◄ خلاصه کتاب پیکان سرنوشت ما، اثر مهدی خیامی

کتاب پیکان سرنوشت ما که براساس نوشته ها و خاطرات احمد خیامی (متولد 1303)، از بنیانگذاران کارخانجات ایران ناسیونال و فروشگاه های زنجیره ای کوروش، نوشته شده، دربردارنده دروس و آموزه های فراوانی برای علاقه مندان به کارآفرینی بومی است. دوم اینکه برخی اصول مهم اخلاق تجاری و رفتار صنعتی و همچنین چگونگی رعایت آن ها را توضیح داده است (از سایت طاقچه).

روایت های احمد خیامی گوشه های ثبت نشده در تاریخ توسعه صنعتی ایران را روشن می کند؛ نتیجه تحقیقات زیادی را زیر سؤال برده و به چالش می کشد و سؤالات و موضوعات متعددی را مطرح می کند. بی شک روایت های این کتاب زمینه مطالعات بیشتری را به ویژه در مورد صنعت خودروسازی در دهه ۱۳۴۰، که دوره طلایی اقتصاد ایران در آن رقم خورده است، فراهم می کند.

خاطرات احمد خیامی، روایت های کارآفرینی است که به همراه برادرش یکی از بزرگ ترین واحدهای صنعتی بخش خصوصی را با تمام فرازونشیب های موجود در زمینه اقتصادی و سیاسی توسعه داده اند. این خاطرات دربردارنده نکاتی ارزنده برای محققان است. این کتاب موضوعات زیادی را که در مورد شرکت کارخانجات ایران ناسیونال مبهم باقی مانده بود روشن می کند و مباحث جدیدی را در صنعت خودروسازی و تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران به میان خواهد آورد.

بخشی از کتاب پیکان سرنوشت ما: 

«بر کسی پوشیده نیست که احمد و محمود خیامی از جمله معدود کارآفرینان صنعتی در ایران بودند که کارشان را با کارگری ساده در گاراژ پدرشان در شهر مشهد شروع کردند. آن ها از گریس کاری گرفته تا شست وشوی ماشین (زیرشویی، توشویی و روشویی) و تا حدی مکانیکی را خود انجام می دادند. همین پیشینه کارگری بعدها که کارخانه ایران ناسیونال را تأسیس کردند باعث نزدیکی بیشتری بین آن ها و کارگران می شد. آن ها واقعاً اعتقاد داشتند کارگر ایرانی لایق و مستعد است و در فرایند ساخت اتومبیل در ایران و تبدیل مونتاژ قطعات به تولید داخلی قطعات خودرو، به انتقال مهارت به کارگران ایرانی معتقد بودند. هرگاه تعدادی از کارگران را برای طی دوره های کارآموزی به خارج اعزام می کردند شاهد پیشرفت آن ها بودند. متخصصان و مهندسان خارجی نیز بر استعداد کارگران ایرانی در مقایسه با کارگران خودشان صحه می گذاشتند. به تدریج که شرکت توسعه یافت، محیط شرکت به مثابه یک هنرستان صنعتی برای کارگران بود. این دو برادر به رفاه کارگران نیز اهمیت می دادند. درنتیجه برنامه های رفاهی مختلفی در شرکت ایران ناسیونال به اجرا درمی آمد. یکی از این برنامه ها ساخت پیکان شهر بود که به مسکن کارگران ایران ناسیونال اختصاص داشت. رفتار برادران خیامی با کارگران به نحوی بود که نوعی یکسان سازی منافع بین آن ها با کارگران ایجاد شده بود تا کارگران شرکت را از آن خود بدانند. رفتار آن ها با کارگران به نحوی بود که آن ها به ایران ناسیونال وفادار بودند چون کسب منافع خود را در حفظ و رشد منافع شرکت می دیدند. این مسئله برای توسعه تولیدات شرکت اساسی بود.»

کارخانجات صنعتی ایران ناسیونال در سال ۱۳۴۱ شمسی با سرمایه یکصد میلیون ریال با نام شرکت سهامی عام کارخانجات ایران ناسیونال تحت شماره ۷۳۵۲ به ثبت رسید و در تاریخ پانزدهم مهر ماه ۱۳۴۴ بهره برداری از آن آغاز شد.( تاریخچه پیکان - کلوپ پیکان ایران )

اولین محصولات شرکت اتوبوس و مینی بوس با امتیاز دایملر بنز آلمان بود سپس این کارخانه در بیست شهریور ۱۳۴۵ اجازه تأسیس کارخانجات ساخت انواع اتومبیل سواری چهار سیلندر را نیز به دست آورد. سرمایه شرکت نیز چندین بار افزایش یافت در تاریخ بیست و سوم اردیبهشت ۱۳۴۶ سالن تولید، پیکان با امتیاز گروه روتس و نهایتا تالبوت ساخته شد و در کارخانه شمالی مورد بهره برداری قرار گرفت. در مجموع از سال 1348 که تولید پیکان آغاز شد تا سال 1357، نزدیک 400 هزار دستگاه انواع خودرو پیکان تولید شد.

* ارتباط خیامی با شاه (ص 11): اسدالله علم نقل می کند که در اختلاف با دانشور (آجودان شاه)، شاه با خیامی ها بود تا با دانشور، احمد خیامی علت همکاری با حسین دانشور را استفاده از کمک و نفوذ وی در دستگاه های اداری می داند.

همین امر نشان می دهد که بدون رابطه با افراد با نفوذ امکان حل مشکلات شرکت با دولت و مقامات کشور مشکل بود اگرچه این مسئله عمومیت نداشت و بیشتر کارآفرینان از دادن سهام به دولتی ها و خانواده دربار سلطنتی اجتناب می کردند و آنها را ترمز فعالیت شرکت می دانستند که تنها در سود شریک هستند، احمد و محمود خیامی به این توصیه ها توجهی نداشتند و بالاخره نیز هزینه آن را پرداختند.