| کد خبر ۳۲۷۱۶۵
کپی شد

حلالیت‌ طلبی مدیران پس از برکناری؛ آیا عذرخواهی جایگزین جبران حق‌ الناس می‌ شود؟

احسان قمری با نقد پدیده حلالیت‌ طلبی مدیران پس از برکناری، این پرسش را مطرح می‌ کند که آیا عذرخواهی‌ های مبهم و بدون جبران خسارت می‌ توانند جایگزین پاسخگویی قانونی و ادای حقوق مردم شوند؟

حلالیت‌ طلبی مدیران پس از برکناری؛ آیا عذرخواهی جایگزین جبران حق‌ الناس می‌ شود؟
تین نیوز |

در سال های اخیر، پدیده ای تکرارشونده در میان برخی مدیران و معاونان دولتی مشاهده می شود: پس از انفصال از خدمت، برکناری یا استعفا، با انتشار نامه ها یا پیام هایی خطاب به نیروهای تحت امر خود، از مردم و کارکنان «حلالیت» می طلبند. این رفتار در نگاه اول اخلاقی و فروتنانه می نماید، اما تأملی دقیق تر در محتوا، زمان و پیامدهای آن، پرسش های جدی ای را پیش می آورد.

جمله ای که در این نامه ها غالباً تکرار می شود - «اگر حقی به گردن من مانده، حلال کنید» - از منظر منطقی و حقوقی، یک اقرار ضمنی و مبهم است. کسی که چنین می گوید، عملاً می پذیرد که احتمالاً حقی ضایع شده است؛ وگرنه حلالیت طلبی موضوعیت نداشت. او خود را در مقام مدیون قرار می دهد و از طرف مقابل می خواهد از حق خود بگذرد. اما این اقرار دو ضعف اساسی دارد: نخست اینکه مشروط و احتمالی است («اگر»)، و دوم اینکه کلی و بدون مصداق است. چنین اقراری در حقوق، ارزش اثباتی محدودی دارد و به فرد اجازه می دهد بعداً آن را به «احتمال سهو» یا «حسن نیت» تفسیر کند.

اگر حلالیت طلبی را اقرار به احتمال ضایع شدن حق بدانیم، آنگاه حلالیت طلبی بدون جبران، به یک تناقض اخلاقی آشکار می انجامد: فرد هم اعتراف می کند که ممکن است بدهکار باشد، و هم از پرداخت بدهی شانه خالی می کند. این وضعیت از سکوت نیز بدتر است، زیرا سکوت دست کم ادعایی ندارد، اما عذرخواهی نمادین می تواند انتظار پاسخگویی را خنثی کند.

در فقه اسلامی، حلالیت طلبی برای حق الناس زمانی معتبر است که صاحب حق، آگاهانه و با اختیار ببخشد. اما بسیاری از حقوقی که در دوران مسئولیت مدیران ضایع می شود، از جنس حق عمومی است: حقوق پرسنل، اموال بیت المال، یا ظلم به شهروندان. در این موارد، صاحبان حق عموم مردم یا کارکنان اند و نمی توان با یک اعلام کلی و مبهم از «همه» حلالیت گرفت. جبران چنین حقوقی تنها با بازگرداندن حق، پرداخت مطالبات و اصلاح تصمیمات زیان بار ممکن است.

از سوی دیگر؛ برخی حلالیت طلبی از مردم را شبیه توبه به درگاه الهی می دانند. این قیاس در یک نکته درست است: همان گونه که توبه بدون پشیمانی واقعی و تصمیم بر اصلاح ناقص است، حلالیت طلبی بدون جبران نیز ناقص و ناپذیرفتنی است. اما تفاوت بنیادین وجود دارد: در توبه، خداوند صاحب حق مطلق است و از سر فضل می بخشد؛ او به جبران نیاز ندارد. اما در حق الناس، صاحب حق مردم هستند و حق آنان قابل گذشت نیست مگر با رضایت آگاهانه و اختیاری خودشان. حتی در فقه، توبه ظالمی که حق مردم را ضایع کرده، بدون ادای حق پذیرفته نیست. بنابراین حلالیت طلبی از مردم، اگر با جبران عملی همراه نباشد، نه تنها شبیه توبه نیست، بلکه بدتر از آن است: زیرا فرد هم اعتراف می کند و هم از زیر بار مسئولیت شانه خالی می کند، و این را با زبان دین توجیه می نماید.

نکته قابل تأمل دیگر، زمان حلالیت طلبی است. چرا این اعتراف ها غالباً پس از پایان مسئولیت و از دست رفتن قدرت بیان می شود، نه در دوران مسئولیت که امکان جبران وجود داشت؟ در دوران فعالیت، درهای اتاق ها بسته است و صدای مطالبه گران شنیده نمی شود؛ اما پس از برکناری، ناگهان «مردم دوستی» و «حلالیت طلبی» از راه می رسد. این الگو، نشانه ای از عذرخواهی صادقانه نیست؛ بلکه بیشتر شبیه تخلیه مسئولیت روانی و ساختن تصویری مثبت برای آینده است.

حلالیت طلبی نمی تواند جایگزین پاسخگویی قانونی شود. اگر مدیری خودش به طور ضمنی اقرار می کند که ممکن است حقی ضایع شده باشد، دستگاه های نظارتی و قضایی وظیفه دارند پرونده را بررسی کنند، نه اینکه با یک نامه اخلاقی پرونده را ببندند. بار اثبات نیز جابه جا می شود: کسی که اقرار کرده، خودش باید شفاف کند چه حقی، چه مقدار و چگونه جبران می شود.

نکته پایانی اینکه ؛ حلالیت طلبی صادقانه، اگر با اعتراف شفاف به تخلفات مشخص، جبران عملی خسارت و پذیرش مسئولیت قانونی همراه باشد، ارزش اخلاقی دارد و می تواند گامی در مسیر اصلاح باشد. اما حلالیت طلبی کلی، مبهم و پس از پایان مسئولیت، در بهترین حالت یک آیین نمادین است و در بدترین حالت، پوششی برای فرار از پاسخگویی. فرهنگ سیاسی سالم، نیازمند پاسخگویی در حین مسئولیت و شفافیت است، نه عذرخواهی های نمادین پس از پایان کار. تا زمانی که «حلالیت» جای «جبران» را بگیرد، بی مسئولیتی بازتولید خواهد شد.

آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید
منبع: یادداشت ها و تحلیل‌ های اقتصادی
ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.