◄ معرفی کتاب «گذرگاه دوستی؛ راه آهن بافق مشهد»
کتاب «گذرگاه دوستی؛ راه آهن بافق ـ مشهد» روایتی مستند از یکی از مهم ترین طرح های ریلی کشور است که در کنار معرفی مسیر بافق ـ مشهد، مروری بر تاریخچه شکل گیری و توسعه راه آهن در ایران دارد.
کتاب «گذرگاه دوستی؛ راه آهن بافق ـ مشهد» روایتی مستند از یکی از مهم ترین طرح های ریلی کشور است که در کنار معرفی مسیر بافق ـ مشهد، مروری بر تاریخچه شکل گیری و توسعه راه آهن در ایران دارد.
به گزارش تین نیوز، این اثر که از سوی شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور و وزارت راه و ترابری وقت منتشر شده، تلاش می کند جایگاه راه آهن را نه فقط به عنوان یک زیرساخت حمل و نقلی، بلکه به مثابه ابزاری برای توسعه اقتصادی، پیوند مناطق مختلف کشور و تقویت ارتباطات بین المللی ایران توضیح دهد.
کتاب از موقعیت تاریخی و جغرافیایی ایران آغاز می کند؛ سرزمینی که از دیرباز در مسیر ارتباطی شرق و غرب قرار داشته و راه هایی چون جاده ابریشم، نقش آن را در تبادل کالا، فرهنگ و ارتباط میان سرزمین ها برجسته کرده اند.
نویسندگان سپس به تاریخ ورود راه آهن به ایران می پردازند؛ از نخستین امتیازهای احداث خطوط ریلی در دوران قاجار و طرح های ناتمام آن دوره تا ساخت راه آهن سراسری در دهه های نخست قرن چهاردهم شمسی و گسترش شبکه ریلی پس از پیروزی انقلاب اسلامی.
در این روایت، روند توسعه راه آهن ایران با تکیه بر آمار و مقایسه دوره های مختلف بررسی شده است. کتاب نشان می دهد که ساخت خطوط ریلی، به ویژه پس از پایان جنگ تحمیلی و در برنامه های دوم و سوم توسعه، شتاب بیشتری گرفته و پروژه هایی در نقاط مختلف کشور برای اتصال مراکز جمعیتی، صنعتی، معدنی، بنادر و مرزها تعریف شده اند. در این میان، راه آهن بافق ـ مشهد به عنوان یکی از حلقه های مهم شبکه ریلی کشور و بخشی از مسیر ارتباطی شمال ـ جنوب معرفی می شود.
اهمیت این محور تنها به جابجایی مسافر میان شهرهای مسیر محدود نیست. راه آهن بافق ـ مشهد، مسیر دسترسی ریلی میان آسیای میانه و بنادر جنوبی ایران، به ویژه بندرعباس و آب های آزاد را کوتاه تر کرده و در زمان بهره برداری، فاصله این کریدور را بیش از ۸۰۰ کیلومتر کاهش داده است.
این مسیر همچنین ظرفیت مهمی برای انتقال مواد معدنی از معادن سنگ آهن و زغال سنگ مناطق مختلف، از جمله سنگان، چادرملو، سه چاهون و پرواده، به مراکز صنعتی و فولادی کشور فراهم می کند. از این منظر، کتاب «گذرگاه دوستی» راه آهن را پیوندی میان معدن، صنعت، تجارت، ترانزیت و توسعه منطقه ای می بیند.
بخش مهمی از کتاب به مزیت های حمل و نقل ریلی اختصاص دارد؛ از ایمنی بالاتر نسبت به جاده و مصرف کمتر انرژی تا ظرفیت جابجایی انبوه بار و مسافر، کاهش آلایندگی، اشغال کمتر زمین و امکان استمرار خدمات در شرایط بحرانی. نویسندگان با تأکید بر مکمل بودن جاده و ریل، توسعه راه آهن را ضرورتی برای کاهش هزینه های حمل ونقل، افزایش بهره وری انرژی، کاهش سوانح جاده ای و تقویت سهم ایران در ترانزیت منطقه ای ارزیابی می کنند.
این اثر علاوه بر بررسی تاریخی و اقتصادی، جزئیات فنی و اجرایی پروژه را نیز ثبت کرده است: مسیر ۸۰۰ کیلومتری محور اصلی، انشعاب های معدنی، ایستگاه های مهمی چون تربت حیدریه و طبس، تونل ها، پل ها، عملیات عظیم خاک برداری و خاک ریزی، روسازی و تجهیزات علائم و ارتباطات. کتاب بر این نکته نیز تأکید دارد که طراحی و اجرای این طرح عمدتاً با اتکا به توان مهندسان، مشاوران، پیمانکاران و نیروهای داخلی انجام شده و پروژه در حدود چهار سال، زودتر از زمان بندی اولیه، به بهره برداری رسیده است.
کتاب «گذرگاه دوستی» فقط گزارش احداث یک خط آهن نیست؛ بلکه سندی از نگاه توسعه محور به حمل و نقل ریلی ایران است. این کتاب نشان می دهد که چگونه یک مسیر ریلی می تواند از دل کویر و مناطق کوهستانی عبور کند، شهرها و معادن را به شبکه ملی متصل سازد، مسیرهای ترانزیتی را کوتاه تر کند و در مقیاسی بزرگ تر، ایران را به پلی ارتباطی میان آسیای میانه، خلیج فارس و آب های آزاد تبدیل کند.
