◄ چند مهارته بودن کارکنان صنعت نفت انگلیس و شیفت کاری لوکوموتیوران آلمان / کارهای یک لوکوموتیوران در یک شیفت کاری

کمیته مشورتی صنعت نفت (Oil industry advisory committee=OIAC) در سازمان سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) انگلیس، به بررسی مفهوم «چندمهارتی» (Multi-skilling) در صنعت نفت و موضوعات کلیدی مرتبط با معرفی و توسعه آن پرداخته است.

خلاصه این راهنما: رویکرد چندمهارتی به معنای حذف مرزهای سنتی بین حوزه های کاری و واگذاری مسئولیت طیف وسیعی از وظایف مختلف به افراد است. این رویکرد می تواند شامل کارگرانی با مهارت های مساوی در دو حوزه، یا دارای مهارت های اصلی و فرعی باشد و حتی نقش های اضطراری را نیز دربرگیرد. هدف اصلی از پیاده سازی آن، افزایش بهره وری و استفاده موثرتر از منابع است و مزایایی چون کاهش مواجهه با ریسک (به دلیل کاهش نیروی انسانی در مناطق خطرناک)، افزایش انعطاف پذیری نیروی کار، غنی سازی شغل و بهبود رضایت شغلی را به همراه دارد. با این حال، معرفی چندمهارتی صرفاً توزیع مجدد وظایف نیست، بلکه یک تغییر بنیادین در نحوه کار است که نیازمند خودمدیریتی و همکاری بیشتر نیروی کار بوده و ریسک های خاص خودرا دارد. 

 از این رو، راهنما بر لزوم انجام ارزیابی ریسک برای شناسایی نقش های غیرقابل ترکیب (مانند اپراتور بی سیم و پزشک) تأکید می کند. طراحی شغل در این فرآیند باید مبتنی بر ارزیابی ریسک باشد و با تحلیل وظایف، شناسایی مخاطرات و تدوین استانداردهای شایستگی همراه شود. مشارکت نیروی کار در مراحل اولیه طراحی شغل نیز برای افزایش رضایت شغلی و بهبود ایمنی بسیار حیاتی است. آموزش مؤثر، یکی از ارکان اصلی موفقیت در پیاده سازی چندمهارتی است که شامل تحلیل وظایف و مهارت ها، تدوین استانداردهای مبتنی بر شایستگی، و ارزیابی اولیه مهارت های موجود کارآموزان می شود. آموزش باید به گونه ای طراحی شود که مهارت های حیاتی و بحرانی (به ویژه آن هایی که شکست در آنها می تواند به حوادث بزرگ منجر شود) به طور کامل فرا گرفته شوند. همچنین، آموزش مدیران و سرپرستان برای ایفای نقش جدیدشان به عنوان رهبران تیم و توسعه مهارت های ارتباطی و مدیریتی و تلفیق آموزش های نظری و عملی و پیگیری مستمر کارآموزان پس از دوره، بسیار ضروری است. 

یکی از چالش های مهم در چندمهارتی، حفظ و نگهداری مهارت ها در طول زمان است. در حالی که مهارت های عملی به خوبی فراگرفته شده ممکن است برای سال ها حفظ شوند، مهارت های دانش محور و رویه های پیچیده به سرعت فراموش می شوند.

راهکارهایی مانند تمرین و بازآموزی دوره ای، استفاده از راهنماها و چک لیست ها، و حتی تمرین ذهنی یا مشاهده دیگران، می توانند در حفظ سطح شایستگی مؤثر باشند. برای مهارت های اضطراری که نیاز به موفقیت در اولین تلاش دارند، تمرینات واقع گرایانه و منظم از اهمیت ویژه ای برخوردار است. همچنین، ارزیابی منظم مهارت ها نه تنها به عنوان یک روش سنجش، بلکه به عنوان نوعی تمرین نیز عمل می کند. در نهایت، راهنما به تأثیرات چندمهارتی بر رویه های کاری، مدیریت ایمنی و تعامل با پیمانکاران می پردازد. از دست رفتن حمایت همکاران، فرصت برای گرفتن نظر دوم، و کاهش اندازه تیم که می تواند بر جابجایی دستی بارهای سنگین تأثیر بگذارد، از جمله مسائلی است که باید مدیریت شود. یکپارچه سازی سیستم چندمهارتی با سیستم مدیریت ایمنی، بازنگری رویه های رسمی کار و اطمینان از انطباق آنها با شیوه های جدید، و شفاف سازی سلسله مراتب نقش ها در شرایط اضطراری، از اقدامات ضروری است. همچنین، هنگام کار با پیمانکاران، ارتباط نزدیک و شفاف برای درک متقابل سیستم های چندمهارتی هر طرف، امری حیاتی محسوب می شود (صنعت نفت یکی از حساسترین مشاغل از منظر ایمنی است). 

 «چند مهارته بودن» کارکنان (Multi-Skilled worker)، یکی از هوشمندانه ترین راهکارهای کاهش هزینه در حمل ونقل است. این مدل در همه بخش های حمل ونقل با هدف افزایش بهره وری اجرا می شود، اما در هر بخش استانداردهای خاص خود را دارد. 

شرکت هواپیمایی EasyJet انگلیس و دیگر نمونه ها در اروپا و ... که خدمات هوایی ارزان قیمت ارائه مینماید نمونه هایی از شرکتهای حمل ونقلی با استفاده از رویکرد چندمهارتی هستند. از این رویکرد در حمل ونقل ریلی جهان نیز استفاده شده و حتی در راه آهن ایران نیز این رویکرد تجربه شده که با وجود برخی کاستیها مفید و موثر بوده است. اخیرا یکی از همکاران فعال اداره کل راه آهن اراک ضمن ارسال تجربه یک لوکوموتیوران چندمهارته در آلمان با کلیپ کوتاه شیفت کاری وی به این موضوع پرداخته ‎اند.