◄ پروژه، پروژه بگیران در صنعت هوایی!/ پوشش تعارض منافع در تشکل‌ های کارشناسی هوانوردی

یکی از پدیده های قابل تامل در صنعت هوانوردی، شکل گیری برخی گروه ها و تشکل هایی است که با عناوین پرطمطراقی مانند اندیشکده، انجمن تخصصی و جامعه کارشناسان فعالیت می کنند؛ اما پرسش اساسی این است که آیا همه این مجموعه ها واقعاً با هدف ارتقای دانش، توسعه صنعت و دفاع از منافع حرفه ای فعالان هوانوردی شکل گرفته اند یا برخی از آن ها اهداف دیگری را دنبال می کنند؟
الگوی فعالیت بعضی از این مجموعه ها قابل تامل است.
ماجرا معمولاً از تشکیل یک گروه کوچک مجازی آغاز می شود. به تدریج با حضور کارشناسان و متخصصان و تبادل نظر اعضا، گروه رونق می گیرد و اعتبار نسبی پیدا می کند. در مرحله بعد، مدیران و ادمین های گروه به تدریج خود را به عنوان نمایندگان فکری و سخنگویان این جمع معرفی می کنند؛ به گونه ای که در مذاکرات و رایزنی با مدیران ارشد صنعت، چنین القا می شود که هدایت فکری جمعی از کارشناسان را در اختیار دارند و می توانند دیدگاه های این مجموعه را در مسیر مورد نظر خود هدایت کنند.
هم زمان، در کنار فعالیت مجازی، شرکت های خصوصی کوچک و چندنفره ای نیز شکل می گیرند که دامنه خدمات آن ها از امور اویونیک و مشاوره تا کاریابی، تامین نیروی انسانی و سایر نیازهای شرکت های فعال در صنعت هوانوردی را در بر می گیرد؛ به عبارتی، تقریباً هر خدمتی که بتواند برای مجموعه های صنعت مشتری و درآمد ایجاد کند.
پس از رایزنی با برخی مسئولان ارشد، جلب اعتماد مدیران و امضای تفاهم نامه های همکاری، مرحله بعد آغاز می شود: استفاده از ظرفیت رسانه ای و شبکه ارتباطی گروه برای اثرگذاری بر فضای مدیریتی صنعت.
در چنین شرایطی، این نگرانی جدی وجود دارد که مدیرانی که حاضر به پذیرش مطالبات یا منافع اقتصادی این شبکه ها نشده اند، در معرض تخریب و فضاسازی قرار گیرند و در مقابل، مدیرانی که با این مجموعه ها همکاری و همراهی مالی یا تجاری دارند، از حمایت و تبلیغات مثبت برخوردار شوند.
حتی در مواردی، اعضای منتقدی که نسبت به این مناسبات اعتراض می کنند، به جای دریافت پاسخ کارشناسی، با حذف از گروه مجازی و کنار گذاشته شدن از فضای گفت و گو مواجه می شوند.
اگر چنین الگویی در هر مجموعه ای شکل بگیرد، دیگر نمی توان آن را صرفاً یک فعالیت صنفی یا کارشناسی دانست؛ بلکه باید آن را از منظر تعارض منافع، شفافیت اقتصادی و احتمال سوءاستفاده از اعتبار جمعی متخصصان بررسی کرد.
البته صنعت هوانوردی پیش از این نیز تجربه شکل گیری چنین مناسباتی را داشته است. در سال های گذشته، برخی افراد با استفاده از ارتباطات غیررسمی، نزدیکی به مدیران و بهره برداری از خلاهای نظارتی، به موقعیت ها و امکاناتی دست یافته اند که نسبت آن با تخصص، شایستگی و کارنامه حرفه ای شان محل پرسش بوده است. استمرار چنین وضعیتی می تواند به تضعیف اعتماد عمومی، حذف نیروهای مستقل و کارشناسان واقعی و تقویت مناسبات مبتنی بر رابطه و منفعت شخصی منجر شود.
ضروری است نهادهای نظارتی و مسئولان ذی ربط، با توجه به حساسیت و اهمیت صنعت هوانوردی، فعالیت این گروه ها، ساختار مالی و اقتصادی شرکت های وابسته، ارتباطات تجاری، گردانندگان و ذی نفعان واقعی آن ها را به دقت بررسی کنند. شفاف سازی درباره مناسبات احتمالی میان فعالیت های به ظاهر کارشناسی، قراردادهای تجاری، تفاهم نامه ها و نحوه اثرگذاری بر انتصابات و تصمیمات مدیریتی باید در دستور کار قرار گیرد.
هدف، محدود کردن فعالیت تشکل های مستقل و کارشناسی نیست؛ بلکه جلوگیری از تبدیل اعتبار کارشناسان و ظرفیت های صنفی صنعت به ابزار نفوذ، منافع شخصی و سهم خواهی اقتصادی است.
هشدار اصلی این یادداشت، علاوه بر کارشناسان، متوجه مدیران صنعت هوانوردی نیز هست: هیچ گروه مجازی، اندیشکده یا انجمن تخصصی، به خودی خود نماینده همه کارشناسان صنعت نیست. تعداد اعضای یک گروه، اعتبار علمی گردانندگان آن را اثبات نمی کند و امضای تفاهم نامه همکاری نیز به تنهایی نشانه صلاحیت حرفه ای نیست.
مدیران باید پیش از واگذاری هرگونه مسئولیت، قرارداد، امتیاز یا فرصت همکاری، سوابق تخصصی، ساختار مالکیت شرکت ها، منافع اقتصادی گردانندگان تشکل ها و ارتباط احتمالی میان فعالیت صنفی و منافع تجاری آن ها را بررسی کنند. تفکیک نقش کارشناسی از فعالیت تجاری و اعلام شفاف تعارض منافع احتمالی، حداقل انتظاری است که باید از چنین مجموعه هایی وجود داشته باشد.
پیش تر نیز در یادداشتی نسبت به شکل گیری و گسترش این وضعیت هشدار داده بودم؛ تجربه نشان داده است بی توجهی به هشدارهای به موقع، نه تنها مسئله ای را حل نمی کند، بلکه به گسترش و پیچیده تر شدن آن میدان می دهد.
صنعت هوانوردی ملک شخصی هیچ گروه، انجمن یا حلقه ای نیست. اعتبار کارشناسان این صنعت نباید به ابزار بازاریابی، پروژه گیری، سهم خواهی یا اعمال فشار بر مدیران تبدیل شود.
کارشناس واقعی با دانش، تجربه و راه حل شناخته می شود، نه با تعداد اعضای یک گروه مجازی و میزان نفوذی که برای خود ادعا می کند.