واگذاری لوکوموتیوهای دولتی به بخش خصوصی؛ حساسیت ها و الزامات

این روزها موضوع واگذاری لوکوموتیوهای ملکی شرکت راه آهن به بخش غیردولتی بیش از گذشته مطرح است. اگر این واگذاری به درستی طراحی و اجرا شود، می تواند به کاهش تصدی گری دولت، افزایش بهره وری ناوگان و توسعه حمل ونقل ریلی منجر شود ضمن اینکه بخش خصوصی نیز امروز از تجربه و توان فنی لازم برای ایفای نقش پررنگ تر در این حوزه برخوردار است.

اما چالش اصلی، اصل واگذاری نیست؛ بلکه نحوه اجرای آن است. انتقال مالکیت بدون ایجاد سازوکارهای رقابتی و تنظیم گری مناسب، می تواند به تمرکز دارایی های راهبردی، کاهش رقابت و شکل گیری انحصارهای جدید منجر شود.

برای موفقیت این سیاست، رعایت چهار اصل ضروری است:

1- صیانت از منافع عمومی: ارزش گذاری لوکوموتیوها باید بر اساس وضعیت فنی، عمر اقتصادی و تعهدات سرمایه گذاری انجام شود تا هم منافع دولت حفظ شود و هم سرمایه گذاری برای بخش خصوصی توجیه پذیر باشد.

2- ایجاد جذابیت اقتصادی:

هدف واگذاری نباید صرفاً تأمین درآمد دولت باشد؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که بخش خصوصی بتواند با سرمایه گذاری در بازسازی و بهره برداری، بهره وری ناوگان را افزایش دهد.

3- جلوگیری از انحصار:

لوکوموتیو یک دارایی راهبردی است و تمرکز آن در اختیار چند شرکت می تواند رقابت را محدود کند. بنابراین واگذاری باید مرحله ای، همراه با سقف تملک و امکان مشارکت شرکت های مختلف انجام شود.

4- تعهدات عملکردی:

واگذاری نباید صرفاً انتقال مالکیت باشد؛ بلکه حفظ آمادگی ناوگان، انجام تعمیرات، رعایت استانداردهای ایمنی و دستیابی به شاخص های عملکردی باید در قراردادها الزام آور باشد.

در کنار فروش مستقیم، استفاده از روش هایی مانند اجاره بلندمدت، اجاره به شرط تملیک، قراردادهای بهره برداری و نگهداری و مشارکت در بازسازی نیز می تواند مشارکت بخش خصوصی را تسهیل کند.

نکته ای که نباید از آن غافل شد، استقرار نهاد تنظیم گر (رگولاتور) ریلی است. بدون وجود یک رگولاتور مستقل که بر تعرفه ها، دسترسی عادلانه به خدمات کشش، رقابت و حل اختلافات نظارت کند، خطر تبدیل انحصار دولتی به انحصار خصوصی وجود خواهد داشت.

در نهایت، موفقیت این سیاست را نباید با تعداد لوکوموتیوهای واگذارشده سنجید، بلکه معیار اصلی باید افزایش تعداد لوکوموتیوهای فعال، ارتقای بهره وری ناوگان، بهبود کیفیت خدمات و توسعه رقابت در بازار کشش باشد.

خصوصی سازی زمانی موفق است که به بهبود عملکرد صنعت ریلی منجر شود، نه صرفاً انتقال مالکیت دارایی ها.