◄ تبدیل نفت خام سبک به سوخت نیروگاه‌ های ایران؛ صادرات ۲۰ میلیارد دلار برق و آزادسازی گاز

نمونه های متعددی از نیروگاه ها وجود دارند که به طور مستقیم از نفت خام استفاده می کنند، اما این روش بیشتر به عنوان یک راهکار ویژه و اغلب در کشورهای تولیدکننده نفت دیده می شود.

با نصب اکسرابر روی دودکش نیروگاه ها می توان از انتشار ذرات آلاینده جلوگیری گرد ایران احتمالا می تواند بخش قابل توجهی از نفت صادراتی خود را تحویل نیروگاه ها دهد و در مقابل گاز تحویلی به نیروگاه ها را صادر نماید.

همچنین با تامین کامل خوراک نیروگاه ها امکان صادرات میلیاردها دلار برق در سال برای ایران وجود دارد. ظرفیت نیروگاه های حرارتی ایران ۸۰ هزار مگاوات است اما به دلیل عدم تامین خوراک از این ظرفیت استفاده نمی شود. در ماه های سرد سال به علت کمبود سوخت نیروگاه ها با ۵۰ تا ۶۰ درصد ظرفیت تولید می کنند.  با اجرای طرح فوق هم نیروگاه ها با ظرفیت کامل تولید خواهند کرد و هم میلیاردها دلار گاز تحویلی به نیروگاه ها صادر خواهد شد.

حال که ایران قادر به صادرات نفت خام نیست و مشخص نیست این روند چقدر به طول خواهد انجامید به جای صادرات نفت خام سبک آن را در نیروگاه ها مستقیم به برق تبدیل و برق صادر کنیم. از بعد فنی و اقتصادی این کار توجیه پذیر است و با ظرفیت های نیروگاه های موجود امکان صادرات حدود ۲۰ میلیارد دلار برق وجود دارد. در کنار آن  به جای تحویل سالانه نزدیک صد میلیارد متر مکعب گاز به نیروگاه ها، این گاز را مستقیم به ترکیه و عراق و دیگر کشورها صادر کنیم. البته برای جایگزینی نفت خام با سوخت مایع نیروگاه های برق یک سری اصلاحات فنی نیاز است که در مدت نسبتا کوتاهی قابل انجام است. با توجه به اهمیت و تاثیر زیاد این موضوع بر اقتصاد ایران، مدیریت ناترازی ها و حل مشکل فروش نفت، اجرای هر چه سریع تر این راهبرد به نفع کشور و توسعه ملی و کنترل تورم است. 

قیمت هر لیتر نفت خام حدود ۴۰ سنت است و با هر لیتر نفت می توان ۵ کیلو وات برق تولید کرد. قیمت هر کیلو وات برق صادراتی ده سنت است. لذا با لحاظ هزینه های نیروگاه تبدیل نفت خام سبک به برق و صادرات برق دارای توجیه اقتصادی است و در این شرایط راهی مناسب برای خروج از بحران های اقتصادی می باشد.

نمونه های متعددی از نیروگاه ها وجود دارند که به طور مستقیم از نفت خام استفاده می کنند، تا قبل از بحران های نفتی ۱۹۷۰ بسیاری از نیروگاه های برق ژاپن از نفت خام سبک به عنوان سوخت نیروگاه ها استفاده می کردند. با نصب اکسرابر روی دودکش نیروگاه ها می توان از انتشار ذرات آلاینده جلوگیری کرد. 

