه عدم توسعه این بخش را در تناقض قوانین موجود با الزامات لجستیک مدرن دانست. وی تأکید کرد تمام قواعد تجاری و مهندسی کشور برای پروژهمحوری و ساخت زیرساخت تنظیم شدهاند، نه مدیریت یکپارچه جریان کالا و خدمات؛ امری که با خلأ یک مرکزیت ملی یا آژانس فرماندهی واحد تشدید شده است. منصوری با اشاره به موازیکاریهای گسترده میان کمیتههای متشتت در وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت راه و شهرسازی و استانداریهای مرزی، خاطرنشان کرد که تقلیل مأموریت لجستیک به رقابت دستگاهی بر سر ارتقای راندمانهای مقطعی نظیر هدفگذاری وزارت راه برای افزایش تناژ جادهای به ۱۱۰ میلیون تن بدون تعریف شبکه واحد، راندمان واقعی زنجیره تأمین کشور را عقیم گذاشته است.
شکست تابآوری در شریانهای جنوبی و چالش همگرایی با اوراسیا
این تحلیلگر ارشد اقتصادی با آسیبشناسی عملکرد لجستیکی کشور در شرایط بحران و تنشهای ژئوپلیتیک، از ناتوانی شدید شبکه داخلی در انعطافپذیری و تغییر شیوههای حملونقل (مُدال) انتقاد کرد. به اذعان وی، تجارب عملیاتی نشان میدهد در صورت انسداد یا اختلال در شریانهای تجاری جنوب کشور، زیرساختهای موجود در بهترین سناریوها تنها قادر به جبران کمتر از ۲۰ درصد بار ترافیکی هستند؛ ضعفی مفرط که نشاندهنده غیبت شبکه کریدوری جایگزین است. منصوری همچنین با اشاره به ناکارآمدی موافقتنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ریشه عدم انتفاع تجاری ایران را نادیده گرفتن الزام کلیدی «یکسانسازی استانداردها» بهویژه در حوزه استانداردهای ریلی و پروتکلهای گمرکی روسیه دانست و یادآور شد صرف امضای اسناد سیاسی بدون تطبیق فنی و نهادی استانداردها، مزیتی در جریان مبادلات منطقهای خلق نمیکند.
تبدیل تنگه هرمز از گلوگاه جهانی به اهرم فشار علیه اقتصاد ملی
منصوری در جمعبندی تحلیل خود با تأکید بر اینکه ریشه چالشهای ترانزیتی و لجستیکی ایران حتی با پایان جنگ و مناقشات منطقهای پابرجا خواهد ماند، به کارکرد معکوس «چوکپوینتها» (نقاط خفگی راهبردی) اشاره کرد. به عقیده رئیس مرکز پژوهشهای اتاق ایران، تنگه هرمز که بر اساس تعاریف ژئوپلیتیک باید به عنوان یک گلوگاه بیبدیل بینالمللی نقش اهرم بازدارنده را برای ایران ایفا میکرد، به دلیل توقف کشور در نسلهای اول و دوم لجستیک و انحصار شریانهای مبادلاتی، عملاً به تلهای ساختاری برای اقتصاد خود ایران تبدیل شده و قدرت مانور کشور را در موازنه باز یا بسته نگاه داشتن آن محدود کرده است؛ وضعیتی که خروج از آن تنها با پذیرش رویکرد ژئولجستیک، استانداردسازی فرامرزی و تأسیس فرماندهی ملی لجستیک میسر خواهد بود.
نسخه نایب رئیس اتاق ایران برای عبور از بحران لجستیک/ لجستیک زیرساخت «تولید مقاوم» است
پیام باقری، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران در همایش «تاب آوری لجستیک» با تأکید بر اینکه لجستیک فراتر از یک خدمت جانبی، زیرساخت اصلی استمرار تولید است، خواستار تدوین «سند جامع تاب آوری لجستیک کشور» با محوریت مشارکت واقعی بخش خصوصی شد. او تصریح کرد که لجستیک توانمند، پیش شرط اقتصاد مولد و امنیت اقتصادی کشور است.
نایب رئیس اتاق ایران با اشاره به جایگاه راهبردی لجستیک در زیست بوم اقتصاد کشور گفت: «لجستیک در دنیا دیگر یک خدمت جانبی نیست؛ بلکه زیرساختی است که استمرار تولید و مبادلات تجاری را تضمین می کند. اگر تولیدکننده ای امکان رساندن کالا به دست مصرف کننده را نداشته باشد یا در تأمین نهاده های تولید عاجز بماند، عملاً ظرفیت های اقتصادی کشور بلاوجه خواهد بود.»
