توافق های ایران و پاکستان؛ افق تازه ای برای توسعه مرزهای شرقی

مرزهای سیستان و بلوچستان در این دور از مذاکرات به عنوان یکی از مهم ترین بسترهای تحقق برنامه های اقتصادی ۲ کشور مورد توجه قرار گرفتند

سفر سه روزه هیات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران به پاکستان به ریاست وزیر کشور نیز که از شامگاه دوشنبه ۲۹ تیر امسال آغاز شد در همین چارچوب قابل ارزیابی است چرا که علاوه بر رایزنی های سیاسی و امنیتی، توسعه همکاری های اقتصادی و مرزی به یکی از محورهای اصلی مذاکرات با مقام های پاکستانی تبدیل شد؛ توافق هایی که اجرای بخش مهمی از آن ها به ظرفیت های سیستان و بلوچستان گره خورده است و می تواند جایگاه این استان را در مناسبات اقتصادی ۲ کشور تقویت کند.

هدف گذاری مشترک تهران و اسلام آباد برای افزایش حجم مبادلات تجاری از حدود سه به ۱۰ میلیارد دلار بدون توسعه زیرساخت های مرزی، تسهیل رویه های گمرکی و تقویت شبکه حمل ونقل محقق نخواهد شد؛ مرزهای سیستان و بلوچستان در این دور از مذاکرات، تنها به عنوان محل عبور کالا و مسافر مطرح نبودند بلکه در قالب یکی از مهم ترین بسترهای تحقق برنامه های اقتصادی ۲ کشور مورد توجه قرار گرفتند.

منصور بیجار استاندار سیستان و بلوچستان نیز که در هیات همراه وزیر کشور در این سفر حضور داشت، تحقق هدف گذاری تجارت ۱۰ میلیارد دلاری میان ایران و پاکستان را مستلزم افزایش ظرفیت مرزهای این استان دانست و گفت: برای دستیابی به این هدف، باید روزانه حدود ۲ هزار کامیون از مرزهای مشترک ۲ کشور تردد کنند؛ ظرفیتی که با مرزهای میرجاوه، ریمدان و «پیشین» به تنهایی قابل تحقق نیست و از همین رو پیشنهاد فعال سازی مرز رسمی «کوهک» نیز مورد موافقت قرار گرفت.

مرزهای رسمی؛ حلقه نخست توسعه تجارت

در میان محورهای مورد توافق در سفر اخیر هیات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران به پاکستان، توسعه مرزهای رسمی جایگاه ویژه ای دارد؛ تجربه تجارت با کشورهای همسایه نشان داده است هر اندازه مبادلات از مسیر گذرگاه های رسمی و زیرساخت های قانونی انجام شود، هزینه های حمل ونقل کاهش می یابد، سرمایه گذاری رونق می گیرد و زمینه ایجاد فرصت های شغلی جدید در مناطق مرزی فراهم می شود به همین دلیل، توسعه مرزهای رسمی را باید فراتر از ایجاد یک مسیر جدید برای تردد کالا ارزیابی کرد زیرا هر گذرگاه فعال، بخشی از زنجیره تجارت، ترانزیت و خدمات لجستیکی را تکمیل می کند.

مرز رسمی کوهک در شهرستان سراوان یکی از مهم ترین محورهای مذاکرات اخیر بین ایران و پاکستان بود؛ گذرگاهی که راه اندازی آن سال ها در فهرست مطالبات مردم منطقه، برنامه های توسعه ای استان سیستان و بلوچستان و پیگیری مسئولان قرار داشت؛ موافقت طرف پاکستانی برای تسریع در راه اندازی این مرز، می تواند بخشی از ظرفیت های اقتصادی سراوان و شهرستان های اطراف آن را فعال و توازن بیشتری در توزیع ترددهای تجاری ایجاد کند و مسیر تازه ای برای مبادلات رسمی میان ۲ کشور بگشاید.

در کنار توسعه مرز کوهک، سرمایه گذاری در ایجاد کشتارگاه، توسعه صادرات دام زنده، تهاتر کالا، گسترش مبادلات مالی و تسهیل تجارت مرزی نیز از محورهای مورد توافق با طرف پاکستانی بود تا ظرفیت های اقتصادی نوار مرزی بیش از گذشته فعال شود.

