◄ معرفی کتاب “چرا ملت ها شکست می خورند”

دارون عجم اوغلو، استاد MIT و برنده نوبل اقتصاد ۲۰۲۴، از آن متفکرانی است که یک سوال ساده را بی رحمانه جدی گرفت؛ چرا بعضی ملت ها ثروتمند می شوند و بعضی دیگر، با همان مردم و همان تاریخ، در فقر می مانند؟

پاسخ او آزار دهنده است، چون اسطوره ها را خراب می کند.

نه فرهنگ مقصر است، نه جغرافیا، نه «ذات ملت ها». مقصر اصلی جایی دیگر است:  “قدرت”.

 عجم اوغلو کتاب “چرا ملت ها شکست می خورند” را هوشمندانه با یک شوک آغاز می کند:

نوگالس، شهری واحد، دو نیمه، یک خط مرزی.  آن سوی خط آمریکا است، این سویش مکزیک. زمین همان زمین است، هوا همان هوا، مردم حتی فامیل اند.اما زندگی ها زمین تا آسمان فرق دارد.

در نوگالس آمریکا قانون حاکم است، رأی مردم معنا دارد، پلیس پاسخ گوست و هر کسی می تواند کسب و کار راه بیندازد. 

در نوگالس مکزیک قدرت در دست شبکه های بسته و فاسد است، قانون ابزار زور است و اقتصاد برای رانت و غارت چیده شده.

 عجم اوغلو همان اول کار می گوید:  توسعه از مرز نمی آید، از نهاد می آید.

بعد تصویر بزرگ تر می شود؛

برلین شرقی و غربی "یک شهر، یک ملت، یک زبان؛ اما دو سرنوشت"؛ آن جا که مردم می توانستند حاکم را کنار بزنند، ثروت و آزادی شکل گرفت.

آن جا که قدرت متمرکز شد، برای نگه داشتن مردم مجبور شدند دیوار بکشند.

 یا کره شمالی و جنوبی؛ "یک ملت، اما یکی در انزوای فقر و قحطی، دیگری در صف اقتصادهای پیشرفته جهان"؛. 

اگر فرهنگ تعیین کننده بود، این شکاف ها اصلاً نباید وجود می داشت.

ایده کتاب در همه  این مثال ها یکی است و بی امان تکرار می شود: ملت ها زمانی شکست می خورند که نهادهای بهره کش بر آنها حاکم شود؛ نهادهایی که قدرت را در دست یک فرد یا الیگارشی متمرکز می کنند و اقتصاد را به ماشین استخراج ثروت برای صاحبان قدرت بدل می سازند.

در مقابل، ملت ها زمانی اوج می گیرند که نهادهای فراگیر داشته باشند؛ جایی که قدرت پخش می شود، قانون بالاتر از افراد می ایستد، رقابت آزاد است و مردم حق دارند حاکم را بر کنار کنند.

جمع بندی عجم اوغلو به شدت سیاسی و ناراحت کننده است: اول قدرت سیاسی از مردم ربوده می شود، بعد اقتصاد غارت می شود.

 دیکتاتوری اگر راه توسعه بود، کره شمالی باید الگوی جهان می شد.

توسعه نه از مشت آهنین، بلکه از مهار قدرت زاده می شود و این دقیقا همان دلیلی است که چرا ملت ها شکست می خورند.