تجارت ایران با اوراسیا پشت سد زیرساخت‌ ها

در حالی که آذربایجان شرقی به واسطه همجواری با قفقاز، منطقه آزاد ارس و دسترسی به کریدورهای ترانزیتی، یکی از مهم ترین دروازه های ایران برای اتصال به بازار اوراسیاست، فعالان اقتصادی می گویند ضعف زیرساخت های مرزی به ویژه در نوردوز، مشکلات بانکی، محدودیت های حمل ونقل و بروکراسی پیچیده، بخش قابل توجهی از ظرفیت تجاری استان را زمین گیر کرده است.

به گزارش  تین نیوز به نقل از ایرنا، تحولات ژئواقتصادی منطقه، بیش از هر زمان دیگری نگاه ها را به شمال غرب ایران و ظرفیت های آذربایجان شرقی در تجارت فرامرزی معطوف کرده است؛ استانی که به دلیل موقعیت راهبردی خود، می تواند حلقه اتصال ایران به بازار کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، قفقاز و حتی اروپا باشد.

در شرایطی که ایران به دنبال تنوع بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش اثر محدودیت های بین المللی است، توسعه مناسبات اقتصادی با کشورهای اوراسیا به یکی از محورهای اصلی سیاست تجاری کشور تبدیل شده و آذربایجان شرقی در این میان جایگاهی کلیدی دارد.

وجود مرز نوردوز، منطقه آزاد ارس، دسترسی به کریدور شمال ـ جنوب و همجواری با مسیرهای ترانزیتی قفقاز، مزیت هایی است که می تواند تبریز و ارس را به هاب تجارت منطقه ای تبدیل کند، اما فعالان اقتصادی معتقدند این ظرفیت بزرگ همچنان گرفتار ضعف زیرساخت ها، کندی تصمیم گیری و ناهماهنگی دستگاه های اجرایی است.

نشست روز گذشته  میز تجاری اوراسیا در اتاق بازرگانی تبریز نیز بازتابی از همین دغدغه ها بود؛ جایی که نمایندگان بخش خصوصی و مدیران اجرایی، از مشکلاتی چون اختلال در نقل وانتقال مالی، کمبود زیرساخت های مرزی، محدودیت های حمل ونقل، نوسانات ارزی و دشواری های ثبت سفارش سخن گفتند.

با این حال، همزمان بر این نکته نیز تأکید شد که اگر مسیرهای لجستیکی جدید، فعال، پروژه های مرزی، تعیین تکلیف و ظرفیت های منطقه آزاد ارس تقویت شود، آذربایجان شرقی می تواند به مهم ترین پایگاه تجارت ایران با اوراسیا تبدیل شود؛ فرصتی که به باور کارشناسان، در صورت تعلل، ممکن است به نفع رقبای منطقه ای از دست برود.

قطع ارتباط ۳۸ درصد فعالان اقتصادی با اوراسیا

سهند شهبازی، مسئول میزهای تجاری اتاق بازرگانی تبریز، با اشاره به بررسی های انجام شده در خصوص مسائل و موانع فعالان اقتصادی در حوزه تجارت با کشورهای روسیه، ارمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و بلاروس گفت: از مجموع ۱۰۷ شرکت فعال، ۷۹ شرکت به پرسش ها پاسخ داده اند که نشان دهنده مشارکت حدود ۸۰ درصدی است.

وی افزود: بر اساس این گزارش در حوزه حمل ونقل بین المللی نیز مشکلاتی مانند ویزای رانندگان، محدودیت های تردد، و اختلال در همکاری های مرزی موجب کندی فعالیت تجار شده است. همچنین موضوعاتی مانند بسته شدن حساب ها، مشکلات نقل وانتقال مالی و اختلالات بانکی از دیگر موانع جدی فعالان اقتصادی است.

شهبازی ادامه داد: بر اساس این بررسی، حدود ۴۳ درصد از شرکت ها با وجود مشکلات همچنان به فعالیت خود ادامه می دهند، حدود ۳۸ درصد فعالیتشان متوقف یا ارتباطشان قطع شده و حدود ۱۹ درصد نیز بدون مشکل در حال فعالیت هستند.

مسئول میزهای تجاری اتاق تبریز مهم ترین مشکلات فعالان اقتصادی را افزایش قیمت و کمبود مواد اولیه با سهم حدود ۳۰ درصد، مشکلات نقل وانتقال پول، محدودیت ثبت سفارش، نوسان ارز، و اختلالات زیرساختی مانند اینترنت عنوان کرد.

وی همچنین به مشکلات حمل ونقل از جمله کمبود واگن، محدودیت های صادراتی و دشواری های تخصیص ارز اشاره کرد و گفت: این عوامل باعث شده بخشی از شرکت ها از چرخه تجارت خارج شوند یا فعالیت خود را محدود کنند.

