◄ تغییر مسیر تجارت جهانی به جاده ها؛ کدام کشورها از حذف کریدور ایران بیشترین سود را می برند؟

با اختلال در کریدورهای سنتی عبوری از ایران، حمل ونقل جاده ای به عنوان جایگزین اصلی در مسیر اروپا به آسیا برجسته شده و کشورهای واقع در کریدورهای جایگزین، به ویژه در قفقاز و آناتولی، به برندگان اصلی این تحول ژئوپلیتیکی تبدیل شده اند.

به گزارش تین نیوز، در پی تغییرات گسترده در مسیرهای ترانزیتی منطقه، شبکه حمل ونقل جاده ای میان اروپا و آسیا وارد فاز جدیدی شده است؛ فازی که در آن مسیرهای جایگزین به سرعت در حال تثبیت هستند و نقش کشورهایی خارج از کریدور ایران پررنگ تر از گذشته شده است.

در این میان، ترکیه به عنوان مهم ترین برنده این تحول شناخته می شود. موقعیت جغرافیایی این کشور به عنوان پل اتصال اروپا به آسیا، همراه با زیرساخت های گسترده جاده ای و لجستیکی، باعث شده حجم ترانزیت کامیونی از خاک آن به طور چشمگیری افزایش یابد. کارشناسان معتقدند ترکیه اکنون عملاً به شاهراه اصلی حمل ونقل زمینی شرق به غرب تبدیل شده است.

در کنار آن، جمهوری آذربایجان نیز نقش کلیدی در کریدور موسوم به «میانی» ایفا می کند. افزایش عبور کامیون ها از مسیرهای منتهی به دریای خزر و توسعه ظرفیت های بندری و جاده ای، این کشور را به یکی از مهم ترین نقاط ترانزیتی منطقه تبدیل کرده است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که جمهوری آذربایجان بیشترین رشد نسبی را در میان کشورهای منطقه تجربه خواهد کرد.

همزمان، گرجستان به عنوان حلقه اتصال میان آذربایجان و ترکیه، شاهد افزایش قابل توجه ترافیک جاده ای است. مسیرهای عبوری از این کشور به بنادر دریای سیاه، اکنون به یکی از مسیرهای کلیدی انتقال کالا بین اروپا و آسیا تبدیل شده اند.

در سطحی دیگر، قزاقستان نیز از این تغییرات بی نصیب نمانده است. این کشور با ایفای نقش در اتصال چین به دریای خزر، توانسته جایگاه خود را در زنجیره تأمین منطقه ای تقویت کند، هرچند اثرات آن بیشتر در میان مدت قابل مشاهده خواهد بود.

در مسیر جنوبی نیز عربستان سعودی و امارات متحده عربی با توسعه زیرساخت های لجستیکی و جاده ای، بخشی از جریان ترانزیت را به خود جذب کرده اند. این کشورها به ویژه در حوزه توزیع و انتقال کالا، نقش مکملی در شبکه جدید حمل ونقل ایفا می کنند.

در مقابل، کشورهایی مانند عراق و پاکستان با وجود قرارگیری در برخی مسیرهای جایگزین، به دلیل محدودیت های زیرساختی و چالش های امنیتی، تنها سهم محدودی از این جابه جایی ترانزیتی را به خود اختصاص داده اند.

کارشناسان حوزه لجستیک تأکید می کنند که موفقیت کشورها در این شرایط، به سه عامل کلیدی وابسته است: امنیت نسبی مسیرها، قرارگیری در کریدورهای جایگزین و برخورداری از زیرساخت های مناسب حمل ونقل جاده ای. کشورهایی که این سه شاخص را به طور هم زمان دارند، بیشترین بهره اقتصادی را از تغییر مسیر تجارت جهانی خواهند برد.

در مجموع، تداوم این روند می تواند به تغییرات ساختاری در نقشه حمل ونقل اوراسیا منجر شود؛ به طوری که کریدورهای جاده ای جدید، به ویژه در مسیر قفقاز، به عنوان مسیرهای دائمی جایگزین تثبیت شوند و وابستگی به مسیرهای سنتی کاهش یابد.