ریمدان؛ حلقه اتصال تجارت زمینی و دریایی ایران و پاکستان

در کنار کوهک، مرز «ریمدان» در شهرستان دشتیاری استان سیستان و بلوچستان نیز یکی از محورهای اصلی مذاکرات بود؛ مرزی که به دلیل همجواری با منطقه آزاد چابهار، ظرفیت متفاوتی در روابط اقتصادی ایران و پاکستان دارد؛ پیوند این مرز با ظرفیت های بندری چابهار، می تواند ریمدان را از یک گذرگاه مرزی به یکی از حلقه های مهم ترانزیت و تجارت منطقه ای تبدیل کند.

مزیت ریمدان تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی شود، استقرار همزمان مرز رسمی، منطقه آزاد، بازارچه های محلی و دسترسی به مسیرهای حمل ونقل، این منطقه را به یکی از مستعدترین نقاط برای توسعه فعالیت های اقتصادی و جذب سرمایه گذاری تبدیل کرده است؛ از همین رو، توسعه زیرساخت های این مرز همواره در برنامه های استان قرار داشته و در مذاکرات اخیر نیز مورد توجه طرفین قرار گرفت.

استاندار سیستان و بلوچستان همچنین از توافق برای توسعه ترانشیپ دریایی و هوایی، تقویت زیرساخت های مرز ریمدان، انتقال گاز از طریق خط لوله، توسعه خط ریلی و تسهیل تردد کامیون ها در مرزهای مشترک خبر داد و گفت: اجرای این طرح ها، جایگاه سیستان و بلوچستان را در کریدورهای ترانزیتی منطقه تقویت خواهد کرد.

«ترانشیپ» به معنی حمل و نقل محموله به مقصد میانی و سپس به مقصد اصلی است.

بازارچه های مرزی؛ پیشران اقتصاد محلی

در کنار توسعه مرزهای رسمی، تقویت بازارچه های مرزی نیز از محورهای مورد توافق ایران و پاکستان بود؛ موضوعی که می تواند علاوه بر افزایش مبادلات رسمی، اقتصاد محلی در نوار مرزی را تقویت کند، بازارچه های مرزی سال هاست بخشی از معیشت مرزنشینان را تأمین می کنند و توسعه آن ها، ضمن هدایت مبادلات به مسیرهای قانونی، فرصت های تازه ای برای اشتغال و رونق کسب وکارهای خرد فراهم می کند.

در همین راستا، طرفین بر تشکیل کمیته های مشترک میان استان سیستان و بلوچستان و ایالت بلوچستان پاکستان توافق کردند تا نشست های کارشناسی به صورت مستمر در مرز تفتان برگزار شود؛ این سازوکار می تواند روند بررسی مسائل اجرایی، رفع موانع تجاری و پیگیری توافق های مرزی را از سطح مذاکرات سیاسی به مرحله اجرا نزدیک تر کند.

قرار گرفتن مرزهای کوهک، پیشین، ریمدان و میرجاوه در امتداد کریدورهای شرقی - غربی و اتصال آن ها به محورهای شمال - جنوب، ظرفیتی است که می تواند دسترسی به بازارهای منطقه را تسهیل کند. از سوی دیگر، احیای کریدور «اِکو» و اتصال از طریق مرز ریمدان به مسیر «سی پک» نیز از جمله موضوع هایی بود که در مذاکرات مورد توجه قرار گرفت و می تواند در صورت فراهم شدن زیرساخت ها، افق تازه ای پیش روی تجارت منطقه ای بگشاید.

توسعه مرزها، محور همکاری تهران و اسلام آباد

وزیر کشور نیز توسعه همکاری های اقتصادی و مرزی را از مهم ترین محورهای گفت وگوهای انجام شده با مقام های پاکستانی عنوان کرد و از توافق ۲ کشور برای گشایش مرز جدید کوهک - چدگی، افزایش تردد کامیون های تجاری، توسعه زیرساخت های مرز ریمدان - گبد و پیگیری تکمیل خط ریلی در مرز تفتان خبر داد.
اسکندر مومنی، توسعه زیرساخت های حمل ونقل را پیش نیاز افزایش مبادلات اقتصادی میان ایران و پاکستان دانست و بر گسترش همکاری های مرزی با هدف تسهیل تجارت، تقویت روابط اقتصادی و استفاده از ظرفیت های مشترک ۲ کشور تاکید کرد؛ رویکردی که با توجه به جایگاه سیستان و بلوچستان، اجرای بخش قابل توجهی از آن در این استان دنبال خواهد شد.

توسعه مرزها؛ از توافق تا اجرا

استاندار سیستان و بلوچستان تحقق توافق های ایران و پاکستان را در گرو افزایش اختیارات اجرایی استان های مرزی دانست و گفت: دولت چهاردهم با تأکید رئیس جمهور، تقویت نقش استانداران در تصمیم گیری های اجرایی را برای تبدیل سریع تر ظرفیت های مرزی به فرصت های اقتصادی دنبال می کند.

