◄ مگا پروژه یا مگا انتظار؛ تقاطع آذربایجان ارومیه که در انتظار پایان وعده هاست!
صادق مختاری ایروانلو با بررسی بحران تأخیر در پروژه تقاطع آذربایجان ارومیه، گذشت ۱۰ ساله از کلنگ زنی این طرح را چالش مدیریت شهری و ابهام در برنامه ریزی های عمرانی کشور می داند.
آیا پروژه های عمرانی می توانند از مقیاس زمانی خود فراتر بروند؟ تقاطع آذربایجان ارومیه، نمونه ای کلاسیک از پروژه ای است که از نوید توسعه به بحران انتظار رسیده. پس از ۱۰ سال کلنجار رفتن با چالش های مالی و مدیریتی، حال شهروندان به دنبال یک پایان قطعی هستند.
در ادبیات مدیریت شهری ایران، گاهی پروژه های عمرانی از مفهوم فیزیکی خود فاصله گرفته و به پدیده هایی تقویمی تبدیل می شوند؛ پدیده هایی که زمان در آن ها با مقیاسی فراتر از سال و ماه سنجیده می شود.
تقاطع غیر هم سطح آذربایجان در ارومیه، نمونه بارز و کلاسیک این پدیده است؛ کلان پروژه ای که کلنگ احداث آن در سال ۱۳۹۳ با وعده طلایی تکمیل و بهره برداری ظرف مدت یک سال به زمین زده شد، اما اینک پس از گذشت بیش از یک دهه، همچنان در چرخه ای از افتتاح های قطره چکانی و وعده های مکرر افتتاح قریب الوقوع تنفس میکند.
بررسی ابعاد فنی، اقتصادی و مدیریتی این پروژه نشان می دهد که تقاطع آذربایجان با طراحی چند سطحی، به عنوان بزرگ ترین تقاطع غیر هم سطح شمالغرب کشور ( در زمان کلنگ زنی ) تعریف شده تا گره کور ترافیکی مبادی ورودی ارومیه را بگشاید. با این حال، سرنوشت اجرایی آن به جای شتاب صنعتی، به کندی ساختاری دچار شد؛ به طوریکه نخستین دستاورد ملموس آن یعنی فاز نخست در مسیر مهاباد به ارومیه، در آذرماه ۱۳۹۶ با حضور مدیران و مقامات وقت افتتاح شد؛ یعنی سه سال پس از موعدی که قرار بود کل پروژه زیر بار ترافیک برود.
در سال های پس از آن، روند تکمیل پروژه شکل سریالی به خود گرفت. گشایش قطعاتی نظیر زیرگذر در آبان ۱۴۰۱ و افتتاح پل ششم (محور اتصال بزرگراه خاتمالانبیا به بلوار ساوالان) در دی ماه ۱۴۰۳، اگرچه بخش هایی از ترافیک منطقه ای را کاهش داد، اما نتوانست به انتظار طولانی مدت شهروندان پایان بخشد. مدیران شهری و شوراهای ادوار مختلف بارها در تریبون های رسمی از اتمام صد در صدی پروژه در آینده ای بسیار نزدیک خبر دادند، اما موانع تأمین مالی، نوسانات شدید قیمت مصالح ، ضعف مدیریتی، هر بار تعاریف زمانی جدیدی را بر گرده شهر تحمیل کرد.
از منظر کارشناسان، فرساینده شدن طرح های عمرانی این چنینی، هزینه های پنهان سنگینی اعم از استهلاک ناوگان حمل و نقل، اتلاف وقت شهروندان و فرسایش سرمایه اجتماعی مدیریت شهری را به همراه دارد. پروژه آذربایجان اکنون به آزمونی جدی برای ارزیابی کارآمدی نظام برنامه ریزی و نظارت بر طرح های زیر بنایی تبدیل شده است.
جامعه شهری ارومیه حق دارد بپرسد مگا پروژه ای که قرار بود نماد توسعه و روان سازی ترافیک شمال غرب کشور باشد، تا چه زمانی قرار است در لا به لای فاز بندی های بی پایان و وعده های دور و نزدیک دست و پا بزند؟
عبور این طرح از مرز ۱۰ سال انتظار، زنگ خطری جدی است تا دستگاه های نظارتی و مدیریت شهری، به جای افتتاح های چند باره و قطرهچکانی، پایان بندی قطعی و حسابرسی شفاف آخرین گام های این پروژه را در دستور کار فوری قرار دهند.