◄ امارات چگونه به اهرم ژئواِکونومیک آمریکا علیه ایران تبدیل شد؟
مسئله امروز ایران «انتخاب میان امارات یا عدم امارات» نیست. مسئله، گذار از مدل وابستگی به یک هاب خارجی به مدل شبکه ملی چندهاب و چندکریدوری است.
در نظم جدید ژئواکونومی، رقابت کشورها دیگر صرفاً بر سر بازار، منابع انرژی یا قدرت نظامی نیست؛ کنترل مسیرهای تجارت، بنادر، شبکه های لجستیکی، داده، سرمایه و نقاط اتصال زنجیره های تأمین به یکی از مهم ترین ابزارهای اعمال قدرت تبدیل شده است.
در این چارچوب، جایگاه امارات متحده عربی را نمی توان صرفاً به عنوان یک شریک تجاری منطقه ای تحلیل کرد. امارات طی دهه های گذشته با توسعه بنادر، مناطق آزاد، شبکه های حمل ونقل، خدمات مالی و شرکت های لجستیکی فراملی، به یکی از گره های اصلی تجارت منطقه تبدیل شده است؛ اما هم زمان، عمق یافتن همکاری راهبردی ابوظبی و واشنگتن و تل آویو، ضرورت بازنگری در میزان اتکای ایران به این گره را افزایش داده است. در ژانویه ۲۰۲۶، دو کشور امارات و امریکا در گفت وگوی اقتصادی خود بر همکاری در زنجیره های تأمین امن، زیرساخت، حمل ونقل و لجستیک و همچنین حمایت از کریدور هند–خاورمیانه–اروپا تأکید کردند.
این روند زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ دامنه فشار خود علیه ایران را به حوزه های حمل ونقل، کشتیرانی، زیرساخت و شبکه های مرتبط گسترش داده است.
از منظر ایران، مسئله اصلی نه «قطع رابطه با امارات»، بلکه کاهش وابستگی راهبردی به یک گره خارجی است که هم زمان در مدار امنیتی، اقتصادی و ژئواکونومیک آمریکا و اسراییل و در شراکت راهبردی صنعتی، تجاری ، امنیتی و دفاعی با این کشورها قرار دارد. تجربه سال ۲۰۲۶ اهمیت این موضوع را به طور عینی نشان داد: وزارت خارجه امارات در ۱۹ اوت اعلام کرد که تجارت، مبادلات تجاری و تراکنش های مالی با ایران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است.
این تحول یک پیام روشن برای سیاست گذار ایرانی دارد: «مسیر تجاری زمانی واقعاً ملی و تاب آور است که جایگزین پذیر باشد.»
امارات در سال های اخیر نه تنها ظرفیت بندری و لجستیکی خود را توسعه داده، بلکه در حال تقویت مسیرهای جایگزین و خارج از تنگه هرمز نیز بوده است. قرارداد توسعه پایانه های جدید فجیره توسط DP World، با ظرفیت طراحی شده ۲.۵ میلیون TEU برای یکی از پایانه ها، نمونه ای از تلاش برای ایجاد شبکه ای انعطاف پذیرتر و مستقل تر از یک گلوگاه واحد است.
از سوی دیگر، روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و امارات به سطحی رسیده که صرفاً یک رابطه تجاری متعارف تلقی نمی شود. چارچوب سرمایه گذاری ۱۰ساله ۱.۴ تریلیون دلاری امارات در آمریکا و همکاری دو کشور در فناوری، انرژی، هوش مصنوعی، زیرساخت و زنجیره های تأمین، عمق این هم پیوندی را نشان می دهد.
بنابراین، در جنگ جدید کریدورها، بندر فقط بندر نیست؛ گره قدرت است. شرکت لجستیکی فقط شرکت حمل ونقل نیست؛ ابزار کنترل شبکه است. و مسیر تجاری فقط مسیر عبور کالا نیست؛ بخشی از معماری امنیت اقتصادی کشورهاست.
برای ایران، پیام راهبردی روشن است: “نباید امارات را حذف کرد؛ باید وابستگی به امارات را حذف کرد.” راهبرد مطلوب، ایجاد یک سبد متنوع و چندلایه از مسیرهای جایگزین از طریق بنادر جنوبی ایران، دریای عمان، پاکستان، عمان، خزر، آسیای مرکزی، ترکیه، عراق و کریدور شمال–جنوب است؛ به گونه ای که هیچ بندر، کشور، شرکت، مرز یا مسیر خارجی نتواند به تنهایی نقطه آسیب پذیر تجارت خارجی ایران شود.
در نهایت، مسئله امروز ایران «انتخاب میان امارات یا عدم امارات» نیست؛ مسئله، گذار از مدل وابستگی به یک هاب خارجی به مدل شبکه ملی چندهاب و چندکریدوری است.
این تغییر، یکی از الزامات اصلی تبدیل موقعیت جغرافیایی ایران به قدرت ژئواکونومیک واقعی خواهد بود.
مهدی قدمیاری - پژوهشگر لجستیک و تحلیل‌گر راهبردی کریدورها و ترانزیت
اگر آن روزهایی که امارات از جزایر ۳ گانه می گفت ما از جزایر ایرانی در تصرف امارات می گفتیم اگر ساخت پل خلیج فارس و مجموعه طرح های مرتبط با آن را سر منافع اماراتی ها متوقف نمی کردیم امروز امارات به این شکل بوی ضعف از ما نمی فهمید که به شکل واضح و قطعی ، اسرائیل را انتخاب کند دنیا اینجوری کار می کنه پیام ضعف بدهی ، ساخت کشورت را معطل منافع کشور دیگر کنی حتی شرکایت هم رویت بلند خواهد شد امارات هر چقدر از توان و تفکر نظامی ما نگران است همان قدر خیالش از سایر بخش های مملکت ما راحت است بخش هایی که همه این سال ها سر استراتژی های غلط ، پالس های بدی فرستادند .