◄ پیشنهاد بازآفرینی حکمرانی شبکه ترابری کالای جاده ای کشور
در معماری جدید شبکه حمل و نقل جاده ای کالا، نقش سازمان راهداری از نهاد صرفاً مجوز دهنده به تنظیم گر هوشمند شبکه ارتقا می یابد؛ شرکت های ترابری به مدیران قرارداد و کیفیت خدمات تبدیل می شوند؛ رانندگان و مالکان ناوگان دارای اعتبار حرفه ای و رتبه عملکردی خواهند شد؛ و تشکل های صنفی نیز در نقش دیده بانان عدالت و شرکای حکمرانی ایفای نقش می کنند.
ترابری جاده ای کالا به عنوان گسترده ترین و منعطف ترین بخش شبکه حمل و نقل کشور، نقشی حیاتی در گردش کالا، پشتیبانی تولید و حفظ تاب آوری اقتصادی ایفا می کند. با وجود این اهمیت، ساختار فعلی حکمرانی این بخش با چالش های ساختاری متعددی مواجه است؛ از جمله شکل گیری بازارهای محلی و جزیره ای، عدم شفافیت در روابط قراردادی، ناکارآمدی مکانیزم های تخصیص بار و فقدان اشراف داده ای و نظارتی کافی برای متولی بخش.
این یادداشت، با رویکرد «بازآفرینی حکمرانی شبکه ای»، تلاش می کند چارچوبی برای گذار از وضعیت فعلی به یک بازار ملی شفاف، عادلانه و بهره ور در حوزه حمل و نقل جاده ای کالا ارائه دهد. در این چارچوب، مسئله اصلی نه کمبود ناوگان یا ضعف زیرساخت فیزیکی، بلکه ضعف در معماری حکمرانی شبکه ترابری تلقی می شود.
معماری پیشنهادی بر ۶ اصل بنیادین استوار است:
وحدت بازار ملی ترابری جاده ای، شفافیت دیجیتال قراردادهای حمل، بهره وری محوری در مقیاس ملی، ایجاد صف سراسری ناوگان به عنوان ابزار عدالت در دسترسی به بار، تقویت اشراف نظارتی سازمان راهداری و حفظ و ارتقای نقش آفرینان موجود در چارچوب جدید.
در سطح اجرایی، این معماری بر سه رکن عملیاتی شکل می گیرد:
نخست، «پایانه بار مجازی ملی» که تمام تقاضاهای حمل کشور را در یک بستر شفاف ثبت می کند؛
دوم، «صف ملی ناوگان» که دسترسی عادلانه و قاعده مند ناوگان به فرصت های حمل را تضمین می کند؛
و سوم، «قرارداد شفاف دیجیتال حمل» که به عنوان پرونده حقوقی و عملیاتی هر سفر، تمامی تعهدات، جریان مالی و رخدادهای حمل را ثبت و قابل نظارت می سازد.
در این معماری، نقش سازمان راهداری از نهاد صرفاً مجوز دهنده به تنظیم گر هوشمند شبکه ارتقا می یابد؛ شرکت های ترابری به مدیران قرارداد و کیفیت خدمات تبدیل می شوند؛ رانندگان و مالکان ناوگان دارای اعتبار حرفه ای و رتبه عملکردی خواهند شد؛ و تشکل های صنفی نیز در نقش دیده بانان عدالت و شرکای حکمرانی ایفای نقش می کنند.
برای تحقق این تحول، یک نقشه گذار تدریجی پنج مرحله ای پیشنهاد شده است که از شفاف سازی بازار حمل آغاز شده و در نهایت به شکل گیری نظام تنظیم گری هوشمند در شبکه ملی ترابری جاده ای کالا منتهی می شود.
متن کامل این پیشنهاد در فایل پی دی اف پیوست ارائه شده است.
* مدیرعامل شرکت ترابری داخلی و بین المللی راه هشتم