شهبازی تأکید کرد: بخش قابل توجهی از مشکلات مطرح شده قابل حل در سطح سیاست گذاری و هماهنگی بین دستگاهی است و با اصلاح فرآیندها و تسهیل مقررات، می توان روند تجارت با کشورهای هدف را به شکل محسوسی بهبود داد.

دبیر میزهای تجاری اتاق بازرگانی تبریز، با اشاره به بررسی های انجام شده در حوزه مسیرهای جایگزین صادراتی اظهار کرد: در حال حاضر در حال ارزیابی مسیرهای جدید برای تسهیل صادرات و واردات هستیم تا بخشی از مشکلات ناشی از مسیرهای سنتی و محدودیت های موجود کاهش یابد.

وی افزود: در این چارچوب، مسیرهای دریایی و لجستیکی از طریق بنادر منطقه ای از جمله بنادر نزدیک به ایران و کشورهای همسایه مانند گرجستان و ترکیه، همچنین ظرفیت های بندری در شمال کشور از جمله بندر امیرآباد و بندر انزلی در حال بررسی است.

وی تأکید کرد: هدف از این بررسی ها، ایجاد مسیرهای عملیاتی و پایدار برای توسعه صادرات و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود فعلی است و امیدواریم با جمع بندی نهایی، این طرح ها در سطح عملیاتی اجرایی شود.

بلاتکیفی طرح های لجستیکی و مرزی

علی اصغر عباس زاده، ناظر کل گمرکات آذربایجان شرقی هم با انتقاد از وضعیت زیرساخت ها و بلاتکلیفی برخی پروژه های لجستیکی و مرزی گفت: نبود تصمیم گیری شفاف در حوزه زیرساخت های تجاری، مشکلات جدی برای فعالان اقتصادی و شرکت های حمل ونقل ایجاد کرده است.

وی با اشاره به ضرورت ساماندهی فرآیندهای مرزی و لجستیکی اظهار کرد: سال هاست موضوع توسعه زیرساخت ها و مدیریت مرزها مطرح می شود، اما در عمل پیشرفت قابل توجهی حاصل نشده و همین موضوع موجب افزایش هزینه ها، اتلاف زمان و کاهش بهره وری در زنجیره تجارت شده است.

عباس زاده افزود: فعالان اقتصادی ناچار هستند برای انجام عملیات حمل ونقل و صادرات، زمان و هزینه های اضافی را متحمل شوند، در حالی که این وضعیت به هیچ عنوان قابل قبول نیست و نیازمند تصمیم گیری فوری و عملیاتی است.

وی با بیان اینکه شرکت های سرمایه گذار و فعالان بخش خصوصی آمادگی دارند در پروژه های مرزی و پایانه های صادراتی مشارکت کنند، گف:ت تکلیف واگذاری ها، مدیریت و نحوه بهره برداری باید به صورت شفاف مشخص شود.

ناظر گمرکات آذربایجان شرقی با اشاره به ظرفیت های منطقه گفت: زیرساخت های مرزی و پایانه های لجستیکی باید با مشارکت بخش خصوصی توسعه یابد تا از ظرفیت های اقتصادی استان به شکل مطلوب استفاده شود.
وی برگزاری نشست های تخصصی و تصمیم گیری نهایی برای تعیین وضعیت پروژه های مرزی را خواستار شد و تأکید کرد: ادامه وضعیت فعلی موجب تداوم بلاتکلیفی سرمایه گذاران و کاهش بهره وری در تجارت خارجی خواهد شد.

ناهخوانی طرح های زیرساختی با تحولات منطقه

علیرضا نظیف، دبیر میز تجاری ارمنستان هم بر ضرورت تسریع در اجرای پروژه های زیرساختی از جمله پایانه های مرزی، پل های ارتباطی و کریدور ارس تأکید کرد و گفت: سرعت اجرای این پروژه ها باید با تحولات منطقه همخوانی داشته باشد، در غیر این صورت فرصت های تجاری از دست خواهد رفت.

وی با اشاره به اهمیت منطقه قفقاز و اوراسیا گفت: مرزهای شمال غرب کشور، به ویژه مسیرهای ارتباطی با ارمنستان و قفقاز، نقش راهبردی در اتصال ایران به بازارهای منطقه ای و اروپایی دارند و باید به عنوان یک نقطه کانونی تجارت مورد توجه جدی قرار گیرند.

وی با اشاره به غفلت از ظرفیت های همکاری اوراسیا در سال های گذشته اظهار کرد: پیشنهادهای مرتبط با توسعه همکاری های اقتصادی با اتحادیه اوراسیا از سال های گذشته مطرح شده اما به طور کامل جدی گرفته نشده است، در حالی که امروز اهمیت این بازار بیش از گذشته آشکار شده است.