منصور بیجار با اشاره به اینکه سیستان و بلوچستان تنها استان هم مرز با پاکستان است، بیان کرد: این استان در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز نقش مؤثری در تأمین کالاهای اساسی کشور ایفا کرد و با افزایش اختیارات، امکان بهره گیری بیشتر از ظرفیت های مرزی فراهم خواهد شد.

وی با اشاره به دیدارهای انجام شده با فرمانده ارتش، نخست وزیر، وزیر کشور، وزیر اعلای ایالت بلوچستان و دیگر مقام های پاکستانی در سفر اخیر مقامات ایرانی به این کشور از تدوین برنامه های همکاری در سه افق کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت خبر داد و گفت توسعه مرزها، تسهیل تجارت و تکمیل زیرساخت ها در اولویت توافق های ۲ طرف قرار دارد.

به گفته استاندار سیستان و بلوچستان، در بخش کوتاه مدت افزایش تردد کامیون های تجاری، تسهیل فرآیندهای گمرکی، راه اندازی مرز رسمی کوهک و توسعه بازارچه های محلی مورد توافق قرار گرفت، همچنین مقرر شد نمایندگان سیستان و بلوچستان و ایالت بلوچستان پاکستان از هفته آینده نشست های مشترک خود را در مرز تفتان آغاز کنند و هیأت های کارشناسی ۲ کشور نیز ظرف یک هفته، جزئیات توافق ها از جمله افزایش زمان فعالیت مرزها به ۱۶ ساعت و تسهیل تردد کامیون های تجاری را بررسی کنند.

وی با اشاره به هدف گذاری تجارت ۱۰ میلیارد دلاری ایران و پاکستان اظهار کرد: تحقق این هدف مستلزم تردد روزانه حدود ۲ هزار کامیون از مرزهای مشترک است؛ ظرفیتی که با مرزهای میرجاوه، ریمدان و پیشین به تنهایی فراهم نمی شود و به همین دلیل، پیشنهاد فعال سازی مرز رسمی کوهک نیز مورد موافقت قرار گرفت.

احیای کریدور اکو و اتصال مرز ریمدان به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (سی پک) نیز در دستور کار قرار گرفته است

بیجار افزود: سرمایه گذاری در ایجاد کشتارگاه، توسعه صادرات دام زنده، تهاتر کالا، گسترش مبادلات مالی، توسعه ترانشیپ دریایی و هوایی، انتقال گاز از طریق خط لوله، تقویت زیرساخت های مرز ریمدان، توسعه خط ریلی و تسهیل تردد کامیون ها از دیگر محورهای توافق با طرف پاکستانی است.

وی از ارائه برنامه توسعه محدوده ۱۰ هزار هکتاری مرز ریمدان به طرف پاکستانی خبر داد و گفت: این طرح با هدف بهره گیری از ظرفیت های مرز رسمی، منطقه آزاد چابهار و بازارچه خرده فروشی در دست بررسی قرار دارد.

استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به چهار کریدور شرقی ـ غربی استان با محوریت مرزهای کوهک، پیشین، ریمدان و میرجاوه افزود: احیای کریدور اکو و اتصال مرز ریمدان به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (سی پک) نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل زیرساخت ها می تواند جایگاه این استان را در ترانزیت منطقه ای ارتقا دهد.

بیجار با اشاره به اینکه توسعه اقتصادی و امنیت پایدار در مناطق مرزی مکمل یکدیگر هستند، گفت: گسترش تجارت رسمی و بهبود معیشت مرزنشینان از مهم ترین عوامل تقویت امنیت در مرزهای مشترک ایران و پاکستان به شمار می رود.

توافق های اخیر ایران و پاکستان، مرزهای سیستان و بلوچستان را از سطح یک گذرگاه تجاری فراتر برده و آن ها را به یکی از محورهای اصلی همکاری های اقتصادی ۲ کشور تبدیل کرده است؛ اکنون موفقیت این توافق ها بیش از هر چیز به سرعت اجرای زیرساخت های مرزی، توسعه شبکه های حمل ونقل، تسهیل رویه های تجاری و تداوم همکاری های مشترک وابسته است؛ مسیری که در صورت تحقق می تواند سهم سیستان و بلوچستان را در تجارت خارجی کشور افزایش دهد و جایگاه این استان را به عنوان دروازه مبادلات ایران با پاکستان و جنوب آسیا بیش از پیش تثبیت کند.