باقری برای خروج از وضعیت موجود و ارتقای تاب آوری لجستیک، سه پیشنهاد مشخص ارائه کرد:
۱. تدوین سند جامع تاب آوری لجستیک: ایجاد یک سند یکپارچه برای حذف گلوگاه های توقف کالا، چابک سازی گمرکات و کاهش بروکراسی های زائد با هدف افزایش سرعت در زنجیره تأمین.
۲. مشارکت راهبردی بخش خصوصی: او با تأکید بر اینکه بخش خصوصی در حوزه لجستیک «لوکوموتیو» است نه «واگن»، خواستار حضور فعال فعالان اقتصادی در فرآیند تصمیم گیری ها شد و تصریح کرد که تصمیمات حوزه لجستیک نباید «برای» بخش خصوصی، بلکه باید «با مشارکت» آن ها اتخاذ شود.
۳. تسهیل سرمایه گذاری زیرساختی: ارائه مشوق های لازم برای سرمایه گذاری در جهت تعیین مسیرهای جایگزین و تقویت زیرساخت ها، به ویژه در مبادی مرزی و شرقی کشور که به لحاظ لجستیکی با ضعف های بیشتری مواجه هستند.
این مقام ارشد اتاق بازرگانی، نگاه صرفاً «پروژه محور» به حمل ونقل را مانع توسعه دانست و بر ضرورت گذار به «شبکه های هوشمند و یکپارچه لجستیکی» تأکید کرد. وی با بیان اینکه داده جریان ها در لجستیک مدرن به اندازه فیزیک کالا اهمیت دارد، ثبات مقررات را پیش شرط پیش بینی پذیری اقتصاد دانست و افزود: «تصمیمات خلق الساعه و بخشنامه های مکرر، قدرت برنامه ریزی را از بنگاه های اقتصادی می گیرد.»
نایب رئیس اتاق ایران در پایان صحبت های خود بر آمادگی کامل پارلمان بخش خصوصی، تشکل ها و کمیسیون های تخصصی اتاق برای پیاده سازی این نقشه راه و همکاری با مراکز پژوهشی جهت بهبود وضعیت لجستیک کشور تأکید کرد.
تغییر پارادایم در لجستیک جهانی؛ از کارایی اقتصادی به سمت تاب آوری ژئوپلیتیک
دکتر محمد شوری، کارشناس ارشد مسائل روسیه و اوراسیا، در همایش «تاب آوری لجستیک» تأکید کرد که زنجیره های تأمین جهانی در حال گذار از مدل سنتی برون سپاری (Offshoring) به مدل جدید «دوست سپاری» (Friend-shoring) هستند. وی با اشاره به اهمیت امنیت در لجستیک، اعلام کرد که در دنیای امروز، تأمین امنیت مسیرهای ترانزیتی و کریدورها، پیش شرط اصلی تاب آوری اقتصادی در برابر تنش های ژئوپلیتیک است.
به گفته دکتر محمد شوری در این همایش، تمرکز اصلی اقتصاد جهانی از «کاهش حداکثری هزینه ها» به سمت «تضمین تاب آوری در برابر بحران ها» تغییر یافته است. وی توضیح داد که قدرت های بزرگ با هدف کاهش وابستگی به کشورهای رقیب، در حال بازطراحی زنجیره های ارزش خود هستند تا از این طریق، ریسک های ناشی از تنش های سیاسی را به حداقل برسانند. این رویکرد که با عنوان «دوست سپاری» شناخته می شود، باعث شده است که انتخاب شرکای تجاری، بیش از آنکه بر پایه قیمت، بر پایه هم سویی های سیاسی و امنیتی استوار باشد.
وی در پایان سخنان خود، نقش کلیدی کریدورهای لجستیکی را در موازنه قدرت جهانی برجسته کرد. شوری خاطرنشان کرد که در عصر جدید، کنترل بر مسیرهای ترانزیتی و کریدورهای تجاری، تنها یک موضوع لجستیکی نیست، بلکه ابزاری راهبردی برای اعمال فشار یا ایجاد امنیت در زنجیره تأمین جهانی محسوب می شود. به باور وی، تاب آوری یک سیستم لجستیکی، مستقیماً با توانایی آن در عبور از مسیرهای امن و مدیریت بحران های ناشی از تغییرات ناگهانی در نظم بین الملل گره خورده است.
