◄ استراتژی سرمایه‌ گذاری تامین اجتماعی در پروژه‌ های زیربنایی/ شستا می تواند موتور محرک اقتصاد ایران باشد

صندوق های بازنشستگی کانادا جزو فعال ترین صندوق های بازنشستگی در جهان اند که برخی از آن ها بیش از ۱۰ درصد از سرمایه گذاری های خود را در بخش زیرساختی انجام داده اند.

در طول سالیان متمادی صندوق های بازنشستگی کانادا دانش، تجربه و تخصص کافی را برای ورود به سرمایه گذاری زیرساختی به صورت مستقیم کسب نموده اند. عملکرد این صندوق ها تنها به مشارکت در طرح های زیرساختی به عنوان یکی از سرمایه گذاران محدود نمی شود. این صندوق ها می توانند به عنوان مجری اصلی بسیاری از پروژه های زیرساختی پس از شرکت در مناقصه ها و رقابت با سایر سرمایه گذاران، راهبری و هدایت پروژه را بر عهده بگیرند.

سرمایه گذاری در بخش زیرساخت ها برای سرمایه گذاران سازمانی مانند صندوق های بازنشستگی جذابیت زیادی دارد چرا که علاوه بر ایجاد تنوع در دارایی های خود به دلیل حمایت های دولتی از بخش های زیرساختی می توانند از بازدهی سرمایه خود تا حدود زیادی اطمینان حاصل کنند. انتظار می رود این سرمایه گذاری ها نسبت به سودی که از بازار درآمد ثابت بدست می آید بازدهی بیشتری داشته باشد؛ اگرچه ریسک بالقوه بیشتری نیز به همراه دارد.پروژه های بلندمدت زیرساختی یکی از بهترین گزینه ها برای سرمایه گذاری صندوق های بازنشستگی هستند که می توانند تعهدات مالی بلندمدت آن ها را تامین نمایند.

از طرفی حجم نقدینگی صندوق های بازنشستگی اگر در بخش زیرساختی باشد تورم کمتری ایجاد خواهد نمود. با بررسی توزیع جغرافیایی سرمایه گذاری زیرساختی می توان دریافت که اروپا بیشترین نسبت این سرمایه گذاری ها را داراست که سهم آن از کل سرمایه صندوق های اروپایی ۴۳ درصد است. پس از آن آمریکای شمالی است که این نسبت در آن ۳۶ درصد اندازه گیری شده است.

 چنانچه شرکتهای زیر مجموعه سازمان تامین اجتماعی، به شرحی که بیان می شود در شرکت پروژه های توسعه ای و زیربنایی و تولیدی سرمایه گذاری نمایند و پس از به بهره برداری رسیدن پروژه های تولیدی نسبت به فروش سهام از طریق بورس و روش های دیگر به مردم و سرمایه گذاران اقدام نمایند، از محل درآمد حاصل از فروش سهام شرکت پروژه های به تولید رسیده  قادر خواهند بود پروژه های بزرگ دیگری را سرمایه گذاری نمایند و سازمان تامین اجتماعی طی چند سال به موتور محرک و پیشران اقتصاد و توسعه کشور تبدیل خواهد شد.

فرض کنیم تامین اجتماعی به طور غیر مستقیم در شرکتی 34 درصد سهام مدیریتی دارد(به این ترتیب که تامین اجتماعی 85 درصد سهام شستا را دارد و شستا 80 درصد سهام یکی از هلدینگ های بورسی را و آن هلدینگ 51 درصد سهام یک شرکت تولیدی را در اختیار دارد)

حال چنانچه شرکتی در یک پروژه تولیدی اشتغال زا سرمایه گذاری نماید، سهم تامین اجتمای در تامین منابع مالی پروژه 34 درصد می شود که البته 60 تا 70  درصد آن نیز می بایست از طریق وام های بلند مدت ارزی و ریالی تامین شود. یعنی عملا حدود 10درصد منابع مالی تامین اجتماعی درگیر پروژه شده.  مثلا چنانچه پروژه 50 هزار میلیارد تومانی با اشتغال زایی 2000 نفر تعریف شود سهم آورده تامین اجتماعی در سرمایه گذاری در طول مدت اجرای طرح 5000 میلیارد تومان می شود که در حین اجرای طرح و قبل از بهره برداری از محل حق بیمه اشتغال ایجاد شده و سهمی که پیمانکاران باید به تامین اجتماعی پرداخت کنند،  بازگشت می شود. 

