◄ تونل کم هزینه پیاده‌ راه برقی برای اتصال خطوط 2 و 3 مترو تهران

عباس قربانعلی بیک: رئیس جمهور در نشست 12 آذر ۱۴۰۴ برای بررسی آخرین اقدامات و موانع توسعه حمل و نقل ریلی حومه ای تهران با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساخت های ریلی حومه ای تهران گفت: اجرای موفق این طرح می تواند الگویی برای کلان شهرها و استان های دیگر باشد و علاوه بر کاهش ترافیک و آلودگی، زمینه ساز توسعه پایدار حمل و نقل عمومی در کشور شود (تین 310469).

رویکرد دولت برای توسعه قطارهای حومه برای کاهش تردد خودروهای شخصی به ویژه از شهرهای اطراف به عنوان یکی از مهمترین عوامل آلودگی هوا در تهران، کاهش مصرف سوخت، ترافیک و ...، تحولی بنیادین در نگاه و برنامه های دولت برای تحقق اهداف است ولی همزمان با آن باید سطح دسترسی شهروندان به شبکه مترو هم بهبود یافته تا مطلوبیت حمل و نقل ریلی افزایش یابد.

شاخص سطح دسترسی به شبکه مترو (Metro Network Accessibility Index)، معیاری برای سنجش میزان سهولت استفاده از سیستم مترو است. این شاخص فراتر از طول خطوط، به «کارایی»، «پوشش جمعیتی» و «یکپارچگی» شبکه می پردازد.

مؤلفه های اصلی این شاخص عبارتند از: 

۱) پوشش جمعیتی: درصد ساکنانی که در فاصله پیاده قابل قبول (معمولاً ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر) از یک ایستگاه زندگی می کنند؛ 

۲) کارایی شبکه: توانایی اتصال سریع و با حداقل تعویض خط به مقاصد اصلی شهری؛ 

۳)  فراوانی و قابلیت اطمینان سرویس؛ 

۴) یکپارچگی با سایر سیستم های حمل و نقل؛ ترکیب این عوامل، مبین سطح دسترسی است.

مقایسه کمی تهران با برترین شهرهای جهان: برای درک جایگاه تهران، مقایسه آن با شهرهای پیشرو بر اساس دو شاخص کمّی ساده و گویا مفید است: «درصد جمعیت در محدوده یک کیلومتری ایستگاه ها» و «طول خط به ازای هر میلیون نفر جمعیت».

سنگاپور با شبکه ای متراکم و جمعیتی متمرکز، حدود 80 درصد از جمعیت خود را در این محدوده پوشش می دهد و با حدود ۴۰ کیلومتر خط به ازای هر میلیون نفر، الگویی جهانی است. پاریس و شانگهای نیز با پوشش جمعیتی حدود 70 درصد  و تراکم شبکه بالا، در رده «خیلی خوب» قرار دارند.

 تهران با وجود شبکه ای به طول حدود ۲۵۰ کیلومتر (رقمی قابل توجه)، به دلیل گستردگی جغرافیایی کلان شهر (۱۳.۵ میلیون نفر) و توزیع نامتوازن خطوط، تنها حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد از جمعیت را در محدوده پیاده روی آسان قرار می دهد. نسبت طول خط به جمعیت آن نیز حدود ۱۸.۵  کیلومتر به ازای هر میلیون نفر است که فاصله ای معنادار با شهرهای پیشرو (۳۰-۴۰ کیلومتر) نشان می دهد. این ارقام، تهران را در رده «متوسط رو به خوب» قرار می دهد و شکاف دسترسی، به ویژه در حاشیه های جنوبی و جنوب غربی را آشکار می سازد.

راهبرد کلان: تمرکز بر «آخرین مایل» (Last Mile) با راهکارهای کوتاه مدت و کم هزینه: از آنجایی که توسعه خطوط جدید مترو پروژه ای بلندمدت و پرهزینه است، راهبرد کارآمد برای بهبود سریع شاخص دسترسی، تمرکز بر بهینه سازی «آخرین مایل» سفر، یعنی فاصله بین مبدأ/مقصد نهایی و ایستگاه مترو است.

راهکارها را می توان در سه دسته قرار داد:

1) بهینه سازی سیستم موجود (کمترین هزینه): شامل ایجاد خطوط اتوبوس تغذیه کننده (Feeder Buses) با مسیرهای کوتاه از محلات اطراف به ایستگاه ها و ارتقای کیفی مسیرهای پیاده (نورپردازی، سایه بان، ایمنی) برای تشویق پیاده روی.

2)  راهکارهای مبتنی بر اشتراک گذاری و فناوری (هزینه کم): مانند استقرار سیستم دوچرخه اشتراکی ... در اطراف ایستگاه ها.

3)   زیرساخت های سبک مانند تونل با پیاده راه برقی (Moving Walkway) به عنوان یک راه حل استراتژیک.

 سیستم پیاده راه برقی، که در فروگاه ها برای اتصال ترمینال ها سابقه طولانی دارد با کاهش زمان و خستگی پیاده روی، به طور مؤثر شعاع دسترسی پیاده به ایستگاه ها را افزایش می دهد.

نمونه کاربردهای آن در تهران:

- اتصال ایستگاه های مترو به قطب های بزرگ تجاری، دانشگاهی، بازار، مراکز اداری، ایستگاه راه آهن.

- مزایای کلیدی پیاده راه برقی، زمان ساخت بسیار کوتاه تر از احداث مترو، هزینه به مراتب کمتر، مصرف انرژی بسیار پایین و افزایش کیفیت و ایمنی سفر و به ویژه امکان مشارکت سرمایه گذاران متوسط.

در آغاز این حرکت می توان خطوط 2 و 3 را با تونل کم هزینه پیاده راه برقی بین ایستگاه منیریه با دانشگاه امام علی متصل نمود، (با طول حدود 800 متر با ساخت واحدهای تجاری که اجرای مشارکتی به صورت( BOT ( 980304  را ممکن می نماید، (تین 289205) و پس از آن برای افزایش اثربخشی توسعه خطوط حومه، می توان اتصال مترو راه آهن به ایستگاه های شوش و مهدیه را آغاز نمود.