◄ روایت ناگفته فرودگاه امام: وقتی یک شرکت آمریکایی خواست فرودگاه تهران را بسازد و اداره کند
در قسمت دوم از سلسله تاریخ شفاهی فرودگاه امام خمینی (ره)، به پیشنهاد جسورانه شرکت آمریکایی نورتروپ پیج در سال ۱۳۵۰ برای ساخت و اداره ۲۰ ساله فرودگاه می پردازیم؛ پیشنهادی که رد نشد اما عملی هم نشد و دولت در عوض کمیته ای تشکیل داد که مسیر این ابرپروژه را برای دهه ها تعیین کرد.
فرودگاه بین المللی امام خمینی(ره) به عنوان مهم ترین دروازه هوایی بین المللی ایران، امروز یکی از اصلی ترین زیرساخت های حمل ونقل کشور به شمار می رود؛ اما شکل گیری این مجموعه حاصل فرآیندی طولانی و پر فراز و نشیب است که نزدیک به پنج دهه به طول انجامیده است.
اگرچه مطالعات و آغاز اجرای این پروژه به سال های پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی گردد، اما بخش عمده مراحل احداث، توسعه و بهره برداری آن در دوران پس از انقلاب اسلامی انجام شده است؛ دوره ای که تغییرات متعدد مدیریتی و سیاست گذاری در وزارت راه و ترابری و سازمان هواپیمایی کشوری، بارها بر روند اجرای پروژه تأثیر گذاشت.
به گزارش تین نیوز، علیرضا منظری، از مدیران و کارشناسان باسابقه صنعت هوانوردی کشور که سال ها در سازمان هواپیمایی کشوری مسئولیت داشته، با تکیه بر تجربیات و مشاهدات خود، روند شکل گیری این پروژه ملی را در قالب کتابی مستند به رشته تحریر درآورده است.
به گفته وی، هدف این اثر تحلیل یا داوری درباره رویدادها نیست، بلکه گردآوری مستند وقایع، تصمیمات، تغییرات مدیریتی و روند اجرای پروژه بر اساس ترتیب زمانی است. نویسنده تأکید کرده است که تنها در برخی بخش ها، به اقتضای روایت تاریخی، به گلایه ها و چالش های مطرح شده در مقاطع مختلف نیز اشاره شده است.
تاریخ شفاهی فرودگاه امام خمینی(ره)؛ روایت نیم قرن شکل گیری یک ابرپروژه ملی
سال ۱۳۵۰، شرکت آمریکایی نورتروپ پیج پیشنهادی غیرمعمول روی میز دولت ایران گذاشت: ما فرودگاه را می سازیم، بیست سال اداره می کنیم و بعد تحویل می دهیم. دولت نه رد کرد نه قبول؛ در عوض کمیته ای تشکیل داد و مسیر را به سمت مدیریت دولتی برد. این تصمیم، سرنوشت بزرگ ترین پروژه هوایی تاریخ ایران را برای دهه های بعد رقم زد.
پیشنهاد جسورانه نورتروپ پیج
در سال ۱۳۵۰، شرکت نورتروپ پیج که پیش تر در مطالعات اولیه فرودگاه نیز حضور داشت، طرحی تازه مطرح کرد: آماده است تمام هزینه های سرمایه گذاری، طراحی، ساخت و بهره برداری فرودگاه را خودش تأمین کند. در ازای آن، مدیریت فرودگاه را از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۷۵ در اختیار بگیرد و پس از بیست سال، تمام تأسیسات و تجهیزات را به دولت ایران تحویل دهد. این مدل که امروز آن را BOT می نامند، در آن دوران پیشنهادی نو و جذاب بود؛ چرا که هیچ باری از منابع عمومی بر دوش دولت نمی گذاشت.
دولت نه گفت، کمیته تشکیل داد
دولت این پیشنهاد را رد نکرد اما تأیید هم نکرد. در سال ۱۳۵۱ «کمیته اجرایی فرودگاه جدید تهران» با ترکیبی از بالاترین مقامات تشکیل شد؛ نخست وزیر، رئیس سازمان برنامه، رئیس سازمان هواپیمایی، نیروی هوایی ارتش و شرکت هواپیمایی ملی. مسیر از مدل خصوصی به مدیریت دولتی تغییر کرد. کمیته محل فرودگاه را تأیید و دستور تحدید و تصرف اراضی با اعتبارات عمومی را صادر کرد.
در سال ۱۳۵۲، شرکت فرودگاه های پاریس گزارشی درباره پیش بینی ترافیک هوایی برای سال های ۱۳۶۱، ۱۳۷۱ و ۱۳۷۹ تهیه کرد تا مبنای طراحی قرار گیرد.
انتخاب مشاور؛ رقابت فرانسه و آمریکا
در برنامه عمرانی پنجم (۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶) ساخت فرودگاه بین المللی تهران رسماً در دستور کار قرار گرفت. برای انتخاب مهندسان مشاور، پرسشنامه هایی از طریق سفارت خانه های نه کشور به چهل شرکت بین المللی ارسال شد. پس از بررسی سوابق و صلاحیت ها، دو شرکت برای انتخاب نهایی تأیید صلاحیت شدند: شرکت فرودگاه های پاریس از فرانسه و شرکت تامز از آمریکا.
* این مصاحبه در تیرماه 1397 انجام شده است. درحال حاضر مجموعه خاطرات در کتابی با عنوان آخرین بازمانده منتشر شده است.
جهت تهیه کتاب به لینک زیر مراجعه کنید.