گلایه رئیس کمیسیون حمل ونقل اتاق ایران از «غریبگی» دولت با رانندگان و تداخل وظایف وزرا
رضا رستمی، رئیس کمیسیون حمل ونقل، لجستیک و ترانزیت اتاق ایران، با انتقاد از وضعیت فعلی مدیریت بخش حمل ونقل، خواستار پایان دادن به «غریبگی» دولت با رانندگان و کامیون داران شد. وی با تأکید بر اهمیت امنیتی و اقتصادی این بخش، از تداخل وظایف بین وزرت ها و صدور بخشنامه های بدون هماهنگی توسط سایر وزارتخانه ها در حوزه صلاحیت وزارت راه و شهرسازی انتقاد کرد.
رئیس کمیسیون حمل ونقل در سخنان خود ضمن تأیید وضعیت دشوار فعلی، از عدم توجه کافی دولت به درخواست های مکرر این بخش انتقاد کرد. رستمی با اشاره به نامه های مکرر به ریاست جمهور، خواستار برگزاری جلسات فوری میان دولت، استانداران و فرمانداران با نمایندگان کامیون داران و رانندگانی شد که در شرایط سخت کنونی، نقش مهمی در حفظ زنجیره تأمین ایفا کرده اند. وی تأکید کرد که بخش حمل ونقل نباید از بدنه اصلی تصمیم گیری های دولتی منزوی بماند.
رستمی در ادامه به یکی از چالش های ساختاری در مدیریت لجستیک کشور پرداخت و از صدور بخشنامه های پراکنده توسط سایر وزرا بدون در نظر گرفتن تخصص و صلاحیت وزارت راه و شهرسازی انتقاد کرد. وی با اشاره به دخالت وزارتخانه های دیگر در حوزه تخصصی حمل ونقل، خواستار رعایت سلسله مراتب اداری و جلوگیری از صدور دستورالعمل های متناقض شد که باعث پیچیدگی عملیاتی برای فعالان این حوزه می گردد.
در ادامه، رئیس کمیسیون حمل ونقل با تأکید بر اینکه امنیت حمل ونقل ابعادی فراتر از مسائل اقتصادی دارد و با امنیت ملی و فرهنگ کشور پیوند خورده است، خواستار انتقال مستقیم این دغدغه ها به ریاست جمهور شد تا از مدیریت مقتدرانه و تخصصی این حوزه در سطوح کلان دولتی اطمینان حاصل شود.
رئیس کمیسیون حمل ونقل و ترانزیت اتاق ایران در ادامه از بحران عمیق در زنجیره لجستیک کشور پرده برداشت و با اشاره به معطلی بیش از ۱۴ هزار کامیون در پایانه های مرزی، اعلام کرد سهم ناوگان ترانزیتی ایران در مسیر اروپا عملاً به نقطه صفر نزدیک شده است.
صفر شدن سهم ترانزیتی ایران در مسیر اروپا و معطلی مرزی
رضا رستمی، رئیس کمیسیون حمل ونقل، لجستیک و ترانزیت اتاق بازرگانی ایران در نشستی تخصصی با مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، ضمن تشریح ابعاد چندگانه بحران در شریان های ترانزیتی کشور، از افت تاریخی ناوگان جاده ای فعال در مسیرهای بین المللی خبر داد. به گفته وی، در حالی که تا یک سال و نیم پیش حدود ۶۱ هزار دستگاه کامیون ایرانی در خطوط ترانزیتی تردد داشتند، در حال حاضر تنها ۱۵۰ راننده دارای ویزای معتبر اروپا هستند که مهلت آن ها نیز تا آذرماه به پایان می رسد. این آمار نشان می دهد در ۵ ماهه نخست سال جاری تنها ۵۰۰ دستگاه کامیون کالای ترانزیتی را حمل کرده اند و هم زمان بالغ بر ۱۴ هزار کامیون در مبادی مرزی شامل ۵ هزار و ۷۰۰ دستگاه در مرز بازرگان، ۵ هزار و ۱۰۰ دستگاه در دوغارون و ۳ هزار و ۷۰۰ دستگاه در مرز پاکستان زمین گیر شده اند.
