◄ شهر به مثابه پلتفرم و مشارکت تحول آفرین شهروندان در مسیر توسعه پایدار شهری/ گذار تهران از مدیریت به همکاری
علی بهارلوئی به بررسی مفهوم «شهر به مثابه پلتفرم» و نقش مشارکت واقعی شهروندان در حکمرانی شهری پرداخته است. این مقاله با نگاهی به نظریات آنتیرویکو و سارا وایت، راهکارهای عبور از مشارکت اسمی به مشارکت تحول آفرین را در مدیریت شهری تهران تحلیل می کند.
آری ویکو آنتیرویکو، پژوهشگر حوزه حکمرانی شهری، در مقاله «شهر به مثابه پلتفرم» (City-as-a-Platform) به ضرورت بازتعریف رابطه میان مدیریت شهری و شهروندان می پردازد. از نگاه او، شهر مجموعه ای از سازمان های اداری و ارائه دهندگان خدمات می باشد؛ ولی باید بستری برای تعامل، همکاری و نوآوری میان شهروندان، دانشگاه ها، بخش خصوصی و نهادهای عمومی فراهم کند.
در این رویکرد، شهروند هم مصرف کننده خدمات شهری هست، هم می تواند در شناسایی مسائل، طراحی راه حل ها و تولید ارزش عمومی نقش آفرین باشد. تجربه هایی مانند آزمایشگاه های زنده هلسینکی و پلتفرم نوآوری دمولا در تامپره، نمونه هایی از تلاش برای عملیاتی کردن این نگاه هستند.
اما پرسش مهم این است که آیا حضور شهروندان در فرایندهای مشارکتی الزاماً به معنای اثرگذاری واقعی آنهاست؟
اینجاست که نظریه سارا سی. وایت، پژوهشگر مطالعات توسعه، اهمیت پیدا می کند. او در مقاله «سیاست زدایی از توسعه: کاربردها و سوءاستفاده های مشارکت» (۱۹۹۶)، میان چهار نوع مشارکت تمایز قائل می شود: مشارکت اسمی، مشارکت ابزاری، مشارکت نمایندگی و مشارکت تحول آفرین. از نظر او، مشارکت زمانی ارزش عمیق تری پیدا می کند که از حضور نمادین و استفاده ابزاری از مردم فراتر برود و به شنیده شدن صدای آنان و افزایش قدرت اثرگذاری شان بر تصمیم ها و ساختارهای اجتماعی منجر شود.
اما این دو دیدگاه برای تهران چه معنایی دارند؟
تهران با وجود برخورداری از دانشگاه ها، متخصصان، سرمایه اقتصادی، ظرفیت های فناورانه و سرمایه انسانی گسترده، همچنان در حل بسیاری از مسائل شهری با دشواری روبه روست. از حمل ونقل و آلودگی هوا گرفته تا نابرابری فضایی، بحران آب و کیفیت زندگی محله ها، بخش مهمی از ظرفیت های موجود جامعه هنوز به یک نیروی هماهنگ برای حل مسئله تبدیل نشده اند.
به نظر می رسد مسئله تهران کمبود منابع یا تخصص نیست؛ ضعف سازوکارهای اتصال این ظرفیت ها و مشارکت مؤثر شهروندان در حکمرانی شهری بخشی مشکلات است.
شهر به مثابه پلتفرم می تواند الگویی برای ایجاد این ارتباط باشد؛ اما نباید فراموش کرد که راه اندازی سامانه های دیجیتال یا برگزاری جلسات مشورتی، به تنهایی مشارکت واقعی ایجاد نمی کند.
شهروند باید بتواند در تعریف مسئله، تعیین اولویت ها و ارزیابی تصمیم ها نقش داشته باشد و نهادهای مدیریت شهری نیز در برابر پیشنهادها و مطالبات او پاسخ گو باشند.
شاید یکی از ضرورت های توسعه پایدار تهران، عبور از مدیریت شهروندان به مدیریت با شهروندان باشد؛ تغییری که در آن جامعه هم مخاطب برنامه های توسعه هست هم یکی از سازندگان اصلی آینده شهر است.
منابع نظری:
- Anttiroiko, A.-V. (2016). City-as-a-Platform: Towards Citizen-Centred Platform Governance.
- White, S. C. (1996). Depoliticising Development: The Uses and Abuses of Participation.
