◄ کتاب سیاه، جاذب و گنجینه نور و حرارت دانش ریلی، زکات علم

گردآوری کتاب سیاه با بیش از ۶۰۰ صفحه از اواخر دهه شصت و همزمان با مرحله اول افزایش کشش لوکوموتیوهای GT26 و تحلیل خرابی توربوشارژر آغاز و در اوایل دهه هفتاد و مذاکرات فنی با جنرال الکتریک آمریکا و اثبات اشکالات طراحی ایشان در لوکوموتیوهای اولیه و در ادامه مذاکرات برای خرید لوکوموتیوهای جدید جنرال موتورز منسجم و به تدریج تا اواخر دهه هفتاد در مرکز تحقیقات راه آهن تکمیل شد و علاوه بر تحویل نسخه اصلی به مرکز نسخه کپی آن نیز اخیرا به آرشیو تحویل شد (ش 4710). 

 هدف اصلی این مستندسازی، فراگیرنمودن دانش ریلی (زکات علم) برای متخصصان، دانشجویان و مدیران از یک سو برای اتخاذ تصمیمات خردمندانه و بهینه است تا با شکوفایی این صنعت راهبردی، برای کارکنان و مردم آسایش، رفاه و امنیت بیشتری فراهم گردد و از سوی دیگر گسترش فرهنگ فراگیرسازی دانش.

محتوای مدارک فنی و اقتصادی را می توان در چنددسته طبقه بندی کرد: 

1) دسته نخست به تبیین رفتار ترمودینامیکی و عملکرد سیستم خنک کاری موتورهای دیزل در شرایط حدی اختصاص دارد که به وضوح نشان می دهند که تجهیزات طراحی شده توسط جنرال الکتریک در دمای محیط بالا و ارتفاعات، با چه چالش جدی مواجه هستند. این اسناد اثبات می کنند که در شرایطی مانند ارتفاع هزار و چهارصد متری و دمای چهل و پنج درجه، حاشیه اطمینان موتورهای دیزل و بخش حساس آن یعنی توربوشارژر به شدت کاهش می یافت که با اصلاحات صورت گرفته مشکلات مرتفع گردید.   

2) دومین دسته از مدارک، به رفتار کشش لوکوموتیو می پردازد. جداول جامع کشش-سرعت و تناژ قابل حمل بر حسب فراز، همراه با اعداد و نمودارهای ضریب چسبندگی که با نشان می دهند که یک لوکوموتیو چه وزن قطاری را در چه فرازی میتواند حمل نماید. 

همچنین برخی نمودارهای مشخصه، ویژگی الکتریکی تجهیزات را تبیین می کنند و نشان می دهند که راندمان سیستم چه رفتاری دارد. این مدارک به خوبی ثابت می کنند که برتری فنی لوکوموتیوهای سری دوم در زمینه کشش و چسبندگی، چگونه شکل گرفت. 

3) بخش سوم اسناد، به مشخصات و منحنی های مشخصه تراکشن موتورها در لوکوموتیوهای اولیه و نهایی جنرال الکتریک میپردازد. 

4) بخش چهارم اسناد بر تحلیل قابلیت اطمینان و تبیین رفتار تجهیزات در طول زمان و در مواجهه با خرابی ها تمرکز دارد. گزارش های روزانه وضعیت ناوگان و جداول نرخ خرابی های مورد انتظار، تصویری واقعی از عملکرد سیستم های کنترل و موتور ارائه می دهند. نمودارهای مربوط به عیوب اولیه و منحنی کلاسیک نرخ خرابی، وضع لوکوموتیوها در سال های اولیه را نشان می دهند.  

5) پنجمین دسته، ویژگی های اقتصادی و هزینه های چرخه عمر تجهیزات را تبیین می کند. در این بخش، جداول زمان بندی تعمیرات اساسی و لیست قیمت قطعات یدکی، با تحلیل هزینه های نگهداری موتور و سیستم های انتقال قدرت درج شده است. 

نمودارهای تحلیل هزینه و درآمد به دنبال آن هستند تا نشان دهند نقطه سربسر برای برقی سازی یک مسیر کجاست و یا رفتن به سمت قطار سنگین برای چه ترافیکی منطقی است. این تحلیل ها برای مدیران ارشد و تصمیم گیرندگان بسیار حیاتی است. 

6) دسته ششم اسناد به شبیه سازی های عملیاتی و محک زنی با گزینه های جایگزین می پردازد. شبیه سازی های زمان سفر در مسیر تهران-مشهد با تعداد مختلف واگن و سرعت های متفاوت، رفتار تجهیزات را در سناریوهای واقعی بهره برداری مدل سازی می کنند.  

7) دسته هفتم مدارک به بخش شبکه و زیرساخت و رابطه بارمحوری و سرعت، سایش ریل و نیز گاباری (قواره قطار) پرداخته است. 

8) دسته هشتم مدارک به مکاتبات با مدیران ارشد راه آهن دیگر کشورها از جمله کانادا، ... و استفاده از تجربیات ایشان اختصاص دارد. 

این مدارک با کنار هم قرار دادن ابعاد فنی و اقتصادی، یک استدلال کامل و مستند ساخته اند تا ثابت کنند رویکرد صحیح در خرید تجهیزات با دانش فراگیر و چندبعدی میسر میشود و برای نگهداری صحیح و دستیابی به بهره وری نیز همین رویکرد ضرورت دارد. 

این کتاب برای نمونه، بخش کوچکی از اطلاعات و منابع لازم در تصمیم گیری های کلان و خرد را گردآوری نموده و برای تکمیل این حرکت از دیگر کارشناسان و متخصصان دعوت و تقاضا می شود در حوزه تخصصی خود با کارهای مشابه به این حرکت ادامه دهند.