◄ گذار از صادرات سنتی به «لجستیک هوشمند»؛ راهبرد جدید تجارت ایران و عراق در سال ۱۴۰۵

در حالی که شایعات پیرامون بسته شدن مرزها بر فضای روانی تجارت ایران و عراق سایه انداخته است، دبیرکل اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق از تداوم قوت تجارت با این همسایه غربی خبر می دهد. با این حال، گزارش ها نشان می دهد بازی تجاری دو کشور در سال ۱۴۰۵ تغییر کرده است؛ جایی که دیگر نه حجم صادرات سنتی، بلکه «لجستیک حرفه ای»، «زنجیره تأمین» و «سرمایه گذاری مشترک» به متغیرهای اصلی تعیین کننده سهم بازار تبدیل شده اند. با ثبت ۴.۵۹ میلیارد دلار صادرات در شش ماهه نخست ۱۴۰۴، عراق همچنان دومین مقصد راهبردی کالاهای ایرانی است، اما برای حفظ این جایگاه، عبور از چالش های لجستیکی مرزی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.

تجارت با عراق؛ از صادرات کالا به مدیریت زنجیره تأمین

به گزارش سرویس لجستیک و ترانزیت تین نیوز، جهانبخش سنجابی شیرازی، دبیرکل اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق با تأکید بر اینکه ساختار تجارت دو کشور همچنان به نفع ایران است، معتقد است فرصت طلایی سال ۱۴۰۵ در «ارزش افزوده» نهفته است. طبق گفته او، تمرکز تجار و شرکت های حمل ونقل باید از صادرات کالاهای کم ارزش به سمت ارائه خدمات فنی و مهندسی، انبارداری هوشمند و لجستیک یکپارچه حرکت کند.

این تغییر پارادایم، پیامی روشن برای شرکت های حمل ونقل بین المللی دارد: بازار عراق دیگر صرفاً یک بازار مصرف برای سیمان و فولاد نیست؛ بلکه یک بازار هدف برای خدمات لجستیکی پیشرفته است.

چالش های لجستیکی در مرزها؛ از سامانه آسیکودا تا محدودیت های کامیونی

یکی از نکات کلیدی این گزارش برای فعالان حوزه حمل ونقل، تحلیل وضعیت عملیاتی مرزهاست. دبیرکل اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق، عوامل مؤثری را بر «کندی صادرات» تأثیرگذار می داند که فعالان این حوزه باید به آن توجه کنند:

• استقرار سامانه گمرک جهانی (ASICODA): این نظام جدید تعرفه ای در سراسر گمرکات عراق، باعث شده تا بازرگانان عراقی به صورت مقطعی در پرداخت تعرفه ها و ترخیص کالا محتاط تر عمل کنند که نتیجه آن کندی فرآیند ترخیص و تخلیه بار بوده است.

• عوامل محیطی و سیاسی: محدودیت های تردد کامیونی، مناسبت های مذهبی، تصمیمات ناگهانی طرف عراقی و مسائل امنیتی، ایجاب می کند که شرکت های حمل ونقل پیش از هرگونه اعزام ناوگان، «استعلام لحظه ای» از وضعیت مرزها را در دستور کار خود قرار دهند.

سنجابی شیرازی تأکید می کند: «فعال بودن مرزها به معنای ظرفیت یکسان در همه ساعات و روزها نیست و انتخاب هوشمندانه مرز بر اساس مقصد نهایی کالا، ابزار اصلی رقابت پذیری در سال ۱۴۰۵ است.»

تحلیل رقابتی؛ ترکیه و چین، تهدیدهایی برای سهم بازار ایران

رقابت در بازار عراق تشدید شده است. حضور فعالانه ترکیه و چین به عنوان تأمین کنندگان بزرگ، زنگ خطری برای لجستیک ایران است. مزیت جغرافیایی ایران (نزدیکی مرزی) اگر با «لجستیک حرفه ای» و «خدمات پس از فروش» همراه نشود، به راحتی می تواند در برابر زنجیره های تأمین حرفه ای رقبا رنگ ببازد.

کارشناسان معتقدند توسعه زیرساخت های صادراتی، انبارداری در خاک عراق و ایجاد شبکه توزیع کالا، تنها راه مقابله با این فشار رقابتی است.

چشم انداز آینده؛ چرا صادرات غیرانرژی مهم است؟

اگرچه افت ارزش صادرات در سال ۱۴۰۴ تحت تأثیر کاهش صادرات انرژی (گاز) بوده است، اما بررسی کالاهای صادراتی ایران (شامل محصولات فولادی، پلیمرها، مصالح ساختمانی و محصولات غذایی) نشان می دهد که سبد صادرات غیرانرژی ایران همچنان در عراق مشتریان وفاداری دارد.

برای ماندگاری در این بازار، شرکت های لجستیکی باید سه محور اصلی را در دستور کار قرار دهند:

1. هوشمندسازی انتخاب مرز: پرهیز از تکیه بر یک گذرگاه خاص و استفاده از تحلیل داده برای انتخاب بهترین مسیر.

2. ارتقای خدمات جانبی: ارائه خدمات زنجیره تأمین فراتر از حمل ونقل ساده.

3. پیش بینی تغییرات گمرکی: رصد دقیق تغییرات سیستم های گمرکی عراق (مانند آسیکودا) برای جلوگیری از توقف بار در مرزها.

به نظر می رسد سال ۱۴۰۵، سال «تثبیت و ارتقا» برای بازیگران اصلی تجارت ایران و عراق است؛ جایی که لجستیک، حلقه مفقوده تبدیل حجم صادرات به سودآوری پایدار است.