◄ تصمیم های دیرهنگام، خسارت های ماندگار / پاسخگویی مدیران در پرونده هواپیماهای MD؛ فرصت هایی که از دست رفت
پرونده هواپیماهای MD نشان می دهد تعلل در تصمیم گیری و نبود پیگیری پایدار، یک چالش فنی را به بحرانی برای ناوگان، شرکت های هواپیمایی و مسافران تبدیل می کند. این پرونده نیاز صنعت هوانوردی به تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، آینده نگری و پاسخگویی نهادی را آشکار می سازد.
در مدیریت، گاهی خسارت اصلی نه از یک تصمیم اشتباه، بلکه از تصمیمی ناشی می شود که باید در زمان مناسب گرفته می شد و نشد. تعلل در تصمیم گیری، نادیده گرفتن هشدارها و به تعویق انداختن حل مسائل، می تواند یک چالش قابل مدیریت را به بحرانی تبدیل کند که در نهایت، هزینه آن بر دوش مجموعه ای بزرگ تر از تصمیم گیرندگان قرار می گیرد.
پرونده هواپیماهای MD را باید از همین منظر نیز بررسی کرد. مسئله فقط محدودیت فنی موتور یا الزام یک دستورالعمل صلاحیت پروازی نیست؛ مسئله این است که یک موضوع شناخته شده چگونه در طول چند سال به نقطه ای رسیده که اکنون توقف هواپیماها به یکی از نتایج آن تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی متوجه شیوه مدیریت و کیفیت تصمیم گیری در سطوح مختلف است. از وزارت راه و شهرسازی که مسئولیت سیاست گذاری و راهبری کلان این بخش را بر عهده دارد تا سازمان هواپیمایی کشوری که وظیفه نظارت بر ایمنی و تنظیم گری صنعت را دنبال می کند، همگی باید در برابر یک پرسش پاسخ گو باشند: در فاصله زمانی صدور دستورالعمل تا امروز، برای حل پایدار این مسئله چه اقداماتی انجام شده است؟
مدیریت کارآمد صرفاً به معنای واکنش نشان دادن به شرایط موجود نیست؛ هنر مدیریت آن است که پیش از تبدیل شدن یک مسئله به بحران، ابعاد آن را شناسایی کند، پیامدهای احتمالی را بسنجد، گزینه های موجود را ارزیابی کند و با مشارکت متخصصان، برای آن راه حل عملیاتی ارائه دهد. این همان تفاوت مدیریت آینده نگر با مدیریت واکنشی است.
وقتی از سال ها قبل مشخص است که تامین قطعات از سازنده اصلی با هزینه های سنگین و محدودیت های جدی روبه روست، نمی توان بررسی راهکارهای جایگزین را به زمانی موکول کرد که شرکت های هواپیمایی با خطر از دست دادن هواپیماهای خود مواجه شده اند. در چنین پرونده ای، انتظار می رود مسیرهای مختلف از جمله تدوین روش جایگزین انطباق، بررسی امکان تعمیر و افزایش عمر قطعات و توسعه توان داخلی برای طراحی و تولید قطعات جایگزین، از همان ابتدا در دستور کار قرار گیرد.
البته ایمنی پرواز موضوعی نیست که بتوان برای حفظ ظرفیت ناوگان از الزامات آن عبور کرد. اما رعایت ایمنی و مدیریت اقتصادی ناوگان دو هدف متعارض نیستند. وظیفه مدیریت حرفه ای آن است که با اتکا به دانش فنی، ظرفیت کارشناسی و سازوکارهای قانونی، راهی برای تامین هم زمان این دو هدف پیدا کند؛ نه اینکه پس از سپری شدن فرصت های موجود، توقف را تنها گزینه باقی مانده معرفی کند.
در این میان، نقش مدیران ارشد اهمیت ویژه ای دارد. وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان هواپیمایی کشوری نمی توانند صرفاً به تصمیم نهایی درباره ادامه یا توقف پروازها محدود بمانند. مسئولیت مدیریتی آنان شامل نظارت بر روند رسیدگی، مطالبه برنامه زمان بندی شده، فراهم کردن زمینه همکاری متخصصان و پیگیری راهکارهایی است که بتواند از تحمیل خسارت های قابل پیشگیری به صنعت جلوگیری کند. تغییر مدیران نیز نباید به معنای از دست رفتن حافظه سازمانی، متوقف شدن پیگیری ها یا آغاز دوباره بررسی هایی باشد که سال ها پیش باید به نتیجه می رسیدند.
امروز پیامدهای این وضعیت فقط در توقف تعدادی هواپیما خلاصه نمی شود. شرکت های هواپیمایی با کاهش ظرفیت عملیاتی، افزایش هزینه ها و اختلال در برنامه ریزی مواجه می شوند؛ صنعت حمل ونقل هوایی بخشی از توان جابه جایی خود را از دست می دهد و مسافران نیز ممکن است هزینه این محدودیت را در قالب کاهش گزینه های سفر، تغییر برنامه پروازها و افزایش فشار بر ظرفیت باقی مانده تجربه کنند.
این همان نقطه ای است که باید درباره مسئولیت تصمیم گیرندگان پرسید. اگر امکان بررسی و پیگیری راهکارهای جایگزین وجود داشته، چرا این مسیرها در زمان مناسب به نتیجه نرسیده اند؟ اگر برخی راهکارها از نظر فنی یا ایمنی قابل پذیرش نبوده اند، چرا دلایل و مستندات آن به روشنی تبیین نشده است؟ و اگر توقف هواپیماها اکنون تنها گزینه ایمن است، چه کسی درباره فرصت هایی که پیش از رسیدن به این مرحله وجود داشت، پاسخ گو خواهد بود؟
نکته مهم این است که نمی توان تمام هزینه های یک مسئله چندساله را با یک تصمیم در مقطع فعلی توضیح داد. همان طور که تصمیم گیرندگان پیشین در قبال فرصت های ازدست رفته مسئولیت دارند، مدیران فعلی نیز در قبال نحوه مدیریت شرایط موجود و جلوگیری از تداوم خسارت ها مسئول اند.
مدیریت صنعت هوانوردی بیش از هر چیز به آینده نگری، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و پاسخ گویی نهادی نیاز دارد. در این صنعت، تاخیر در تصمیم گیری فقط زمان را از بین نمی برد؛ ممکن است ظرفیت عملیاتی، منابع مالی و اعتماد فعالان صنعت را نیز فرسوده کند.
پرونده MDها از این منظر یک هشدار مدیریتی است: تصمیمی که امروز به تعویق می افتد، ممکن است فردا به توقفی پرهزینه تبدیل شود؛ توقفی که هزینه آن را نه فقط مدیران، بلکه شرکت های هواپیمایی و مردم می پردازند.