◄ روش های افزایش ظرفیت شبکه ریلی ایران براساس جدول چالش ها و راهکارها، 1385

چالش های اصلی ریلی در هفت عنوان جدول چالش ها راهکارها در 31 اردیبهشت 1385 بیان شده که از عوامل پیچیدگی راه آهن بوده و اینجا به تشریح راهکارهای سطر یک برای افزایش ظرفیت می پردازیم (دیگر موارد ایمنی، کاهش هزینه، بهره وری، سهم ...): 

1) بهره برداری: افزایش سرعت قطارها و کاهش زمان سیر، اساسی ترین راهکار در بخش بهره برداری است. کاهش زمان تردد هر قطار بین دو ایستگاه، به طور مستقیم تعداد سیرهای روزانه در محورهای ریلی را افزایش داده و امکان جابجایی حجم بیشتری از مسافر و بار را در بازه زمانی مشخص فراهم می کند، افزایش طول قطار تاثیر مستقیما وزن را افزایش داده و افزایش بارمحوری (و بار طولی) نیز در همین راستا هستند.

2) ایستگاه: با افزایش طول قطارها نیاز به افزایش طول و تعداد خطوط قبول و اعزام ایستگاه ها می باشد.

3) خط: با انتخاب سطح مناسب تعمیرات مکانیزه خط، می توان مدت زمان مسدودی خط کاهش داد. دوخطه کردن مسیرها، به عنوان زیرساختی ترین روش در بخش خط مطرح می شود. با کاهش فراز در بلاک های پرفراز که غالبا بحرانی هستند هم می توان با کشش ثابت وزن قطارها را افزایش داد.

4) علائم: توسعه سیستم سیگنالینگ پیشرفته و تراک بندی، هم از مقدمات افزایش ظرفیت هستند.

5) مانیتورینگ: استقرار سیستم های هوشمند (CMS= Continues monitoring System)، در بخش پایش راه آهن، نقش بازدارنده در برابر خرابی های ناگهانی دارند. این سیستم ها به صورت لحظه ای وضعیت خطوط، تجهیزات و ناوگان را پایش کرده و با ارائه هشدارهای به موقع، از توقف های غیرمنتظره و اختلالات زنجیره ای در ترددها جلوگیری به عمل می آورند.

6) کشش: برای افزایش سرعت قطار باید نسبت توان به وزن قطار را با افزایش تعداد لوکوموتیو یا توان آنها افزایش داد و همچنین سرعت لوکوموتیو نیز از ضرورتهای این حرکت است.

7) باری: برای افزایش بارمحوری و بارطولی خط نیاز به واگنهای مناسب با این قابلیت است و برای افزایش بهره وری واگنهای حمل کانتینر میتوان از واگن های 24 متری (26 متری یا دوطبقه) استفاده نمود.

8) مسافری: یکی از راهکارهای افزایش ظرفیت شبکه، افزایش ظرفیت جابجایی مسافر با افزایش تعداد واگن های قطارهای مسافری است (تعداد واگن قطارهای مسافری بالاتر از 20 دستگاه هم وجود دارد). با افزایش عرض واگن های مسافری و واگن های دوطبقه هم ظرفیت قطارها افزایش می یابد و با رفت و برگشتی نمودن قطارها هم ظرفیت افزایش می یابد. 

9) خط برقی: با برقی سازی مسیرهای پرترافیک شبکه، علاوه بر افزایش سرعت متوسط قطارهای باری و مسافری و به تبع آن ظرفیت، خرابی لوکوموتیو و ضرورت امداد کاهش می یابد.

10) ترمینال: برنامه ریزی یکپارچه سیر و توسعه ترمینال های کانتینری، بخش برنامه ریزی شبکه را شامل می شود. با برنامه ریزی چندلایه و بهینه برای ترددها، و نیز توسعه ترمینال های مدرن کانتینری، زمان تخلیه و بارگیری کاهش یافته و از گلوگاه های ترافیکی در مبادی ورودی و خروجی شبکه جلوگیری می شود.

11) مدیریت: پیاده سازی نظام پاداش بهره وری یا کارانه سبب افزایش بهره وری پرسنل در بخش های عملیاتی می شود و تحقیقات توسعه ای، به شناسایی نقاط کور و بهینه سازی مستمر فرآیندها کمک شایانی می کند. آموزش مستمر نیروی انسانی و برنامه های آموزشی مستمر برای آشنایی پرسنل با یافته ها و فناوری های جدید، حلقه نهایی این زنجیره را تشکیل می دهد. ایجاد یک بستر اطلاعاتی برای تبادل داده مانند سیستم های ردیابی و شناسایی ناوگان، باعث روانی تخصیص، بهره برداری و کاهش اختلال در شبکه راه آهن می گردد. 

 این روش ها فقط برای افزایش ظرفیت شبکه تبیین شده و روش های دیگری هم برای این هدف وجود داشته و دارد (تجربیات داخلی و جهانی)، دیگر اهداف مورد اشاره در این جدول عبارتند از: ایمنی، کاهش هزینه، بهره وری، افزایش سهم و جذب سرمایه. 

برخی راهکارهای مورد اشاره برای ایمنی (سطر 2):

قطار مستقیم، ساعت کار مناسب، بیسیم، قطار طویل، چرخ پران، کاهش شیب وفراز، روگذر، کاهش قوس، اندازه گیری، شتاب سنجی، ATS, ATC, HBD, FWD, DWS، بهبود فضای کابین، سیمولاتور، تجهیزات تخلیه و بارگیری و برای کاهش هزینه (سطر 3)

جوشکاری ریل، گریسکاری ریل، افزایش فراز خط فرعی، آسفالت زیرسازی، طبقه بندی خطوط، ترمز دینامیک، افزایش سیر، بوژی فرمان پذیر، تعدیل نیرو، قیمت تمام شده، قرارداد نتیجه گرا ... . 

همانگونه که پیداست بسیاری از راهکارهای جدول چندین اثر دارد و با تکمیل و توسعه آنها بهتر می توان روش های بهینه را یافت.