ادامه سهامداری تامین اجتماعی در شرکت های تولیدی به بهره برداری رسیده،  به مفهوم راکد نمودن سرمایه هایی است که می توانند ده ها واحد تولیدی جدید با ده ها هزار اشتغال جدید ایجاد نمایند. شرکت های زیرمجموعه تامین اجتماعی می بایست مکلف شوند حداکثر شش ماه تا یکسال پس از راه اندازی و تولید، سهام خود را در آن شرکت های تولیدی واگذار و منابع حاصله را صرف سرمایه گذاری های در طرح های زیربنایی اشتغال زا نمایند. مطمئن ترین منبع اصلی درآمد سازمان تامین اجتماعی از اشتغال های جدید و رونق فعالیت های زیربنایی و کسب درآمد از پیمانکاران و سازندگان تجهیزات است. واحد تولیدی که به بهره برداری رسیده از آن پس ده ها سال ماهیانه 30 درصد حقوق و مزایای کارکنان را به حساب تامین اجتماعی واریز می نماید و یک درآمد قابل اتکا و پایدار است سازمان تامین اجتماعی می بایست از طریق شرکت های تحت پوشش هلدینگ های خود تعداد واحدهای تولیدی و شرکت های دارای اشتغال پایدار را افزون نمایند تا از این طریق مطمئن ترین و پایدار ترین نوع درآمد برای سازمان تامین اجتماعی ایجاد گردد. 

سازمان تامین اجتماعی از این طریق می تواند میلیون شغل جدید ایجاد نماید و از این مسیر ماهیانه صد ها همت درآمد پایدار مستمر داشته باشد. توسعه اشتغال منجر به کاهش هزینه های سازمان تامین اجتماعی بابت بیمه بیکاری و سایر هزینه ها می شود و ضمن درآمد زایی،  بار سنگینی از دوش دولت برداشته خواهد شد. با طرح فوق سازمان تامین اجتماعی از تصدی گری خارج و به موتور محرک اقتصاد کشور تبدیل می گردد. با واگذاری شرکت ها به بخش خصوصی، دولت از تصدی گری های بسیار پر هزینه، نجات خواهد یافت.  لذا ضرورت دارد تمامی زیر ساخت های مدیریتی و اجرایی لازم جهت تحقق این طرح ملی توسط دولت و ساختارهای حاکمیت فراهم گردد. در کنار درآمدها و مزیت های ذکر شده تامین اجتماعی از محل وجوه دریافتی از پیمانکاران و تولید کنندگان نیز درآمد بسیار زیادی کسب خواهد نمود در واقع منابعی که تامین اجتماعی صرف سرمایه گذاری های مولد می نماید از محل سهم بیمه  کارفرمایان و منابع درآمدی جدیدی که برای تامین اجتماعی ایجاد می شوند بازگشت می شود و سود سرمایه گذاری ها نیز محلی برای تامین هزینه های سازمان می باشد

 نظر به مطالب فوق و تجربیات جهانی  پیشنهاد می شود:

- سازمان تامین اجتماعی تمامی هلدینگ ها و شرکت های زیر مجموعه را تشویق به سرمایه گذاری در پروژه های سودده و اشتغال زا نماید.

- تمرکز سرمایه گذاری بر پروژه های جذاب  ملی و زیر بنایی و اشتغال زا 

- سازمان تامین اجتماعی هلدینگ های سرمایه گذاری و شرکت های تحت پوشش را تشویق به ایجاد کنسرسیوم با سایر شرکت های سرمایه گذاری جهت اجرای استراتژی ذکر شده نماید

- شرکت های سرمایه گذاری مکلف باشند سهام شرکت پروژه های تولیدی را حداکثر ظرف مدت شش ماه پس از بهره برداری از طریق بورس و سایر روش ها به فروش برسانند و منابع حاصله را صرف سرمایه گذاری های جدید نمایند 

- جهت تامین منابع مورد نیاز در سال نخست سرمایه گذاری نسبت به فروش سهام شرکتهای زیر مجموعه اقدام گردد.

- از منابع بانکی ارزان قیمت و مشارکت های مردمی جهت سرمایه گذاری ها 

- در شرکت هایی که تامین اجتماعی از طریق هلدینگ های تحت پوشش حتی صاحب یک صندلی هیئت مدیره است آن عضو می بایست قوی ترین و اثرگذار ترین عضو هیات مدیره باشد 

یکی از مهمترین وظایف اعضای هیئت مدیره در شرکت هایی که تامین اجتماعی نقش مدیریتی ندارد این است که مدیریت شرکت ها را متقاعد به سرمایه گذاری های سود ده اشتغال زا نمایند تا از این طریق ضمن افزایش اشتغال، درآمدهای پایدار تامین اجتماعی افزایش یابد بدون اینکه تامین اجتماعی نقش قابل توجهی در سرمایه گذاری ها داشته باشد. 

- سرمایه گذاری در پروژه های زیربنایی از جمله توسعه زیربناهای ریلی، احداث نیروگاه های پر بازده خورشیدی، بادی، تلمبه ای ذخیره ای و سیکل ترکیبی و سرمایه گذاری در واحدهای تولیدی با اشتغال زایی پایدار مناسب و سود دهی بالا،  به عنوان استراتژی سازمان به شرکت های تحت پوشش ابلاغ  و به معنای واقعی اجرایی گردد. 

* سید حسین میرافضلی کارشناس انرژی و افتصاد