◄ پندی از لوکوموتیوهای دوگانه اشتدلر ترکیه/ یک پیشنهاد قابل توجه برای راه آهن بافق سیرجان
با پیش بینی قابلیت برقی شدن لوکوموتیوهای آلستوم در 1376، امکان ساخت داخل لوکوموتیوهای برقی دیزلی (مانند لوکوموتیو EuroDual با توان 2800 و 6150 کیلووات) فراهم خواهد شد، پایلوت طرح را می توان در بافق سیرجان آغاز نمود.
عباس قربانعلی بیک: بر اساس آمار اتحادیه بین المللی راه آهن ها طی سال های 2010 تا 2023 طول شبکه ریلی جهان از 1021 به 915 هزار کیلومتر کاهش یافته ولی در همین مدت طول شبکه دوخطه از 212 به 250 و طول شبکه برقی از 279 به 329 هزار کیلومتر افزایش یافته است (10درصد کاهش طول شبکه، 18درصد افزایش شبکه دوخطه و 18درصد افزایش شبکه برقی جهان). با این حال بار 6 درصد افزایش (9281 به 9813 میلیارد تن کیلومتر) و مسافر 5 درصد افزایش داشت (2765 به 2909 میلیارد نفر کیلومتر) (تین 222422).
در این روند افزایش سهم شبکه برقی راه آهن، برخی کشورها مانند هند رویکرد تغییر سریع شبکه دیزلی به برقی (تین 312477) را اتخاذ نمودند (احتمالا به دلیل ترافیک بالای خطوط و توجیه اقتصادی بالای برقی سازی اغلب آنها) و برخی مانند بیشتر کشورهای اروپایی و آسیایی روند برقی سازی تدریجی را طی مینمایند (ژاپن 64درصد، فرانسه 59درصد، روسیه 52درصد، انگلیس 39درصد، 2025).
در چنین شبکه هایی تغییر لوکوموتیو برقی به دیزلی و برعکس کاریست زمانبر و پرهزینه و برای همین بسیاری از کشورهای اروپایی رویکرد بکارگیری لوکوموتیوهای دوگانه (برقی-دیزلی) را اتخاذ کرده اند (از 1956 آمریکا پیشاهنگ دوگانه، تین 292013)
در چنین شبکه هایی، برای قطارهای خودکشش که ناوگان کشش مستقل و قابل جداشدن ندارند این تغییر ممکن نیست و به همین دلیل کشورهایی مانند انگلیس، رویکرد بکارگیری ناوگان خودکشش دوگانه (Bi-mode) را اتخاذ کرده اند (تین 223709).
نمونه لوکوموتیو ALP-45DP ساخت Bombardier که 80 دستگاه از 2010 ساخته شد:
1) قدرت دیزل: 4168 اسب (با دو موتور 3512) و در حالت برقی: 5360 اسب از شبکه بالاسری.
2) سرعت برقی 201 کیلومتربرساعت.
3) وزن 131 تن با 4 محور.
دو نوع از لوکوموتیوهای دوگانه اروپا که مورد استقبال بیشتری قرار گرفته اند ساخت شرکت های زیمنس و اشتدلر سوئیس هستند.
لوکوموتیو Vectron، 4 محوره ساخت Siemens با قدرت دیزل:
1) 3216 اسب (با موتور 16 سیلندر MTU4000) ودرحالت برقی: 3216 اسب از شبکه بالاسری.
2) سرعت برقی و دیزلی 160 کیلومتربرساعت. 3) وزن: 90 تن.
4) کشش اولیه 300 کیلونیوتن.
لوکوموتیو EuroDual، 6 محوره ساخت Stadler سوئیس که از 2016 ساخته شد:
1) قدرت دیزل: 3752 اسب (موتور CAT) و در حالت برقی: 8240 اسب از شبکه بالاسری.
2) سرعت 120 کیلومتربرساعت.
3) وزن: 126 تن.
4) کشش اولیه 500 کیلونیوتن.
در لوکوموتیوهای باری شش محوره شرکت اشتدلر (Stadler) برای بخش خصوصی کورفز اولاشتیرما در ترکیه، توان برقی 6150 کیلووات (بیش از 8000 اسب) و دیزل 3750 اسب CAT، کشش اولیه 500 کیلونیوتن، سرعت 120 و مخزن سوخت 4000 لیتری.
هرچند هدف کشورهای اروپایی از سفارش و خرید لوکوموتیو دوگانه سهولت و سرعت بیشتر تردد بین خطوط برقی و دیزلی بدون تعویض لوکوموتیو است ولی نباید از قابلیت این فناوری در توسعه اقتصادی تر و سریعتر خطوط برقی غفلت نمود به ویژه برای کشور ایران که با دارا بودن فناوری ساخت لوکوموتیوهای زیمنس و آلستوم می توانند برای تبدیل به نوع برقی دیزلی به کار گرفته شوند، خطی مانند راه آهن بافق بندرعباس را می توان ابتدا در مسیرهای فراز در هر جهت برقی و سپس به تدریج بقیه مسیر را کامل نمود.
اگر لوکوموتیو مورد نیاز با فرض برقی کردن بافق بندرعباس ... از نوع دوگانه محاسبه گردد (تین 222422)، کارایی لوکوموتیوهای باری جدید افزایش یافته، خرابی ها کمتر شده و با برقی سازی خطوط به صورت نیمه برقی هزینه و زمان اجرا کاهش خواهد یافت.
با پیش بینی قابلیت برقی شدن لوکوموتیوهای آلستوم در 1376، امکان ساخت داخل لوکوموتیوهای برقی دیزلی (مانند لوکوموتیو EuroDual با توان 2800 و 6150 کیلووات) فراهم خواهد شد، پایلوت طرح را می توان در بافق سیرجان آغاز نمود (تین 242643).
مجوز برنامه هفتم برای نوسازی و تامین 550 لوکوموتیو و برنامه برقی کردن شبکه می تواند به فرصتی برای جبران عقب افتادگی ها و رفع گلوگاه کشش تبدیل گردد. با تجربیات ساخت مترو ملی، طرح تبدیل لوکوموتیوهای دیزل آلستوم به دوگانه با موتور 3000 اسب، ترانسفورماتور، پانتوگراف ... می تواند با همکاری شرکت های دانش بنیان و حمایت معاونت علمی عملیاتی گردد (تین 256292).
این رویکرد علاوه بر اینکه هیچ اختلالی در آماده بکاری و تعداد لوکوموتیوهای گرم آلستوم که سالهاست زیر 40 دستگاه بوده ایجاد نخواهد نمود سبب خواهد شد ضعف موتور دیزل لوکوموتیوهای موجود با جایگزینی نوع MTU4000 در نوع دوگانه برطرف گردد.
