◄ آقای چمران از خواب غفلت بیدار شوید!
اظهارات اخیر مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، درباره تأثیر محدود رایگان سازی مترو و اتوبوس بر افزایش استقبال شهروندان از حمل ونقل عمومی، بار دیگر یک پرسش اساسی را مطرح می کند که چرا مدیریت شهری تهران پیش از اجرای سیاست های پرهزینه و کم اثر، به هشدارهای کارشناسان و متخصصان حوزه حمل ونقل توجه نمی کند؟
اینکه صرف رایگان شدن خدمات حمل ونقل عمومی نمی تواند مردم را از خودروهای شخصی به مترو و اتوبوس ترغیب کند، موضوع تازه ای نیست. کارشناسان بارها درباره ناکارآمدی چنین رویکردی بدون تأمین زیرساخت، افزایش ظرفیت ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات هشدار داده بودند. با این حال، ظاهراً این هشدارها نه در تصمیم گیری شهرداری جایگاه تعیین کننده ای داشته و نه در نظارت شورای شهر به مطالبه ای جدی تبدیل شده است.
مسئله اینجاست که وقتی ناوگان مترو با کمبود واگن مواجه است، فاصله حرکت قطارها زیاد است و مسافران ناچارند زمان قابل توجهی را در ایستگاه ها منتظر بمانند، رایگان بودن بلیت چه مشکلی از آنها حل می کند؟ مسافری که برای رسیدن به مقصد به زمان بندی قابل اتکا نیاز دارد، بیش از آنکه نگران هزینه بلیت باشد، نگران معطلی، ازدحام و کیفیت سفر است.
اتوبوس هم داستان مشابهی دارد. وقتی تعداد اتوبوس ها متناسب با جمعیت و نیاز شهر نیست، کیفیت ناوگان پایین است و شهروندان برای رسیدن یک اتوبوس باید مدت زیادی در ایستگاه منتظر بمانند، نمی توان انتظار داشت که صرفاً با رایگان کردن خدمات، الگوی سفر مردم تغییر کند. مردم به حمل ونقل عمومی قابل اعتماد نیاز دارند، نه فقط بلیت رایگان.
اما پرسش مهم تر متوجه شورای شهر است؛ شورایی که یکی از اصلی ترین وظایفش نظارت بر عملکرد شهرداری و جلوگیری از تصمیم گیری های غیرکارشناسی است. آقای چمران، شورای شهر تحت مدیریت شما تا چه اندازه توانسته این وظیفه را به درستی انجام دهد؟ چرا فاصله میان وعده های مدیریت شهری و واقعیت زندگی شهروندان همچنان زیاد است؟ چرا رویکرد تخصصی در تصمیم گیری های حمل ونقلی جای خود را به همراهی و مدارا با شهرداری داده است؟
واقعیت این است که نظارت شورا نباید به شنیدن گزارش های شهرداری و تکرار وعده های مدیران محدود شود. نظارت واقعی یعنی مطالبه برنامه، تعیین شاخص های عملکرد، پیگیری زمان بندی پروژه ها و پاسخ خواهی از مدیرانی که در تحقق اهداف کوتاهی می کنند. اگر قرار باشد شورای شهر در برابر ضعف های اجرایی شهرداری صرفاً به تذکرهای مقطعی بسنده کند، فلسفه وجودی نظارت شورایی زیر سؤال می رود.
تهران حتی در مدیریت بارندگی هم با پرسش های جدی مواجه است. بارندگی ای که از مدت ها قبل امکان پیش بینی آن وجود داشت، بار دیگر بخش هایی از شهر را با آب گرفتگی و اختلال در تردد مواجه کرد و شهروندان ساعت ها در ترافیک گرفتار شدند. هشدارهای هواشناسی درباره احتمال آب گرفتگی و اختلال در حمل ونقل نیز صادر شده بود. پرسش اینجاست که چرا مدیریت شهری با وجود امکان پیش بینی شرایط جوی، همچنان در زمینه آمادگی و مدیریت پیامدهای بارندگی با چنین چالش هایی روبه رو است؟
مشکل تهران فقط کمبود اتوبوس یا واگن مترو نیست؛ مسئله، فقدان یک نگاه یکپارچه و بلندمدت به توسعه حمل ونقل شهری است. توسعه هوشمندانه ناوگان، نوسازی اتوبوس ها، افزایش ظرفیت مترو، تکمیل خطوط نیمه تمام، مدیریت هوشمند ترافیک و اصلاح زیرساخت های دفع آب های سطحی، اجزای یک برنامه جامع برای اداره پایتخت هستند. نمی توان هرکدام را جداگانه و بدون ارتباط با دیگری مدیریت کرد.
البته شرایط جنگی و محدودیت های اقتصادی را نمی توان نادیده گرفت، اما آیا قرار است جنگ به بهانه ای برای روزمرگی در مدیریت شهری تبدیل شود؟ بحران ها اتفاقاً ضرورت برنامه ریزی، اولویت بندی و استفاده هوشمندانه از منابع را بیشتر می کنند. مدیریت شهری نمی تواند همه کاستی ها را به شرایط خاص کشور نسبت دهد و از پاسخ گویی درباره عملکرد خود فاصله بگیرد.
آقای چمران! امروز دیگر مسئله این نیست که مترو رایگان باشد یا پولی؛ مسئله این است که آیا شهروند تهرانی می تواند با اطمینان، در زمان معقول و با کیفیت قابل قبول از حمل ونقل عمومی استفاده کند؟
شهروندان تهران به مدیرانی نیاز دارند که به جای توجیه تصمیم های گذشته، اشتباهات را بپذیرند و برای حل مشکلات برنامه داشته باشند. رایگان کردن بلیت شاید در ظاهر یک امتیاز برای مردم باشد، اما وقتی قطار به اندازه کافی وجود ندارد، اتوبوس در ایستگاه پیدا نمی شود و خیابان ها با یک بارندگی دچار اختلال می شوند، این امتیاز نمی تواند جای خالی مدیریت کارآمد و برنامه ریزی تخصصی را پر کند.
شهروندان اگر هم جیب شان خالی باشد، مغزشان خالی نیست که هر سخن باطلی را بتوان به خورد آنها داد. مردم آن قدر فقیر هم نیستند که نتوانند کرایه حمل و نقل عمومی را پرداخت کنند ! شهردار و حامیان ایشان در شورای شهر با رایگان کردن هزینه حمل و نقل عمومی برای مردم، تلقی فقر را اذهان شهروندان تبلیغ می کنند در حالی که این شهروندان هستند که فقر برنامه ریزی و تفکر درست و فقر ذهنی مدیران را در عمل نشان می دهند.تهران بیش از هر چیز به مدیریت شهری پاسخگو، شورای شهر ناظر و برنامه توسعه حمل ونقل مبتنی بر واقعیت های جمعیتی و نیازهای شهروندان احتیاج دارد.
