◄ چالش های حقوقی توسعه ساحلی خزر؛ چرا نباید در تغییر کاربری اراضی عجله کرد؟
توسعه ساخت و ساز در مناطق ساحلی خزر به دلیل تغییر حدود سندهای ملکی، با چالش های حقوقی پیچیده روبروست. کارشناسان پیشنهاد می کنند دولت به جای اقدامات ضربتی، بر حفاظت از وضع موجود تمرکز کرده و پروژه های جبرانی را از طریق مشاوران بین المللی ارزیابی کند.
یکی از خلقیات قابل انتقاد ما ایرانی ها اظهار نظرهای عجولانه از یکسو و سبقت در ارائه پیشنهاد در خصوص حوادث مترقبه و غیر مترقبه یومیه است.
یکی از این موارد پایین رفتن آب دریای خزر است، که طی چند سال گذشته چند بار در مورد آن مطالبی نوشته شده و تین نیوز آنها را نشر و باز نشر نموده است.
با این همه در مقطع فعلی به ضرورت، روی چند نکته باید پا فشرد و تاکید کرد:
۱ - علیرغم آنکه احتمالا پایین رفتن سطح آب خزر می تواند ادامه داشته باشد، اما تغییرات خلاف وضع موجود هم ( ولو بسیار کم رنگ) محتمل است. بنابراین افزایش اراضی ساحلی و اندیشه تغییر کاربری فوری اراضی و توسعه ساخت و ساز حرفی عجولانه، غیر قانونی انحرافی، شاید کمی غیر اخلاقی است.
چرا غیر قانونی؟
در سند ملکی کسانی که در حال حاضر مالک اراضی ساحلی هستند و در مورد حدود ملک نوشته شده:
شمالا: به ساحل دریا
شرقا: پلاک X
غربا: پلاک Y
جنوبا: پلاک Z
در صورت فروش زمین شمالی به شخص یا اشخاص جدید، جلو دسترسی و چشم انداز مستقیم مالک فعلی به دریا گرفته می شود.
این یک دعوای پیچیده حقوقی است که یک طرف آن دولت ( البته اگر مدعی های ریز و درشت دیگری نداشته باشد) و طرف دیگر آن هزاران نفر مردم عادی ( غیر عادی) می تواند باشد.
لذا با همان رویه ای که در واگذاری اراضی قبلا و طی حدود ۶۰ سال گذشته غفلت شده در مورد فاجعه در حال وقوع جدید نیز دستپاچه و عجولانه اظهارنظر و اقدام نباید کرد.
تذکر: شاید احداث سوله های یک طبقه به صورت خط چین و دایر کردن واحد های خدماتی مانند رستوران و فروشگاه موقت عملی در ساحل عملی باشد که چنانچه خدا خواسته بر اثر تغییر اقلیم آب بالا آمد، جمع کردن آنها هم مشکل نباشد.
البته زیر سوله ها حداقل دومتر فضای خالی پیش بینی خواهد شد و ….
همینطور تعبیه لاک و یا اکلوز در بنادر طرف ایران که چنانچه بنادر واقع در کناره پهنه کم عمق شمالی مانند آستارا خان، اکتائو و…موقتا و یا کلا تعطیل شوند اقدامی بی ثمر خواهد بود.
۲ - در شرایط کنونی مرداب انزلی بزرگترین قطعه در خطر انهدام است که ارزیابی همه ابعاد پیامدهای زیست محیطی آن نیازمند یک مطالعه در خلال مطالعات همه جانبه مندرج در بند ۳ به شرح زیر است.
۳ - ارزیابی اقدامات جبرانی و موثر در مورد بالا و پایین رفتن سطح دریای خزر و محیط های مهم پیرامونی موضوع یک مطالعه چند جانبه مهندسان مشاور منتخب کشورهای همسایه خزر است. مطالعه جدا جدا هم اگرچه بی فایده نیست اما اجماع کشورها در مورد نتایج مشکل خواهد بود.
مهندس مشاور منتخب علاوه بر دریا محیط پیرامونی تحت تاثیر تا شعاع لازم راهم مورد مطالعه قرار می دهند.
در حال حاضر حدود ۲۲۰ مهندس مشاور کلان نگر که قادر به مطالعه پروژه های چند وجهی هستند در جهان شناخته شده و وجود دارند.
توضیح: این مشاوران دارای واحدهای تخصصی در مورد؛ حمل و نقل و انبار داری، آب، فاضلاب، محیط زیست، زمین و اقلیم شناسی، کشاورزی، انرژی نفت و پتروشیمی، معادن، ساختمان، گردشگری و مسائل اجتماعی بوده و عموما غیردولتی و سهامی عام هستند.
تذکر: در مورد این مهندسان مشاور در مقالات پیشین هم توضیح داده ایم. منظور از بسط مقال اینکه خرده اظهارنظرها در مورد اقدامات درست جبرانی همان اندازه که شانس زیادی برای درست بودن دارند، می توانند اشتباه یا مخاطره آمیز هم باشد.
۴ - اقدامات بعدی هر چه باشد، باید احتمال ولو اندک بالا آمدن چند باره آب را در نظر بگیرد.
۵ - مطالعه فراتر از محیط خزر به خصوص بررسی وضعیت رود ولگا و سرشاخه های آن به عنوان مهمترین عامل حیات و ممات خزر در عمق خاک روسیه و در طول حدود ۳۰۰۰ کیلومتر حائز کمال اهمیت است.
۶- مطالعه توجیهی مگا پروژه امکان جبران کمبود ورودی آب ولگا از دریاهای آزاد و برآورد هزینه پروژه و تعیین سهم هریک از پنج کشور پیرامون خزر و قلمرو کشورها در مسیر این پروژه هم می تواند در شرح خدمات همین مشاور گنجانده شود.
تبصره: به دلایل منطقی بهتر است ملیت این مهندس مشاور خارج از ۵ کشور ذینفع باشد.
در خاتمه با ترتیبات بالا از ارائه راهکارهای فوری و ضربتی و یا تعیین کاربری اراضی ساحلی جدید فعلا بپرهیزیم.
به دولت هم هشدار بدهیم که تا انجام مطالعات جامع مورد نظر از هر گونه اقدام عجولانه پرهیز و فقط هم خود را متوجه حفاظت از وضع موجود و جلوگیری از تجاوز به حریم دریا و جنگل بنماید.
تصاویر پایین مربوط به گستره آبی خزر شامل پلاتفورم کم عمق شمالی و… و نوسانات سطح آب دریا طی یک دوره ۶۰ ساله به خصوص در گذشته است:
جدول پایین فهرست حدود ۲۲۰ مهندس مشاور بزرگ موجود در جهان را شامل می شود:
* محمد اسمعیل علبخانی