سد ارزی در برابر کارنه تیر و تبعات تعلیق بیمه سبز
رئیس کمیسیون حمل ونقل اتاق ایران با اشاره به توقف عملیاتی صدور کارنه تیر و معضلات اسناد بین المللی، مداخله فوری بانک مرکزی و دستگاه دیپلماسی را ضروری دانست. رستمی اعلام کرد با وجود قرار داشتن ایران در میان سه کشور نخست مصرف کننده کارنه تیر، اکنون به علت مغایرت های مالی و تراکنش های بانکی، سوئیس از صدور کارنه برای ایران خودداری می کند و اتاق بازرگانی فاقد کارنه است. وی همچنین تعلیق عضویت ایران در سامانه بیمه سبز از ابتدای سال ۲۰۲۴ را ضربه ای سنگین به امنیت تردد رانندگان برشمرد که با وجود برگزاری بیش از ۳۰ نشست بی نتیجه با بیمه مرکزی و وزارت امور خارجه، رانندگان ایرانی را ناچار به خرید بیمه های گران قیمت مرزی با ریسک های حقوقی جبران ناپذیر در سوانح خارجی کرده است.
فرسایش سرمایه انسانی و هدررفت نجومی سوخت با ناوگان فرسوده
رستمی در تبیین چالش های درون ساختاری به ریزش ۳۸ درصدی نیروی انسانی فعال در حمل ونقل جاده ای اشاره کرد و توضیح داد به دلیل نقایص مفرط در چتر پوششی تأمین اجتماعی و نادیده گرفتن سختی کار رانندگان، به ازای بازنشستگی هر ۱۰۰ راننده فقط ۶۲ متقاضی جدید جایگزین می شود. وی عدم تحقق طرح های ده ساله نوسازی و اسقاط را ریشه هدررفت حامل های انرژی دانست و تصریح کرد که میانگین مصرف سوخت کامیون های فرسوده در هر ۱۰۰ کیلومتر ۵۸ لیتر است، در شرایطی که ناوگان مدرن تنها ۳۰ تا ۳۲ لیتر مصرف می کند؛ اختلافی که نشان می دهد با اجرای طرح جایگزینی بدون پیش پرداخت و مبتنی بر صرفه جویی مصرف سوخت، می شد بدون تحمیل هزینه بر بودجه دولت، مصرف گازوئیل کشور را تا ۳۸ درصد در ناوگان ترانزیتی تقلیل داد.
نفوذ مافیای روغن و لاستیک و صدور مصوبات غیرکارشناسی
وی با ابراز انتقاد شدید از شبکه توزیع ملزومات یدکی، حذف تشکل های تخصصی از زنجیره تأمین لاستیک و روغن را زمینه ساز جولان کالاهای غیراستاندارد و بازار سیاه دانست. رستمی تصریح کرد محصولات مصرفی به جای تحویل مستقیم به مصرف کننده نهایی یعنی راننده، در چرخه واسطه گری دست به دست شده و روغنی تقلبی به باک خودروها می رسد که مسئولان اجرایی نیز توان مهار مافیای آن را ندارند. رئیس کمیسیون حمل ونقل اتاق ایران در پایان با انتقاد از دستورالعمل های خلق الساعه نهادهای غیرمرتبط، مانند مصوبه تسهیل صدور مجوز شرکت های حمل ونقلی بدون الزام به داشتن ناوگان یا دفتر کار توسط وزارت اقتصاد، خواهان ورود نظارتی مرکز پژوهش های مجلس برای جلوگیری از تصمیم گیری های پشت درهای بسته بدون حضور بخش خصوصی شد.
شایان ذکر است این رویداد تخصصی که امروز سه شنبه ۲۴ شهریور از ساعت ۹:۳۰ صبح تا ۱۴ بعدازظهر در ساختمان اصلی اتاق بازرگانی ایران (طبقه هشتم) در حال برگزاری است. با توجه به رویکرد فناورانه در مدیریت همایش و به منظور امکان مشارکت حداکثری فعالان اقتصادی از سراسر کشور، امکان حضور آنلاین در این نشست فراهم شده است. علاقه مندان می توانند با مراجعه به لینک اعلامی در اطلاعیه روابط عمومی اتاق ایران، در این نشست تخصصی مشارکت داشته باشند.
https://www.skyroom.online/ch/iccima/trade
این خبر در حال تکمیل است.....