نظیف افزود: برای تثبیت جایگاه ایران در زنجیره تجارت منطقه ای، برگزاری کنفرانس بین المللی همکاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا با محوریت تبریز و منطقه آزاد ارس ضروری است. به گفته او، این رویداد می تواند با حضور کشورهای عضو و سفرای مقیم، نقش مهمی در معرفی ظرفیت های اقتصادی شمال غرب کشور ایفا کند.

وی با اشاره به اهمیت کریدورهای ترانزیتی گفت: کریدور شمال–جنوب و شاخه های مرتبط با آن از طریق ایران، ارمنستان و گرجستان ظرفیت تبدیل شدن به یک مسیر ترکیبی حمل ونقل جاده ای و ریلی را دارند که می تواند ایران را به بازار اروپا متصل کند.

دبیر میز تجاری ارمنستان تشکیل کارگروه ویژه توسعه کریدورهای مرزی به ریاست استاندار آذربایجان شرقی را خواستار شد و تأکید کرد: هماهنگی میان دستگاه های اجرایی، گمرک، منطقه آزاد ارس و بخش خصوصی برای بهره برداری از این ظرفیت های راهبردی ضروری است.

حذف تشریفات اداری برای واردات کالاهای اساسی در منطقه آزاد ارس

ابراهیم جلیلی، معاون توسعه اقتصادی و سرمایه گذاری سازمان منطقه آزاد ارس هم با تأکید بر نقش مناطق آزاد در تسهیل تجارت گفت: با همکاری دستگاه های اجرایی استان و گمرک، روند فعالیت فعالان اقتصادی در منطقه آزاد ارس با هدف روان سازی و کاهش بروکراسی اداری در حال تسهیل است.

وی با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی منطقه آزاد ارس اظهار کرد: این منطقه، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از محورهای اصلی تجارت با اوراسیا و بازارهای منطقه ای را دارد و می تواند نقش مهمی در تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه تولیدی ایفا کند.

جلیلی با بیان اینکه برای واردات کالاهای اساسی در منطقه آزاد ارس بسیاری از تشریفات اداری حذف شده است، افزود: در این حوزه نیازی به ثبت سفارش و برخی بروکراسی های مرسوم وجود ندارد و واردات با حداقل تشریفات و با هدف تأمین سریع نیاز بازار انجام می شود.

به گفته وی، فرآیندهای گمرکی نیز به صورت هم زمان و موازی در حال انجام است تا زمان ترخیص کالا کاهش یابد.

معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد ارس همچنین از کاهش هزینه های واردات در این منطقه خبر داد و گفت: با اعمال برخی معافیت ها و کاهش تعرفه ها، امکان واردات کالاهای اساسی و مواد اولیه با هزینه کمتر فراهم شده و این موضوع می تواند به کنترل قیمت تمام شده کالا در استان کمک کند.

وی افزود: واحدهای تولیدی می توانند با استفاده از ظرفیت های منطقه آزاد، مواد اولیه مورد نیاز خود را با شرایط ساده تر و سرعت بیشتر تأمین کنند و این روند در چارچوب هماهنگی کامل با نهادهای نظارتی و اجرایی انجام می شود.

جلیلی همچنین از تعریف رویه صادرات مجدد در منطقه آزاد ارس خبر داد و گفت: این رویه جدید امکان واردات، پردازش و صادرات مجدد کالا را با حداقل هزینه و در چارچوب تعهدات ارزی تسهیل کرده است و می تواند به افزایش رقابت پذیری فعالان اقتصادی کمک کند.

وی با اشاره به ضرورت مشارکت بخش خصوصی در تصمیم گیری های اقتصادی تأکید کرد: در کمیسیون های مشترک و کارگروه های اقتصادی مرتبط با ایران و کشورهای همسایه، لازم است نمایندگان بخش خصوصی و اتاق بازرگانی نیز حضور فعال داشته باشند تا تصمیمات با واقعیت های میدانی هماهنگ تر باشد.

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد ارس با تأکید بر اهمیت رفع موانع لجستیکی و مرزی گفت: بهبود زیرساخت ها، تسهیل تردد کامیون ها و افزایش هماهنگی میان دستگاه ها از ضرورت های اصلی توسعه تجارت در مرزهای استان است و باید با نگاه عملیاتی و نه شعاری دنبال شود.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل بلاروس، قزاقستان، روسیه، قرقیزستان و ارمنستان از ۱۰ سال گذشته فعالیت خود را شروع کرده است؛ اتحادیه ای که اعضای آن دی ماه ۱۴۰۳ با عضویت ایران موافقت کردند تا کالاهای ایرانی با تسهیلات بیشتری در بازارهای آنها مبادله شود.