◄ تلاطم ارزی و استهلاک ناوگان؛ آیا زنجیره تأمین ایران تاب آوری دارد؟
تلاطم های ارزی دوشنبه ۲ شهریور، فراتر از بازارهای مالی، ضربهای مستقیم به رگ های حیاتی لجستیک کشور وارد کرد؛ جهش هزینه های ارزبَر برای تأمین قطعات و نگهداری ناوگان، نه تنها نوسازی جاده ای را بیش از پیش به تعویق انداخته، بلکه با افزایش قیمت تمام شده حمل، رقابت پذیری کریدورهای ترانزیتی ایران را در برابر همسایگان با چالشی جدی مواجه کرده است.
تلاطم های اخیر در بازار ارز، فراتر از صفحات اقتصادی، در جاده های ترانزیتی و انبارهای لجستیکی کشور خود را نشان می دهد. وقتی نرخ ارز جهش می کند، اولین قربانی در صنعت حمل ونقل، «هزینه های جاری» و «نگهداری ناوگان» است. برای فعالان لجستیک، نرخ ارز صرفاً یک عدد در صرافی ها نیست؛ بلکه پیش شرطی برای محاسبه «قیمت تمام شده حمل ونقل» است که اکنون با تلاطم های ۲ شهریورماه، بار دیگر در وضعیت هشدار قرار گرفته است.
قطعات یدکی؛ پاشنه آشیل حمل ونقل
به گزارش سرویس اقتصاد حمل ونقل تین نیوز، بخش بزرگی از هزینه های عملیاتی در حمل ونقل جاده ای و ریلی، ارزبَر است. تایر، روغن موتور، فیلترها و قطعات حساس موتورهای دیزلی، به طور مستقیم یا غیرمستقیم با قیمت ارز گره خورده اند. وقتی قیمت دلار در بازار صعودی می شود، شرکت های حمل ونقل و رانندگان خودمالک با «کمبود قطعات» یا «تورم شدید در قیمت قطعات موجود» روبرو می شوند.
این یعنی رانندگان برای کاهش هزینه ها، ناچار به عقب انداختن سرویس های دوره ای می شوند؛ وضعیتی که نتیجه ای جز افزایش حوادث جاده ای، استهلاک سریع تر ناوگان و در نهایت، توقف غیرمنتظره کامیون ها در میانه مسیر ندارد. این چرخه، مستقیماً «بهره وری» را که ستون فقرات لجستیک مدرن است، هدف قرار می دهد.
رویای نوسازی ناوگان؛ دورتر از همیشه
یکی از بزرگترین چالش های لجستیک ایران، میانگین سنی بالای ناوگان سنگین است. نوسازی ناوگان در شرایطی که قیمت ارز بالا و نقدینگی در صنعت حمل ونقل محدود است، عملاً به یک «رویا» تبدیل شده است. وقتی قیمت یک کشنده مدرن با محاسبات ارزی به ارقام نجومی می رسد، سرمایه گذار ریسک ورود به حوزه نوسازی را نمی پذیرد. این یعنی ما همچنان باید با کامیون هایی کار کنیم که مصرف سوخت بالا و آلایندگی زیاد دارند و در مقابل رقبا، غیررقابتی هستند.
تهدید ترانزیت؛ آیا کریدورهای ایران ارزان باقی می مانند؟
صنعت حمل ونقل ایران برای حفظ جایگاه خود در کریدورهای استراتژیک (مانند کریدور شمال-جنوب)، نیازمند ارائه خدمات «ارزان و سریع» است. اگر هزینه های داخلی حمل ونقل به دلیل نوسانات ارزی و تورم قطعات بالا برود، مزیت رقابتی ما در برابر کشورهایی که در حال توسعه مسیرهای موازی هستند، رنگ می بازد.
صاحبان کالا (صادرکنندگان و واردکنندگان) به دنبال پایین ترین نرخ حمل هستند. اگر افزایش نرخ ارز، کرایه حمل داخلی را به سطحی برساند که دیگر «ترانزیت از ایران» برای شرکت های بین المللی توجیه اقتصادی نداشته باشد، شاهد خروج تقاضا از قلمرو لجستیکی ایران خواهیم بود. این یعنی از دست دادن درآمدهای پایدار ارزی که می توانست ناشی از حق عبور و خدمات بندری و جاده ای باشد.
راهکار؛ گذار از سنتی به لجستیک هوشمند
در این شرایط بحرانی، تنها راهکار کوتاه مدت و میان مدت، «افزایش بهره وری» از طریق «دیجیتالی سازی» است. وقتی نمی توان قیمت قطعات را کنترل کرد، باید «مدیریت سفرها» را بهینه کرد تا کامیون ها با «بار برگشت» حرکت کنند و ضریب اشغال ناوگان افزایش یابد.
کارشناسان لجستیک بارها تأکید کرده است که لجستیک سنتی در برابر توفان های ارزی آسیب پذیر است. بازار امروز دوشنبه ۲ شهریور، هشداری جدی است به تمامی سیاست گذاران حوزه حمل ونقل؛ تا زمانی که زنجیره تأمین قطعات و نوسازی ناوگان از «ارز نوسانی» جدا نشود، نمی توان به کاهش قیمت تمام شده کالا و خدمات در کشور امید بست. نوسانات ارز، مستقیماً جیب مردم را نشانه گرفته است، چرا که هزینه حمل ونقل به قیمت نهایی تمام کالاها در قفسه فروشگاه ها اضافه می شود.