تا حدود سه دهه پیش تعداد زیادی از نیروگاه های برق ژاپن از نام خام به عنوان سوخت نیروگاه استفاده می کردند اما به دلیل بحران های نفتی و بی ثباتی در تامین و قیمت نفت، ژاپن به سمت نیروگاه های سوخت LNG و توسعه نیروگاه های ذغال سنگ پیش رفت.  جایگزینی نفت سبک صادراتی به سوخت نیروگاه های ایرانی نیاز به اصلاحات فنی دارد اما این اصلاحات در مدت کوتاهی قابل انجام است و هزینه آن درصد اندکی از سود حاصل از چند ماه اجرای این طرح می باشد. اگر عظم و اراده جدی باشد اجرای این طرح در سال جاری نیز قابل تحقق است.
عربستان به طور مستقیم از نفت خام (عمدتاً از نوع عرب لایت) در نیروگاه های خود استفاده می کند که به این عمل "Crude Burn" گفته می شود میزان مصرف نفت خام در نیروگاه ها بسیار متغیر است و به عواملی مانند فصل و سیاست های صادراتی بستگی دارد. به عنوان مثال، در تابستان ۲۰۲۵، به طور متوسط روزانه حدود ۶۲۹,۰۰۰ بشکه نفت خام به این منظور سوزانده شد.  نمک نفت خام با اضافه کردن آب شیرین به نفت درون مخزن و ترکیب آب شیرین با نمک درون نفت و جدا شدن نفت از آب که به صورت طبیعی انجام می شود و آب پائین تر از نفت مخزن قرار می گیرد انجام می شود و هزینه سنگینی در مقابل گردش مالی و اهمیت موضوع ندارد. با پیشرفت در ساخت ممبران ها و ترکیبات شیمیایی و غیره مشکلات فنی و اجرایی در مدت کوتاه و با هزینه غیر قابل مقایسه با درآمد و مزایای طرح قابل حل می باشند. 

چند نمونه مشخص عبارتند از:

· نیروگاه های عربستان سعودی: این کشور یکی از بزرگترین مصرف کنندگان مستقیم نفت خام برای تولید برق است . به عنوان نمونه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  · نیروگاه Shuqaiq: یک نیروگاه بخار با ظرفیت حدود ۲۶۴۰ مگاوات که با نفت خام کار می کند

  · نیروگاه Jeddah South: این نیروگاه نیز با ظرفیت ۲۶۴۰ مگاوات، از نفت خام به عنوان سوخت اصلی استفاده می کند

  · نیروگاه Rabigh: نیروگاهی سیکل ترکیبی که به طور خاص برای سوزاندن نفت خام تصفیه شده در پیک های مصرف تابستان طراحی شده است

  · نیروگاه Yanbu: یک نیروگاه ۸۵۰ مگاواتی در دست ساخت که با سوخت سنگین کار می کند و قابلیت استفاده از نفت خام سبک عربستان را به عنوان سوخت پشتیبان دارد 

· نیروگاه های عراق: نیروگاه حرارتی Al-Musayib یک واحد ۲۰۰ مگاواتی است که با نفت خام کار می کند 

عربستان سعودی به دلیل کمبود گاز طبیعی و نیاز شدید به برق در تابستان، از نفت خام استفاده می کند، اما به دنبال کاهش این وابستگی با جایگزینی آن با گاز طبیعی و انرژی های تجدیدپذیر است . همچنین برخی نیروگاه ها با مشکلاتی مانند رسوب خاکستر در توربین ها مواجه هستند که با روش های خاصی آنها را مدیریت می کنند.

ایران احتمالا می تواند بخش قابل توجهی از نفت صادراتی خود را تحویل نیروگاه ها دهد و در مقابل گاز تحویلی به نیروگاه ها را صادر نماید. همچنین با تامین کامل خوراک نیروگاه ها امکان صادرات میلیاردها دلار برق در سال برای ایران وجود دارد. بخشی از درآمد حاصله می تواند برای توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی، قطارهای پرسرعت و از رده خارج کردن ناوگان فرسوده آلاینده محیط زیست هزینه شود. 

نفت خام سبک صادراتی در صنایع زیر قابل استفاده می باشد:

- نیروگاه ها:  ۸۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز

- پتروشیمی ها ۲۵۰ هزار بشکه در روز

-آجر پزی ها ۱۳۰ هزار بشکه در روز

- کارخانه های سیمان ۲۰۰ هزار بشکه در روز

- کل زنجیره فولاد و مس و سایر فلزات ۴۰۰هزار بشکه در روز

* سید حسین میرافضلی کارشناس انرژی